I UK 278/11

Sygn. akt I UK 278/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 9 stycznia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Zbigniew Korzeniowski 
 
w sprawie z odwołania J. N. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych  
o ustalenie wartości kapitału początkowego, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 stycznia 2012 r., 
skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 30 marca 2011 r.,  
 
 
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. 
 
 
UZASADNIENIE 
 
W 
sprawie 
o 
kapitał 
początkowy 
pozwany 
pominął 
skarżącemu 
wynagrodzenie z lat 1974-90 z braku dokumentów. Sąd Okręgowy uwzględnił jego 
odwołanie i zmienił decyzje pozwanego przez obliczenie kapitału początkowego 
również z wynagrodzeniem z tego okresu, ustalonym w oparciu o zarobki innych 
pracowników. Sąd Apelacyjny uwzględnił w części apelację pozwanego i wyrokiem 
z 30 marca 2011 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego oraz decyzje pozwanego i 
wartość kapitału początkowego w spornym okresie ustalił według minimalnego 
wynagrodzenia pracowników (art. 15 ust. 2a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o 
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). 
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na 
„konieczność dokonania wykładni przepisów prawa wywołujących rozbieżności 

 
 
2 
w orzecznictwie sądów, a dotyczących ustalenia wysokości wynagrodzenia dla 
potrzeb emerytalno-rentowych, w szczególności przepisu art. 117 ust. 4 ustawy z 
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, 
budzącego poważne wątpliwości i wywołującego rozbieżności w orzecznictwie 
Sądów. W szczególności z uwagi na rozbieżności mające miejsce w orzeczeniach 
Sądu Najwyższego: z 14 czerwca 2006 r., I UK 115/05 (Wysokość zarobków, której 
pochodną jest podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne, jest faktem 
mającym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 k.p.c.), który 
w postępowaniu przed sądem może być udowadniany wszelkimi środkami 
dowodowymi. Nie obowiązuje wówczas ograniczenie wynikające z § 20 
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania 
o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń); z 8 sierpnia 
2006 r., I UK 27/06 (Brak dokumentów wymienionych w § 20 rozporządzenia Rady 
Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia 
emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń nie uzasadnia zastosowania 
art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli ubiegający się o emeryturę lub rentę udowodnił 
uzyskiwanie przychodów wyższych od stanowiących podstawę wymiaru najniższej 
emerytury lub renty w okresie wymienionym w art. 15 ust. 1 lub 6 tej ustawy); z 6 
września 1995 r., II URN 23/95 (Pracownik ubiegający się o świadczenie 
z ubezpieczenia społecznego może w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń 
wszelkimi dowodami wykazywać okoliczności, od których zależą jego uprawnienia 
także wówczas, gdy z dokumentu (zaświadczenia o zatrudnieniu) wynika co innego 
(art. 473 k.p.c.); z 2 lutego 1995 r., II URN 3/95 (W postępowaniu przed sądami 
pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do 
świadczeń lub ich wysokości mogą być udowadniane wszelkimi środkami 
dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego. Ograniczenia 
dowodowe zawarte w § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. 
w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych 
świadczeń dotyczą wyłącznie postępowania przed tymi organami), z 25 lipca 
1997 r., II UKN 186/97 (W postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia, co 
do środków dowodowych stwierdzających wysokość zarobków lub dochodów 

 
 
3 
stanowiących podstawę wymiaru emerytury lub renty określone w § 20 
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1984 r. w sprawie postępowania 
o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń). Pomimo 
ustaleń zawartych w w/w orzeczeniach rozbieżności orzecznictwa sądów 
powszechnych pojawiają się z uwagi na treść wyroku Sądu Najwyższego z 4 lipca 
2007 r., I UK 36, który stanowi, iż w postępowaniu cywilnym przed sądem pracy 
i ubezpieczeń społecznych w sprawie o przeliczenie wysokości emerytury możliwe 
jest dopuszczenie i przeprowadzenie wszelkich dowodów, w tym także dowodu z 
zeznań świadków lub przesłuchania samego wnioskodawcy. Nie jest jednak 
możliwe przeliczenie wysokości emerytury w oparciu o jakąś hipotetyczną 
uśrednioną wielkość premii uzyskiwanej przez ubezpieczonego, wywiedzioną 
z wysokości premii wypłaconych innym pracownikom. Uśrednione obliczenie 
wysokości wynagrodzenia – oparte na wynagrodzeniu otrzymanym przez innych 
pracowników – nie może oddać indywidualnych cech właściwych dla danego 
stosunku pracy. Powyższe stanowiska przemawiają za przyjęciem kasacji do 
rozpoznania i dokonanie rozstrzygnięcia przez najwyższy organ sądowy w RP, 
jakie dowody na okoliczność wysokości uzyskiwanych zarobków winny stanowić 
podstawę do uznania ich za miarodajne (pozbawione zarzutu dowodów 
hipotetycznych) w celu ustalenia wysokości zarobków, a w konsekwencji ustalenia 
podstawy wymiaru kapitału początkowego i wartości kapitału początkowego, co 
przyczyni się do ujednolicenia orzecznictwa sądów powszechnych w tym zakresie”. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Wskazana we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania podstawa (wyżej in 
extenso) nie spełnia się jako przesłanka przedsądu. Z jej treści wynika, że chodzi o 
podstawę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., której przedmiotem zainteresowania jest sam 
przepis prawny, jeżeli istnieje potrzeba jego wykładni, gdyż budzi poważane 
wątpliwości lub wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów. 
Jedynym przepisem do którego odwołuje się podstawa wniosku jest art. 117 
ust. 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach. Przepis ten nie sprawia 
żadnych wątpliwości w zakresie wykładni (wniosek ich nie wskazuje), a co 

 
 
4 
ważniejsze, to nie miał i nie mógł mieć zastosowania w sprawie, gdyż dotyczy 
innego (wąskiego) przedmiot. Zgodnie z jego treścią „Okresy, o których mowa w 
art. 6 ust. 1 pkt 10 i art. 7 pkt 4, mogą być udowodnione dokumentami lub 
zeznaniami świadków. Oceny tych dokumentów i zeznań dokonuje, w drodze 
decyzji, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych 
zgodnie z przepisami o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami 
represji wojennych i okresu powojennego”. W przepisie tym nie chodzi więc o 
„okresy” takie jak skarżącego, lecz o świadczenie pracy po 1956 r. na rzecz 
organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu 
przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. (art. 6 ust. 1 pkt 10) oraz okres 
niewykonywania pracy w okresie przed 4 czerwca 1989 r. na skutek represji 
politycznych, nie więcej jednak niż 5 lat (art. 7 pkt 4). Prócz tego, przepis art. 117 
ust. 4 nie stanowił podstawy prawnej żadnego z wymienionych we wniosku 
orzeczeń Sądu Najwyższego. 
Nieuprawnione jest również twierdzenie o rozbieżności w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego wskazanym we wniosku, gdyż wyrok z 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, 
wcale nie jest sprzeczny z poprzednimi wyrokami – wymienionymi we wniosku - o 
sygnaturach: I UK 115/06; I UK 27/06; II URN 23/95; II URN 3/95; II UKN 186/97. 
Stanowisko wyrażone w wyroku z 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, w żadnej 
mierze nie podważa utrwalonej w orzecznictwie zasady, że w postępowaniu przed 
sądem ubezpieczeń społecznych ubezpieczony może wykazywać okoliczności 
(fakty) wszelkimi dowodami, od których zależą jego uprawnienia. Wyrok ten w pełni 
ją potwierdza, czego dowodzi podana w jego uzasadnieniu argumentacja, a 
skrótowo już sama teza tego wyroku: „W postępowaniu cywilnym przed sądem 
pracy i ubezpieczeń społecznych w sprawie o przeliczenie wysokości emerytury 
możliwe jest dopuszczenie i przeprowadzenie wszelkich dowodów, w tym także 
dowodu z zeznań świadków lub przesłuchania samego wnioskodawcy”. Czym 
innym jest natomiast ocena tych dowodów, bo w dalszej części wyrok Sądu 
Najwyższego z 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, dotyczy innej kwestii, tj. znaczenia 
dowodów, a nie tego co może być dowodem. Stanowisko wyrażone w tym wyroku 
nie jest więc inne niż we wcześniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego. Nie 
wprowadzono żadnego ograniczenia dowodnego, lecz dalej oceniano tylko, czy to 

 
 
5 
co zostało uwodnione (czyli zarobki innych pracowników) może stanowić podstawę 
ustalenia stanu faktycznego w konkretnej sprawie i w konsekwencji zastosowania 
prawa materialnego. W sprawie tej (I 36/07) nie chodziło więc o „dowody 
hipotetyczne”, lecz o zarobki hipotetyczne. Wszak podstawa wymiaru składek 
powinna być pewna, w przeciwnym razie stosuje się regulację przyjętą przez 
ustawodawcę, czyli wynagrodzenie minimalne (art. 15 ust. 2a ustawy o 
emeryturach i rentach). 
Resumując, wniosek nie wykazał podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 
k.p.c., gdyż przepis art. 117 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach nie budzi 
wątpliwości co do wykładni, a przede wszystkim nie miał w sprawie zastosowania. 
Niespełnia się też druga alternatywa z tej podstawy przedsądu, gdyż nie wykazano 
rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego. 
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 3989 § 2 k.p.c.