II USKP 186/21

Sąd Najwyższy2022-04-27
SNubezpieczenia społeczneemerytury i rentyWysokanajwyższy
emeryturaustawa emerytalnaZUSwiek emerytalnykontynuacja ubezpieczeniaprzeliczeniesąd najwyższyorzecznictwo

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną ZUS, potwierdzając prawo do przeliczenia emerytury według zasad zreformowanych dla osoby urodzonej przed 1949 r., która kontynuowała ubezpieczenie po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Sprawa dotyczyła prawa J. J. do przeliczenia emerytury według zasad zreformowanych (art. 26 w zw. z art. 55 ustawy emerytalnej), mimo że wiek emerytalny osiągnął przed wejściem w życie tej ustawy. ZUS odmówił, twierdząc, że ubezpieczenie rozpoczęło się po osiągnięciu wieku emerytalnego. Sądy niższych instancji przyznały rację ubezpieczonemu, a Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną ZUS, uznając, że kontynuacja ubezpieczenia po osiągnięciu wieku emerytalnego (rozumianego jako moment wejścia w życie ustawy) jest wystarczająca do zastosowania art. 55.

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) od wyroku Sądu Apelacyjnego, który przyznał J. J. prawo do przeliczenia emerytury według zasad zreformowanych (art. 26 w związku z art. 55 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). J. J., urodzony w 1932 r., osiągnął powszechny wiek emerytalny (65 lat) w 1997 r., czyli przed wejściem w życie reformy emerytalnej. Kontynuował jednak zatrudnienie i podleganie ubezpieczeniom społecznym aż do 2015 r. ZUS odmówił przeliczenia emerytury, argumentując, że ubezpieczenie rozpoczęło się po osiągnięciu wieku emerytalnego, co wyklucza zastosowanie art. 55. Sądy niższych instancji uznały, że J. J. spełnił przesłanki do przeliczenia emerytury, interpretując pojęcie „osiągnięcia wieku emerytalnego” jako moment wejścia w życie ustawy emerytalnej (1 stycznia 1999 r.), po którym ubezpieczony nadal podlegał ubezpieczeniom. Sąd Najwyższy podzielił tę interpretację, oddalając skargę kasacyjną ZUS. Podkreślono, że art. 55 ustawy emerytalnej ma na celu umożliwienie wyboru korzystniejszego sposobu obliczenia emerytury dla osób, które po osiągnięciu wieku emerytalnego kontynuowały odprowadzanie składek, niezależnie od tego, czy wiek ten osiągnęły przed czy po wejściu w życie reformy. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na wadliwość zarzutów proceduralnych skargi kasacyjnej ZUS oraz na błędną wykładnię przepisów materialnoprawnych przez organ rentowy, wskazując na dynamiczny charakter prawa ubezpieczeń społecznych i zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, ubezpieczony ma prawo do przeliczenia emerytury na podstawie art. 26 w związku z art. 55 ustawy emerytalnej, nawet jeśli wiek emerytalny osiągnął przed wejściem w życie tej ustawy, pod warunkiem kontynuowania ubezpieczenia po dacie wejścia w życie ustawy (rozumianej jako moment, od którego można było „osiągnąć” wiek emerytalny na gruncie nowych przepisów).

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że kluczowe jest „osiągnięcie przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego” w kontekście daty wejścia w życie ustawy emerytalnej (1 stycznia 1999 r.). Skoro ubezpieczony w tym dniu miał co najmniej 65 lat i nadal podlegał ubezpieczeniom, spełnił przesłankę kontynuacji ubezpieczenia po osiągnięciu wieku emerytalnego w rozumieniu art. 55. Interpretacja ZUS, która wykluczałaby takie osoby, byłaby nieuzasadniona i naruszałaby zasadę równego traktowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

J. J.

Strony

NazwaTypRola
J. J.osoba_fizycznawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (…) Oddział w W.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (13)

Główne

ustawa emerytalna art. 26

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Podstawa do obliczenia emerytury według zasad zreformowanych dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r.

ustawa emerytalna art. 55

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Umożliwia przeliczenie emerytury na podstawie art. 26 dla ubezpieczonych spełniających warunki z art. 27, którzy kontynuowali ubezpieczenia po osiągnięciu wieku emerytalnego i wystąpili z wnioskiem po 31 grudnia 2008 r., jeśli nowe obliczenie jest korzystniejsze.

Pomocnicze

ustawa emerytalna art. 27

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Określa warunki nabycia prawa do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. (wiek co najmniej 65 lat dla mężczyzn i 25 lat okresu składkowego/nieskładkowego).

ustawa emerytalna art. 53

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Podstawa obliczenia emerytury dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., które nie spełniają warunków do art. 26.

ustawa o sus art. 2a

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Zasada równego traktowania ubezpieczonych.

k.p.c. art. 398³ § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

k.p.c. art. 398¹³ § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

k.p.c. art. 390 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd odwoławczy może przedstawić zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

k.p.c. art. 98 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.

k.p.c. art. 99

Kodeks postępowania cywilnego

Zakres zasądzenia kosztów.

Dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin

Wcześniejszy akt prawny regulujący ubezpieczenie społeczne.

Ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o funduszu emerytalnym

Wcześniejszy akt prawny regulujący ubezpieczenie społeczne.

Ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych

Akt prawny obowiązujący do 31 grudnia 1998 r.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kontynuacja ubezpieczenia emerytalnego i rentowego po osiągnięciu wieku emerytalnego, rozumianego jako moment wejścia w życie ustawy emerytalnej (1 stycznia 1999 r.), jest wystarczająca do zastosowania art. 55 ustawy emerytalnej, nawet jeśli wiek ten został osiągnięty przed tą datą. Interpretacja ZUS prowadziłaby do nieuzasadnionego podziału ubezpieczonych urodzonych przed 1949 r. i naruszałaby zasadę równego traktowania. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez Sąd Apelacyjny są nieuzasadnione lub nie wykazano ich wpływu na wynik sprawy.

Odrzucone argumenty

Ubezpieczony nie spełnił warunku kontynuacji ubezpieczenia emerytalnego i rentowego po osiągnięciu wieku emerytalnego, ponieważ wiek ten osiągnął przed wejściem w życie ustawy emerytalnej, a w tym czasie podlegał przepisom ustawy z 1986 r.

Godne uwagi sformułowania

Nie można bowiem „osiągnąć” wieku emerytalnego na podstawie przepisu, który jeszcze nie obowiązuje. Prawo ubezpieczeń społecznych reguluje „materię dynamiczną”. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Skład orzekający

Piotr Prusinowski

przewodniczący-sprawozdawca

Krzysztof Rączka

członek

Romualda Spyt

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie interpretacji art. 55 ustawy emerytalnej w kontekście osób urodzonych przed 1949 r., które osiągnęły wiek emerytalny przed reformą, ale kontynuowały ubezpieczenie po jej wejściu w życie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osób urodzonych przed 1949 r. i interpretacji przepisów przejściowych ustawy emerytalnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów przejściowych w prawie emerytalnym, które ma praktyczne znaczenie dla wielu osób urodzonych przed reformą emerytalną.

Emerytura po reformie dla urodzonych przed 1949? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowy przepis.

Dane finansowe

zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 240 PLN

Sektor

ubezpieczenia

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
Sygn. akt II USKP 186/21
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 kwietnia 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
Prezes SN Piotr Prusinowski (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Krzysztof Rączka
‎
SSN Romualda Spyt
w sprawie z wniosku J. J.
‎
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (…) Oddziałowi w W.
‎
o wysokość emerytury,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 27 kwietnia 2022 r.,
‎
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)
‎
z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt III AUa (…),
I. oddala skargę kasacyjną,
II. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującego się 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2019 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
(…)
Oddziału w W. wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 14 marca 2019 r.
W sprawie tej organ rentowy decyzją z dnia 6 sierpnia 2018 r. odmówił J. J.  ustalenia emerytury według zreformowanych zasad na podstawie ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (aktualnie jednolity tekst: Dz.U. z 2022 r., poz. 504, dalej jako „ustawa emerytalna”), tym samym odmówił wypłaty wyrównania emerytury za okres od dnia 1 sierpnia 2016 r. do dnia 31 lipca 2018 r. Powyższą decyzją organ rentowy uchylił decyzję z dnia 29 maja 2015 r. ustalającą wysokość świadczenia w myśl art. 26 i art. 55 ustawy emerytalnej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że objęcie J. J.  ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi nastąpiło po raz pierwszy po osiągnięciu przez ubezpieczonego powszechnego wieku emerytalnego, to jest w dniu 1 stycznia 1999 r. W ocenie ZUS podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od 1 stycznia 1999 r. nie daje podstaw do obliczenia emerytury w myśl art. 26 ustawy emerytalnej.
Rozpoznając odwołanie od tej decyzji, Sąd Okręgowy w W., wyrokiem z dnia 14 marca 2019 r. w punkcie 1 zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał J. J.  prawo do przeliczenia emerytury na podstawie art. 55 w związku z art. 26 ustawy emerytalnej oraz umorzył w punkcie 2 postępowanie w pozostałym zakresie, zaś w punkcie 3 wyroku zasądził od organu rentowego na rzecz J. J. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że J. J.  (ur. 12 listopada 1932 r.), od dnia 8 września 1955 r. nieprzerwanie pozostawał w zatrudnieniu i tym samym kontynuował ubezpieczenie społeczne, początkowo uregulowane dekretem z 25 czerwca 1954 r., następnie ustawą z 23 stycznia 1968 r. o funduszu emerytalnym i kolejno ustawą z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, obowiązującą od 1 stycznia 1987 r. do 31 grudnia 1998 r. oraz od 1 stycznia 1999 r. ustawą z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Ubezpieczony powszechny wiek emerytalny ukończył
12 listopada 1997 r.
W chwili uzyskania wieku emerytalnego J. J., z uwagi na wykonywanie umowy o pracę w I.  Sp. z o.o. w W., następnie w I.  Sp. z o.o. w W., I.  Sp. z o.o. w W., podlegał ubezpieczeniom społecznym. Po ukończeniu wieku emerytalnego odwołujący się kontynuował nieprzerwanie zatrudnienie aż do
30 czerwca 2015 r.
Odwołujący się z wnioskiem o emeryturę wystąpił po raz pierwszy w dniu 16 kwietnia 2015 r. W dniu 29 maja 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał dwie decyzje o przyznaniu J. J.  prawa do emerytury, od 1 kwietnia 2015 r. Wyliczeń wysokości świadczenia organ rentowy dokonał w pierwszym przypadku na podstawie art. 27 w zw. z art. 53 ustawy emerytalnej. Wyliczone świadczenie wyniosło 7.187,35 zł. Organ rentowy nie podjął wypłaty emerytury ustalonej w tej decyzji ponieważ jej wysokość była mniej korzystna od emerytury ustalonej na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej. Emerytura wyliczona na tej podstawie wyniosła 19.584,24 zł., której wypłata została zawieszona z uwagi na kontunuowanie przez odwołującego się zatrudnienia.
W dniu 9 lipca 2015 r. ubezpieczony wystąpił z wnioskiem o podjęcie wypłaty przyznanego mu świadczenia od lipca 2015 r., załączając jednocześnie świadectwo pracy z 30 czerwca 2015 r., potwierdzające rozwiązanie umowy o pracę w tym dniu z I. Sp. z o.o. w G. . Na podstawie decyzji z dnia 12 sierpnia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał odwołującemu się emeryturę od 1 lipca 2015 r. Po zmianie stażu pracy i doliczeniu ostatnich miesięcy zatrudnienia, jej wysokość ustalono na 7.210,10 zł. W decyzji tej wskazano, że odmiennie niż w decyzji zaliczkowej odwołującemu się nie przysługuje emerytura w wysokości ustalonej na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej, a jedynie emerytura w kwocie ustalonej na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej.
W dniu 17 lipca 2018 r. odwołujący się złożył wniosek o wyrównanie emerytury za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 lipca 2018 r. do wysokości wynikającej z prawomocnej decyzji ZUS, określającej jej wysokość na dzień 1 kwietnia 2015 r. na kwotę 19.584,24 zł, ponadto domagał się doliczenia do podstawy wymiaru emerytury kwoty składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 1 kwietnia 2015 r. do 1 sierpnia 2016 r.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że podstawą prawną żądania jest art. 55 ustawy emerytalnej. W ocenie Sądu zawężająca wykładnia organu rentowego dotycząca pojęcia „ubezpieczenie emerytalne” nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego. Wprowadzając w ustawie emerytalnej art. 55 ustawodawca umożliwił ustalenie wysokości świadczenia według nowych zasad dla świadczeniobiorcy, który po ukończeniu wieku emerytalnego nie realizował uprawnienia do świadczenia emerytalnego, lecz pozostając w zatrudnieniu kontynuował podleganie ubezpieczeniom społecznym (w tym emerytalnemu), przyczyniając się tym samym do powiększenia Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd wskazał, że omawiany przepis umożliwia ustalenie wysokości świadczenia osobom spełniającym warunki do przejścia na emeryturę na tzw. „starych” zasadach (art. 27 ustawy emerytalnej), według reguł obowiązujących dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. (na zasadach określonych w art. 26 ustawy emerytalnej), o ile osoby te kontynuowały ubezpieczenie emerytalne po osiągnięciu 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn i wystąpiły z wnioskiem o świadczenie po dniu 31 grudnia 2008 r. Wykładnia gramatyczna przedmiotowego przepisu wskazuje, zdaniem Sądu pierwszej instancji, że art. 55 ustawy emerytalnej określa wprost następujące warunki, które musi spełnić wnioskodawca, aby wysokość jego świadczenia emerytalnego mogłaby mu zostać przeliczona na nowo: ubezpieczony musi kontynuować ubezpieczenie emerytalne i rentowe po osiągnięciu przewidzianego wieku emerytalnego i wystąpić z wnioskiem o przyznanie emerytury po dniu 31 grudnia 2008 r., a nadto wysokość emerytury wnioskodawcy obliczona w sposób przewidziany w art. 55 cytowanej ustawy musi być wyższa, niż ta, którą wnioskodawca pobiera, lub do której ma ustalone prawo.
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. W jego ocenie odwołujący się spełnił wszystkie konieczne ustawowe przesłanki do obliczenia jego emerytury na podstawie art. 26 w związku z art. 55 ustawy emerytalnej. Argumenty zaprezentowane przez organ rentowy w uzasadnieniu apelacji, nie dają podstaw do dokonania odmiennej, sugerowanej przez apelującego wykładni, w szczególności w zakresie kluczowego dla przedmiotowego sporu twierdzenia, że objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi J. J.  nastąpiło po raz pierwszy po osiągnięciu przez wnioskodawcę powszechnego wieku emerytalnego, to jest po 1 stycznia 1999 r. Nie sposób zgodzić się także z apelującym co do rozumienia pojęcia „kontynuowanie ubezpieczeń emerytalnego i rentowych”, użytego w art. 55 ustawy emerytalnej.
Wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 55 ustawy emerytalnej, ubezpieczonemu spełniającemu warunki do uzyskania emerytury na podstawie art. 27, który kontynuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego i wystąpił z wnioskiem o przyznanie emerytury po 31 grudnia 2008 r., może być obliczona emerytura na podstawie art. 26, jeżeli jest wyższa od obliczonej zgodnie z art. 53. Stosownie zaś do art. 27 ustawy emerytalnej, ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. przysługuje emerytura, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki: osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 65 lat dla mężczyzn i mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 27a.
Na gruncie ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych nie ulega wątpliwości, że odwołujący się J. J.  urodził się przed dniem 1 stycznia 1949 r., a 12 listopada 1997 r. (ur. 12 listopada 1932 r.) osiągnął powszechny wiek emerytalny w rozumieniu wymienionych przepisów. Odwołujący się nie złożył jednak wniosku o emeryturę, lecz kontynuował aktywność zawodową pozostając w zatrudnieniu, zaś pierwszy wniosek o przyznanie świadczenia emerytalnego złożył dopiero w 2015 r.
W świetle tych okoliczności, sporny okazał się sposób interpretacji pojęcia „kontynuowania ubezpieczenia emerytalnego i rentowych”, użytego w art. 55 ustawy emerytalnej. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym przez organ rentowy, że powyższy termin odnosi się jedynie do tych ubezpieczonych, którzy osiągnęli wiek emerytalny po dniu wejścia w życie ustawy emerytalnej, to jest po dniu 1 stycznia 1999 r. Byłby to bowiem dodatkowy warunek, którego ustawa nie wymaga.
Wbrew zarzutom zawartym w apelacji, w ocenie Sądu odwoławczego Sąd Okręgowy prawidłowo powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 4 lipca 2013 r. (II UZP 4/13), stwierdzając że odwołujący się ma prawo do ustalenia wysokości emerytury na podstawie art. 26 w związku z art. 55 ustawy emerytalnej. Należało przyznać również słuszność odwołującemu się, który w treści odpowiedzi na apelację zwrócił uwagę na bezzasadność poglądu organu rentowego w zakresie w jakim prowadziłby on do nieuzasadnionego podziału ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., ze względu na datę urodzenia, na tych którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny przed dniem wejścia w życie ustawy emerytalnej oraz tych, którzy wiek emerytalny osiągnęli już pod tym dniu. W istocie brak jest podstaw do dokonywania takiego rozróżnienia bowiem treść art. 55 ustawy emerytalnej dotyczy wszystkich ubezpieczonych spełniających warunki do uzyskania emerytury na podstawie art. 27 ustawy.
Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy. Zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego w całości, zarzucając mu naruszenie:
-
art. 4 pkt 12 i 13, art. 55 w związku z art. 26, art. 27, art. 53 ustawy emerytalnej, art. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) przez przyznanie prawa do przeliczenia emerytury wg zreformowanych zasad w sytuacji, gdy ubezpieczony w dacie osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego nie pozostawał w ubezpieczeniu emerytalnym lecz podlegał ubezpieczeniu społecznemu na podstawie ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.),
-
art. 231 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 390 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c.
przez złamanie zasady wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego
, niewyjaśnienie poważnych wątpliwości prawnych i nieprzedstawienie Sądowi Najwyższemu tego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia.
Kierując się zgłoszonymi zarzutami, organ rentowy domagał się uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia tego wyroku i wyroku Sądu Okręgowego w pkt 1 przez oddalenie odwołania w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów umożliwiających skasowanie zaskarżonego wyroku.
Odnosząc się do podstaw skargi kasacyjnej odwołujących się do przepisów postępowania, należy podnieść, że organ rentowy w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie raczył wyjaśnić na czym polega uchybienie art. 231 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy czuje się zwolniony z dalszych rozważań. Nie jest bowiem jego rolą domyślanie się istoty zarzutu, a tym bardziej wyręczanie strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Trzeba też podkreślić, że
podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 398
3
§ 3 k.p.c.), a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 398
13
§ 2 k.p.c.). Ma to znaczenie, jeśli weźmie się pod uwagę, że skarżący manifestuje, powołując się na wymienione przepisy, że doszło do „złamania zasady wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego”.
Wskazując na art. 390 k.p.c. skarżący nie raczył podać z którą jednostką redakcyjną tego przepisu wiąże swój zarzut. Sąd Najwyższy nie ma obowiązku wyręczać strony i domyślać się, że podstawa skargi nawiązuje do § 1 albo § 2 tego przepisu. Zakładając nawet, że chodzi o art. 390 § 1 k.p.c., po pierwsze, organ rentowy nie wykazał, jaki wpływ na wynik sprawy miało niezwrócenie się przez Sąd odwoławczy do Sądu Najwyższego – brak ten samoistnie dyskwalifikuje zarzut w świetle art. 398
3
§ 1 pkt 2 k.p.c., a po drugie, skarżący nie dostrzegł, że art. 390 § 1 k.p.c. przewiduje uprawnienie (sąd może), a nie powinność sądu odwoławczego w przedstawieniu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Reasumując zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie rzutują na prawidłowość rozstrzygnięcia.
Aspekt materialnoprawny jest bardziej interesujący. W ocenie skarżącego „warunek kontynuacji ubezpieczeń emerytalnego i rentowych po osiągnięciu wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 55 ustawy
emerytalnej jest spełniony, jeżeli wnioskodawca w dniu osiągnięcia wieku emerytalnego lub wcześniej również podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym”.
Zapatrywanie to jest chybione. Staje się to oczywiste, jeśli dokona się analizy art. 55 ustawy emerytalnej. Po pierwsze, przepis w ujęciu podmiotowym wskazuje na „ubezpieczonego spełniającego warunki do uzyskania emerytury na podstawie art. 27”. Odwołujący się wypełnia te kryterium. Jasne jest bowiem, że na dzień przyznania emerytury osiągnął wiek co najmniej 65 lat oraz ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat. Przysługuje mu zatem emerytura z art. 27 ustawy emerytalnej.
Po drugie, art. 55 ustawy emerytalnej wymaga aby ubezpieczony
„kontynuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego”
. Nad tą przesłanką należy się chwile zatrzymać. Odwołujący się ukończył wiek 65 lat w dniu 12 listopada 1997 r., a zatem przed wejściem w życie aktualnej ustawy emerytalnej. W ocenie organu rentowego okoliczność ta uniemożliwia przeliczenie świadczenia w ramach mechanizmu z art. 55 ustawy. Pogląd ten nie jest trafny. Mieści się w granicach dopuszczalnej wykładni prawa twierdzenie, że wchodząca w życie ustawa odnosi się tylko do „przypadków przyszłych”, a poza regulacją pozostawia „zdarzenia zastane”. W myśl tej koncepcji odwołujący się nie spełnia omawianej przesłanki. Wskazana interpretacja nie jest jednak jedynym możliwym rozwiązaniem. Nie mniej przekonujące jest zapatrywanie, zgodnie z którym punktem odniesienia dla warunków wskazanych w art. 55 ustawy emerytalnej jest dzień wejścia w życie tego przepisu, czyli 1 stycznia 1999 r. Skoro art. 27 ustawy wskazuje, że nabycie prawa do emerytury dotyczy mężczyzn, którzy „osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 65 lat”, to oczywiste jest, że tak oznaczony wiek emerytalny odwołujący się mógł „osiągnąć” dopiero w dniu 1 stycznia 1999 r., gdyż od tej daty wprowadzono do porządku prawnego przepis art. 27 ustawy emerytalnej. Nie można bowiem „osiągnąć” wieku emerytalnego na podstawie przepisu, który jeszcze nie obowiązuje. Wnioskodawca w tej dacie miał „co najmniej 65 lat” (o których mowa w art. 27 ustawy), a tym samym w rozumieniu art. 55 ustawy emerytalnej w tej dacie „osiągnął przewidziany w tym przepisie wiek emerytalny”. W rezultacie, skoro w tej dacie odwołujący się pozostawał w ubezpieczeniu emerytalnym i rentowych, to jasne jest, że „kontynuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego” w rozumieniu art. 55 ustawy emerytalnej.
W sprawie jest bezsporne, że ubezpieczonemu przysługuje prawo do emerytury na podstawie aktualnie obowiązującej ustawy emerytalnej – wynika to z tego, że wcześniej, pod rządami poprzednich aktów prawnych nie wystąpił on o przyznanie tego rodzaju świadczenia. Zatem, podstawą prawną przyznanej mu emerytury jest art. 27 ustawy emerytalnej. Potwierdzają to decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 maja 2015 r. i z dnia 12 sierpnia 2015 r. Skoro prawo do świadczenia realizowane jest na podstawie aktualnie obowiązującej ustawy emerytalnej, to trudno zakładać, że reguły zapisane w tej ustawie, a dotyczące przeliczania emerytury nie znajdują do odwołującego się zastosowania. Założenie tego rodzaju trudne jest do pogodzenia z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych (art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę, że „kontynuacja ubezpieczenia” z art. 55 ustawy emerytalnej powiązana została sekwencją temporalną z warunkiem „po osiągnieciu przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego”. Ma rację organ rentowy, że wiek emerytalny odwołujący się uzyskał w dniu 12 listopada 1997 r., czyli przed wejściem w życie ustawy emerytalnej, skarżący nie dostrzegł jednak, że wiek emerytalny z art. 27 ustawy został określony zwrotem „co najmniej 65 lat”. Znaczy to tyle, że w chwili wejścia w życie ustawy emerytalnej, czyli w dniu 1 stycznia 1999 r. odwołujący się również „osiągnął przewidziany w tym przepisie wiek emerytalny”, bo miał „co najmniej 65 lat”, a po tym zdarzeniu „kontynuował ubezpieczenia emerytalnej i rentowe”. Sekwencyjność wpisana w art. 55 ustawy emerytalnej ziściła się. W tych okolicznościach bezprzedmiotowe jest twierdzenie podnoszone w podstawie skargi kasacyjnej, że odwołujący się „
w dacie osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego nie pozostawał w ubezpieczeniu emerytalnym lecz podlegał ubezpieczeniu społecznemu na podstawie ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137 ze zm.)”. Skarżący nie zwrócił uwagi, że prawo ubezpieczeń społecznych reguluje „materię dynamiczną”. Każda kolejna odsłona legislacyjna odnosi się do trwającej w czasie drogi prowadzącej do uzyskania świadczenia emerytalnego. Owszem, na dzień 12 listopada 1997 r. sytuacja odwołującego się regulowana była ustawą z dnia 25 listopada 1986 r. Przewartościowanie sytuacji prawnej ubezpieczonego nastąpiło jednak wraz z wejściem w życie aktualnie obowiązującej ustawy emerytalnej. Od dnia 1 stycznia 1999 r. aspekt „osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego”, wobec nie skorzystania przez odwołującego się ze świadczenia emerytalnego, określany jest przez art. 27 ustawy emerytalnej, bo wcześniejsza regulacja przestała obowiązywać. Warunek „kontynuowania ubezpieczenia” spełnia rolę łącznika. Pozwala na dokonanie wyboru między obliczeniem emerytury według algorytmu z art. 26, a nie według wzorca z art. 53 ustawy emerytalnej. Możliwe jest zatem zastosowanie rozwiązania „kapitałowego” wobec urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r., jeśli „kontynuują ubezpieczenie”, a zatem odprowadzają składki. Odwołujący się probierz ten zrealizował. Mimo, że osiągnął wiek emerytalny w dniu 12 listopada 1997 r., aż do 30 czerwca 2015 r. nieprzerwanie był ubezpieczony, czyli przez niemal 18 lat, mimo że mógł pobierać emeryturę, to jednak nadal pracował i odprowadzał składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Postawa ta w pełni koresponduje z funkcją art. 55 ustawy emerytalnej. Okoliczność, że odwołujący się wiek emerytalny uzyskał przez wejściem w życie tego przepisu nie wpływa zatem na dopuszczalność jego zastosowania.
Kierując się wskazanymi racjami, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398
14
k.p.c. orzekł jak w sentencji, kierując się zaś art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c. rozliczył koszty postępowania kasacyjnego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI