II USK 98/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez Wyższą Szkołę w Ś. (obecnie Akademię w Ś.) od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, który oddalił apelację uczelni od wyroku Sądu Okręgowego. Sądy niższych instancji utrzymały w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalającą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla pracownika D. K. z tytułu umowy o pracę, obejmującą również przychód nazwany przez płatnika „stypendium naukowym”. Uczelnia argumentowała, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących rozbieżności w orzecznictwie, w szczególności dotyczących tego, czy stypendium naukowe przyznawane pracownikowi na podstawie umowy o pracę stanowi przychód z tytułu zatrudnienia podlegający oskładkowaniu, a także czy przepis art. 21 ust. 1 pkt 39 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi podstawę zwolnienia tych przychodów z oskładkowania. Skarżąca podnosiła również, że skarga jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym. Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, stwierdził, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 398^9 § 1 k.p.c. Wskazał, że kwestia wykładni przepisów dotyczących oskładkowania stypendiów naukowych była już przedmiotem jego rozstrzygnięć, w tym w wyroku z dnia 20 października 2022 r., II USKP 21/22. W tamtej sprawie Sąd Najwyższy wyjaśnił, że obowiązki nauczycieli akademickich, w tym praca naukowa, wynikają z przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, statutu uczelni oraz umowy o pracę. Stypendium naukowe, stanowiące wynagrodzenie za realizację obowiązków umownych, jest przychodem ze stosunku pracy podlegającym oskładkowaniu. Sąd podkreślił, że zwolnienie z podatku dochodowego (art. 21 ustawy o PIT) nie oznacza automatycznego zwolnienia ze składek na ubezpieczenia społeczne, które mają własną, autonomiczną regulację. Zamknięty katalog wyłączeń przedmiotowych w przepisach ubezpieczeniowych nie obejmuje stypendiów naukowych. Ponieważ Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii objętej skargą kasacyjną, nie było potrzeby dalszej wykładni przepisów ani nie istniało istotne zagadnienie prawne wywołujące rozbieżności w orzecznictwie, które uzasadniałyby przyjęcie skargi do merytorycznego rozpoznania. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i nie obciążył strony skarżącej kosztami zastępstwa procesowego pełnomocnika organu rentowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie oskładkowania stypendiów naukowych jako przychodu ze stosunku pracy.
Dotyczy specyficznej sytuacji uczelni wyższych niebędących państwowymi ani samorządowymi osobami prawnymi oraz stypendiów przyznawanych na podstawie Prawa o szkolnictwie wyższym.
Zagadnienia prawne (2)
Czy stypendium naukowe przyznawane przez uczelnię wyższą pracownikowi zatrudnionemu na umowę o pracę stanowi przychód z tytułu zatrudnienia w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach społecznych i podatku dochodowym, podlegający doliczeniu do podstawy wymiaru składek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stypendium naukowe przyznawane pracownikowi uczelni wyższej na podstawie umowy o pracę, które stanowi wynagrodzenie za realizację obowiązków umownych, jest przychodem ze stosunku pracy podlegającym oskładkowaniu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na swoje wcześniejsze orzecznictwo (II USKP 21/22), zgodnie z którym obowiązki pracownika naukowo-dydaktycznego obejmują pracę naukową, a stypendium naukowe jest formą wynagrodzenia za te obowiązki. Zwolnienie z podatku dochodowego nie oznacza zwolnienia ze składek, a przepisy ubezpieczeniowe nie przewidują wyłączenia stypendiów naukowych z podstawy wymiaru składek.
Czy przepis art. 21 ust. 1 pkt 39 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi podstawę zwolnienia stypendiów naukowych z obowiązku doliczenia do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zwolnienie z podatku dochodowego na podstawie art. 21 ustawy o PIT nie wyklucza uznania przychodu za oskładkowany na gruncie systemu ubezpieczeń społecznych, który posiada własną, autonomiczną regulację w zakresie wyłączeń.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że system ubezpieczeń społecznych ma własne, ścisłe przepisy dotyczące wyłączeń z podstawy wymiaru składek, a katalog tych wyłączeń (§ 2 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998 r.) nie zawiera stypendiów naukowych. Zwolnienie podatkowe nie jest równoznaczne z brakiem obowiązku odprowadzania składek.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Wyższa Szkoła w Ś. (obecnie Akademia w Ś.) | instytucja | skarżący |
| D. K. | osoba_fizyczna | współskarżący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Poznaniu | organ_państwowy | organ rentowy |
| Fundacja E. | instytucja | uczestnik postępowania |
Przepisy (13)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
u.s.u.s. art. 4 § pkt 9
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Definiuje podstawę wymiaru składek, odsyłając do przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
u.p.d.o.f. art. 12 § ust. 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Definiuje przychód w rozumieniu ustawy.
u.p.d.o.f. art. 21 § ust. 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Wymienia przychody zwolnione z podatku dochodowego, w tym pkt 39 dotyczący stypendiów.
p.o.s.w. art. 111 § ust. 1
Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym
Określa obowiązki nauczycieli akademickich.
p.o.s.w. art. 111 § ust. 5
Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym
Dotyczy obowiązku prowadzenia prac badawczych przez nauczycieli akademickich.
r.p.m.s. art. 2 § ust. 1
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
Określa przychody stanowiące podstawę wymiaru składek.
r.p.m.s. art. 2
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
Zawiera zamknięty katalog wyłączeń przedmiotowych ze składek.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^9 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do nieobciążania strony kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
u.s.u.s. art. 18 § ust. 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy podstawy wymiaru składek.
u.s.u.s. art. 18 § ust. 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Wymienia świadczenia podlegające oskładkowaniu, w tym stypendia doktoranckie.
p.o.s.w. art. 136 § ust. 1
Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym
Odnosi się do stosowania przepisów powszechnego prawa pracy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Najwyższy już rozstrzygnął kwestię oskładkowania stypendiów naukowych w podobnych sprawach, co wyklucza potrzebę dalszej wykładni przepisów i rozbieżności w orzecznictwie. • Stypendium naukowe stanowi przychód ze stosunku pracy podlegający oskładkowaniu, nawet jeśli jest zwolnione z podatku dochodowego.
Odrzucone argumenty
Istnienie rozbieżności w orzecznictwie sądów w kwestii oskładkowania stypendiów naukowych. • Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym.
Godne uwagi sformułowania
Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 398^9 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. • Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (...) jak i nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (...) jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach. • Prawo ubezpieczeń społecznych jest (...) prawem ścisłym i sformalizowanym, opartym na bezwzględnie obowiązujących normach, z wyłączeniem możliwości ich interpretowania z uwzględnieniem obowiązujących w prawie cywilnym reguł słuszności. • Skoro zatem katalog dostępnych w § 2 wyłączeń należy wykładać ściśle, to trzeba przyjąć, że nie są zwolnione z oskładkowania świadczenia w katalogu tym niewymienione, a nie wymieniono w nim stypendiów naukowych.
Skład orzekający
Krzysztof Staryk
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie oskładkowania stypendiów naukowych jako przychodu ze stosunku pracy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uczelni wyższych niebędących państwowymi ani samorządowymi osobami prawnymi oraz stypendiów przyznawanych na podstawie Prawa o szkolnictwie wyższym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu oskładkowania świadczeń wypłacanych pracownikom, co ma znaczenie praktyczne dla wielu pracodawców i pracowników, zwłaszcza w sektorze edukacji.
“Czy stypendium naukowe dla pracownika uczelni podlega składkom ZUS? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
edukacja
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.