II USKP 14/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez A. O. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku oddalający odwołanie od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA. Spór dotyczył wysokości policyjnej renty inwalidzkiej odwołującego się, której wysokość została obniżona na podstawie art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, z uwagi na pełnienie przez niego służby na rzecz totalitarnego państwa w okresie od 1 października 1982 r. do 31 lipca 1990 r. Sąd Okręgowy, a następnie Sąd Apelacyjny, uznały odwołanie za nieuzasadnione, stwierdzając, że materiały IPN oraz przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazały, iż odwołujący się pełnił służbę w organach bezpieczeństwa PRL, zajmując się zwalczaniem opozycji i podziemia niepodległościowego. Sąd Najwyższy w swojej analizie odniósł się do kwestii wykładni pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa", rozbieżności w orzecznictwie oraz uchwały III UZP 1/20. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie nie podzielił wykładni przyjętej w uchwale III UZP 1/20, uznając ją za prawotwórczą i sprzeczną z zasadami demokratycznego państwa prawnego. Podkreślono, że ustawa dezubekizacyjna zawiera definicję legalną "służby na rzecz totalitarnego państwa", która opiera się na kryteriach czasowych i miejscowych, a nie na ocenie indywidualnych czynów funkcjonariuszy. Sąd Najwyższy wskazał, że domniemanie służby na rzecz totalitarnego państwa może być obalone, jeśli funkcjonariusz udowodni, że przed 1990 r. bez wiedzy przełożonych wspierał ruchy niepodległościowe. Analizując zarzuty skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy uznał je za nieuzasadnione, w tym zarzut nieważności postępowania, który był chybiony ze względu na datę orzekania sądów niższych instancji przed wejściem w życie uchwały III PZP 6/22. Ostatecznie Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, uznając, że obniżenie świadczenia nie narusza Konstytucji ani standardów międzynarodowych, zapewniając jednocześnie świadczenie na poziomie nie niższym niż z powszechnego systemu ubezpieczeniowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów ustawy dezubekizacyjnej, w szczególności definicji "służby na rzecz totalitarnego państwa" oraz zasady obalania domniemania służby.
Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów ustawy zaopatrzeniowej i nie stanowi ogólnej zasady dla wszystkich spraw dotyczących świadczeń emerytalno-rentowych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy pełnienie służby na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej uzasadnia obniżenie wysokości policyjnej renty inwalidzkiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli służba ta spełnia kryteria określone w ustawie, tj. dotyczy określonych instytucji i okresu, a funkcjonariusz nie udowodni okoliczności wyłączających zastosowanie przepisów obniżających świadczenie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ustawa dezubekizacyjna zawiera definicję legalną "służby na rzecz totalitarnego państwa", która opiera się na kryteriach czasowych i miejscowych. Domniemanie służby na rzecz totalitarnego państwa może być obalone, jeśli funkcjonariusz udowodni, że przed 1990 r. bez wiedzy przełożonych wspierał ruchy niepodległościowe. Obniżenie świadczenia jest zgodne z prawem i nie narusza zasad konstytucyjnych, zapewniając jednocześnie świadczenie na poziomie nie niższym niż z powszechnego systemu ubezpieczeniowego.
Czy skład orzekający jednego sędziego w czasie pandemii COVID-19, na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., narusza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania?
Odpowiedź sądu
Nie, w tym konkretnym przypadku zarzut jest chybiony, ponieważ sądy niższych instancji orzekały przed wejściem w życie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III PZP 6/22, która uznała ten przepis za niezgodny z Konstytucją.
Uzasadnienie
Uchwała Sądu Najwyższego dotycząca nieważności postępowania z powodu składu orzekającego jednego sędziego w czasie pandemii obowiązuje od 26 kwietnia 2023 r. Sądy niższych instancji orzekały wcześniej, dlatego zarzut nieważności postępowania jest nieuzasadniony.
Czy obniżenie wysokości świadczenia rentowego narusza zasadę ochrony praw nabytych, zasadę sprawiedliwości społecznej oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i tworzonego przez nie prawa?
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli obniżenie jest zgodne z przepisami prawa i zapewnia świadczenie na poziomie co najmniej minimalnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że obniżenie świadczenia jest zgodne z Konstytucją i standardami międzynarodowymi, ponieważ zapewnia świadczenie na poziomie nie niższym niż z powszechnego systemu ubezpieczeniowego, co realizuje prawo do zabezpieczenia społecznego i nie narusza istoty tego prawa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. O. | osoba_fizyczna | odwołujący się |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (14)
Główne
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Służba na rzecz totalitarnego państwa, rozumiana jako służba w określonych instytucjach i ramach czasowych, uzasadnia obniżenie świadczeń, chyba że funkcjonariusz udowodni współpracę z organizacjami niepodległościowymi.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis ten, wraz z art. 13b, określa zasady obniżania świadczeń. Ust. 5 i 6 przewidują wyłączenie stosowania przepisów obniżających świadczenia w określonych przypadkach, np. gdy funkcjonariusz udowodni współpracę z organizacjami niepodległościowymi.
ustawa zaopatrzeniowa art. 22a
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Podobnie jak art. 15c, reguluje zasady obniżania świadczeń.
ustawa zaopatrzeniowa art. 24a
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Podobnie jak art. 15c, reguluje zasady obniżania świadczeń.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada proporcjonalności i zakaz naruszania istoty wolności i praw.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Pomocnicze
ustawa COVID-19 art. 15zzs¹ § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Dotyczy możliwości orzekania przez jeden sąd w czasie pandemii, co było przedmiotem zarzutu nieważności postępowania.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki nieważności postępowania, w tym orzekanie przez sąd niepowołany.
k.p.c. art. 390 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje moc wiążącą uchwał Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do oddalenia skargi kasacyjnej.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ogólna zasada dowodzenia.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek przedstawienia dowodów przez strony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ustawa dezubekizacyjna zawiera definicję legalną "służby na rzecz totalitarnego państwa", opartą na kryteriach czasowych i miejscowych. • Domniemanie służby na rzecz totalitarnego państwa może być obalone przez udowodnienie współpracy z organizacjami niepodległościowymi. • Obniżenie świadczenia jest zgodne z Konstytucją i zapewnia minimum socjalne. • Sądy niższych instancji orzekały przed wejściem w życie uchwały III PZP 6/22, co czyni zarzut nieważności postępowania chybionym.
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i zastosowanie art. 13b i 15c ustawy zaopatrzeniowej. • Naruszenie art. 2 Konstytucji RP przez błędną wykładnię zasad ochrony praw nabytych, sprawiedliwości społecznej i zaufania do państwa. • Naruszenie art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez błędną wykładnię i uznanie obniżenia świadczeń za proporcjonalne. • Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę dowodów. • Naruszenie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez orzekanie w składzie jednego sędziego, co prowadzi do nieważności postępowania.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela wykładni pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa", jakiej dokonał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20. • Ustawa dezubekizacyjna zawiera definicję legalną i nie ma potrzeby sięgania do innych rodzajów wykładni, skoro ustawa dezubekizacyjna zawiera definicję ścisłą i nie budzącą wątpliwości. • Domniemanie konstytucyjności ustawy łączy się z zasadą podziału władzy oraz potrzebą zagwarantowania ustrojowej pozycji parlamentu. • Domniemanie konstytucyjności może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a przewidziane w art. 178 ust. 1 Konstytucji związanie sędziego ustawą obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca.
Skład orzekający
Leszek Bielecki
przewodniczący-sprawozdawca
Robert Stefanicki
członek
Agnieszka Żywicka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy dezubekizacyjnej, w szczególności definicji \"służby na rzecz totalitarnego państwa\" oraz zasady obalania domniemania służby."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów ustawy zaopatrzeniowej i nie stanowi ogólnej zasady dla wszystkich spraw dotyczących świadczeń emerytalno-rentowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kontrowersyjnej kwestii "dezubekizacji" i interpretacji pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa", co budzi duże zainteresowanie społeczne i prawnicze. Sąd Najwyższy w tym składzie wyraźnie odciął się od wcześniejszej uchwały, co jest istotne dla dalszego orzecznictwa.
“Sąd Najwyższy zmienia interpretację ws. "dezubekizacji": kluczowa rola dowodów indywidualnych?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.