II USK 307/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła odmowy przyjęcia do rozpoznania skarg kasacyjnych wniesionych przez odwołującego się W. B. oraz Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Przedmiotem sporu była wysokość emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej W. B. Sąd Okręgowy w Warszawie pierwotnie zmienił decyzje organu rentowego, przyznając W. B. prawo do emerytury i renty w wysokości obowiązującej przed 1 października 2017 r., uznając, że jego służba w Biurze Ochrony Rządu (BOR) w latach 1975-1990 nie stanowiła "służby na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej. Sąd Okręgowy oparł się na uchwale Sądu Najwyższego (III UZP 1/20), która podkreślała konieczność indywidualnej oceny czynów funkcjonariusza. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił jednak wyrok Sądu Okręgowego, uznając służbę W. B. w BOR za służbę na rzecz państwa totalitarnego, jednocześnie kwestionując zgodność przepisów art. 15c ust. 3 i art. 22a ustawy zaopatrzeniowej z Konstytucją RP, co doprowadziło do ustalenia emerytury na poziomie 54,39% podstawy wymiaru. Od tego wyroku obie strony wniosły skargi kasacyjne. W. B. zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego, kwestionując wykładnię pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa" oraz podnosząc kwestie proceduralne dotyczące składu sądu. Organ rentowy zarzucił naruszenie prawa materialnego, w szczególności przepisów dotyczących obniżenia świadczeń, oraz kwestionował kompetencje sądów powszechnych do kontroli konstytucyjności przepisów. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia obu skarg do rozpoznania, stwierdzając, że nie zostały spełnione wymogi formalne określone w art. 398^9 § 1 k.p.c. Sąd uznał, że wnioski o przyjęcie skarg nie zawierały wystarczającej argumentacji, a podnoszone zagadnienia prawne nie miały charakteru istotnych lub nie wykazywały rozbieżności w orzecznictwie, które wymagałyby interwencji Sądu Najwyższego. W szczególności Sąd Najwyższy odniósł się do kwestii kontroli konstytucyjności przez sądy powszechne, potwierdzając ich prawo do odmowy zastosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją, jeśli sprzeczność jest oczywista.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy z powodu niespełnienia wymogów formalnych, w szczególności w zakresie wykazywania istotnego zagadnienia prawnego i rozbieżności w orzecznictwie.
Orzeczenie dotyczy wyłącznie kwestii formalnych przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy emerytalnej.
Zagadnienia prawne (4)
Czy służba w Biurze Ochrony Rządu w latach 1975-1990 stanowi "służbę na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy?
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał, że tak, podczas gdy Sąd Okręgowy uznał, że nie ma dowodów na faktyczne pełnienie służby "na rzecz" totalitarnego państwa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy nie rozpoznał skarg kasacyjnych, ale w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego wskazano, że służba w BOR, jednostce istotnej dla reżimu, w której stosowano metody charakterystyczne dla państwa totalitarnego, powinna być kwalifikowana jako służba na rzecz takiego państwa, nawet jeśli nie ma dowodów na indywidualne czyny naruszające prawa człowieka.
Czy przepisy art. 15c ust. 3 i art. 22a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, obniżające świadczenia emerytalne i rentowe z tytułu służby na rzecz państwa totalitarnego, są zgodne z Konstytucją RP?
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał, że przepisy te mogą być niezgodne z Konstytucją RP, szczególnie w odniesieniu do służby pełnionej po 1990 r. w wolnej Polsce, naruszając zasady proporcjonalności, ochrony praw nabytych i równości.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, powołując się na zasady konstytucyjne, w tym zasadę państwa prawa i sprawiedliwości społecznej, uznał za konieczne pominięcie stosowania art. 15c ust. 3 i art. 22a ustawy zaopatrzeniowej w części dotyczącej służby po 1990 r., uznając je za sprzeczne z Konstytucją. Sąd Najwyższy nie odniósł się do tej kwestii merytorycznie, odmawiając przyjęcia skargi.
Czy sądy powszechne mają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznanego za niezgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy potwierdził, że sądy powszechne mają prawo do oceny konstytucyjności przepisów w ramach indywidualnych spraw i mogą odmówić zastosowania przepisu, jeśli jest on w sposób oczywisty niezgodny z Konstytucją.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, odwołując się do orzecznictwa, wyjaśnił, że odmowa zastosowania przepisu ustawy przez sąd powszechny z powodu jego niezgodności z Konstytucją nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, a wynika z obowiązku bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy.
Czy skargi kasacyjne spełniają wymogi formalne do przyjęcia ich do rozpoznania przez Sąd Najwyższy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że skargi kasacyjne nie wykazały istnienia istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, ani nie były oczywiście uzasadnione.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. B. | osoba_fizyczna | odwołujący się |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (6)
Główne
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b § 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Za służbę na rzecz totalitarnego państwa uznaje się służbę od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w wymienionych w przepisie instytucjach i formacjach. Kluczowe jest ustalenie, czy służba była "na rzecz" państwa totalitarnego, co wymaga analizy indywidualnych czynów i okoliczności, a nie tylko formalnego zatrudnienia w danej jednostce.
k.p.c. art. 398^9 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 398^9 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Nakazuje odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jeśli nie zachodzą przesłanki z § 1.
Pomocnicze
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis dotyczący obniżenia świadczeń emerytalnych w przypadku służby na rzecz państwa totalitarnego. Sąd Apelacyjny uznał jego stosowanie za potencjalnie niezgodne z Konstytucją.
ustawa zaopatrzeniowa art. 22a § 1-3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis dotyczący redukcji policyjnej renty inwalidzkiej. Sąd Apelacyjny uznał jego stosowanie za potencjalnie niezgodne z Konstytucją.
k.p.c. art. 49
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący wyłączenia sędziego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skargi kasacyjne nie spełniają wymogów formalnych do ich rozpoznania przez Sąd Najwyższy. • Brak jest istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, ani oczywistej zasadności skarg.
Odrzucone argumenty
Argumenty stron dotyczące istoty sporu (kwalifikacja służby, zgodność przepisów z Konstytucją) nie zostały merytorycznie rozpoznane z powodu odmowy przyjęcia skarg do rozpoznania.
Godne uwagi sformułowania
Skarga kasacyjna nie jest (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. • Sądy powszechne mają prawo do oceny konstytucyjności przepisów w ramach indywidualnych spraw i mogą odmówić zastosowania przepisu, jeśli jest on w sposób oczywisty niezgodny z Konstytucją. • Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.
Skład orzekający
Ewa Stryczyńska
SSN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy z powodu niespełnienia wymogów formalnych, w szczególności w zakresie wykazywania istotnego zagadnienia prawnego i rozbieżności w orzecznictwie."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy wyłącznie kwestii formalnych przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy emerytalnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji służby w PRL i jej wpływu na emerytury, a także kompetencji sądów do kontroli konstytucyjności przepisów. Odmowa rozpoznania skargi przez SN jest istotna dla zrozumienia wymogów formalnych postępowania kasacyjnego.
“Sąd Najwyższy odmawia rozpatrzenia skarg ws. emerytur byłych funkcjonariuszy PRL – co to oznacza dla Twojej sprawy?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.