II USK 246/22

Sąd Najwyższy2023-06-06
SNubezpieczenia społecznepodstawa wymiaru składekŚrednianajwyższy
składki ZUSstypendium naukoweprawo pracyprawo o szkolnictwie wyższymSąd Najwyższyubezpieczenia społecznepodstawa wymiaruumowa o pracę

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w sprawie dotyczącej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne od stypendium naukowego.

Sprawa dotyczyła odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy w postępowaniu dotyczącym ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Płatnik składek kwestionował wliczenie stypendium naukowego wypłacanego pracownikowi naukowo-dydaktycznemu do podstawy wymiaru składek. Sąd Najwyższy, powołując się na wcześniejsze orzecznictwo, uznał, że nie zachodzą przesłanki do przyjęcia skargi do rozpoznania, w szczególności brak jest rozbieżności w orzecznictwie, a kwestia oskładkowania stypendiów naukowych została już rozstrzygnięta.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2023 r. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, który dotyczył ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Spór koncentrował się wokół kwestii, czy stypendium naukowe wypłacane pracownikowi naukowo-dydaktycznemu przez uczelnię wyższą powinno być wliczane do podstawy wymiaru składek. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego, wliczając stypendium do podstawy wymiaru składek i zasądzając koszty postępowania. Pełnomocnik płatnika składek zaskarżył ten wyrok, zarzucając naruszenie przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej uzasadniono potrzebą wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie oraz oczywistą zasadnością skargi. Sąd Najwyższy, powołując się na swoje wcześniejsze orzecznictwo (w tym wyrok II USKP 21/22), stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do przyjęcia skargi do rozpoznania. Sąd wskazał, że kwestia obowiązków pracowników naukowo-dydaktycznych oraz oskładkowania stypendiów naukowych była już przedmiotem analizy i wykładni. Stwierdzono, że stypendium naukowe, nawet jeśli jest zwolnione z podatku dochodowego, nie jest wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż przepisy te mają charakter ścisły i nie przewidują takiego wyłączenia. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania i odstąpił od obciążania odwołującej się zwrotem kosztów postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli nie jest to przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów podatkowych i nie mieści się w katalogu przychodów podlegających oskładkowaniu zgodnie z przepisami ubezpieczeń społecznych. W tym przypadku, stypendium naukowe wypłacane pracownikowi naukowo-dydaktycznemu było traktowane jako wynagrodzenie za realizację obowiązków umownych i podlegało oskładkowaniu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy, powołując się na swoje wcześniejsze orzecznictwo, stwierdził, że stypendium naukowe wypłacane pracownikowi naukowo-dydaktycznemu w ramach umowy o pracę stanowi przychód ze stosunku pracy i podlega oskładkowaniu. Przepisy dotyczące podstawy wymiaru składek są ścisłe i nie przewidują wyłączenia stypendiów naukowych, nawet jeśli są one zwolnione z podatku dochodowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej

Strony

NazwaTypRola
W. w Ś. – A. poprzednio W. w Ś.inneodwołująca się / płatnik składek
Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Poznaniuorgan_państwowyorgan rentowy / pozwany
M.K.osoba_fizycznaubezpieczony
Fundacja E.instytucjapodmiot z udziałem

Przepisy (10)

Główne

u.s.u.s. art. 4 § pkt 9

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Definicja przychodu podlegającego oskładkowaniu.

u.p.d.o.f. art. 12 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Definicja przychodu podlegającego opodatkowaniu.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. art. 2 § ust. 1

Szczegółowe zasady ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, w tym katalog wyłączeń.

k.p.c. art. 398 § 9

Kodeks postępowania cywilnego

Przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.

Pomocnicze

u.p.s.w. art. 111 § ust. 1 pkt 2

Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym

Kwestia obowiązków pracowników naukowo-dydaktycznych, w tym prowadzenia prac naukowych.

u.p.s.w. art. 111 § ust. 5

Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym

Dotyczy możliwości uczestniczenia nauczycieli akademickich na uczelniach zawodowych w pracach badawczych.

Statut Wielkopolskiej Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej art. 1 § ust. 1

Określał obowiązki pracowników.

u.s.u.s. art. 8 § ust. 2a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.p.d.o.f. art. 21 § ust. 1 pkt 39

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Zwolnienie niektórych przychodów z podatku dochodowego.

k.p.c. art. 102

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do odstąpienia od obciążania strony kosztami postępowania.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Stypendium naukowe nie stanowi przychodu podlegającego oskładkowaniu. Naruszenie art. 111 Prawa o szkolnictwie wyższym przez Sąd Apelacyjny. Konieczność wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie.

Godne uwagi sformułowania

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Prawo ubezpieczeń społecznych jest ze swych założeń prawem ścisłym i sformalizowanym, opartym na bezwzględnie obowiązujących normach, z wyłączeniem możliwości ich interpretowania z uwzględnieniem obowiązujących w prawie cywilnym reguł słuszności. Zwolnienie z podatku dochodowego nie wyklucza uznania tego przychodu jako oskładkowanego na gruncie systemu ubezpieczeń społecznych, który posiada własną, autonomiczną regulację w zakresie wyłączenia określonego rodzaju przychodów ze stosunku pracy z podstawy wymiaru składek.

Skład orzekający

Józef Iwulski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne od świadczeń wypłacanych pracownikom uczelni, w tym stypendiów naukowych."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego przed nowelizacjami, specyfiki uczelni wyższych i interpretacji przepisów dotyczących składek ZUS.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu oskładkowania różnych świadczeń wypłacanych pracownikom, co jest istotne dla wielu płatników składek i pracowników. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy podchodzi do kwestii rozbieżności w orzecznictwie i stosuje zasady ścisłej wykładni przepisów ubezpieczeniowych.

Czy stypendium naukowe pracownika uczelni podlega składkom ZUS? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
II USK 246/22
POSTANOWIENIE
Dnia 6 czerwca 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Józef Iwulski
w sprawie z odwołania W. w Ś. – A. poprzednio W. w Ś. oraz M.K.
‎
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Poznaniu
‎
z udziałem Fundacji E.
‎
o wysokość podstawy wymiaru składek,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 6 czerwca 2023 r.,
‎
skargi kasacyjnej odwołującej się W. w Ś. – A. poprzednio W. w Ś.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z dnia 8 marca 2022 r., sygn. akt III AUa 815/20,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. odstępuje od obciążania odwołującej się zwrotem kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu rentowego.
(I.T.)
UZASADNIENIE
Decyzją z 4 grudnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Poznaniu stwierdził, że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne M.K. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek W. za okres 10/15-12/17 jest równa kwotom wskazanym w sentencji decyzji.
Płatnik składek odwołał się od powyższej decyzji i wniósł o jej uchylenie oraz umorzenie postępowania, ewentualnie o zmianę przez ograniczenie podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i zdrowotne do przychodu z tytułu umowy o pracę zawartej pomiędzy ubezpieczoną a Szkołą oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Odwołanie od powyższej decyzji wywiódł również ubezpieczony. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenia odwołania oraz zasądzenia od odwołującego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wyrokiem z dnia 5 marca 2020 r., VIII U 200/19, Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne wyłączył świadczenia wypłacane ubezpieczonemu jako stypendium naukowe (pkt 1), w pozostałym zakresie oddalił odwołania (pkt 2), a koszty procesu wzajemnie zniósł (pkt 3).
Wyrokiem z dnia 8 marca 2022 r., III AUa 815/20, Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddalił odwołania płatnika składek i ubezpieczonego od decyzji z dnia 4 grudnia 2018 r. w zakresie wliczenia do podstawy wymiaru składek stypendium naukowego (pkt 1); zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 3 i zasądził od ubezpieczonego i płatnika składek na rzecz organu rentowego kwoty po 3.600 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2); oddalił apelację płatnika składek (pkt 3); zasądził od płatnika składek na rzecz organu rentowego pozwanego kwotę 2.700 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym (pkt 4).
Pełnomocnik płatnika składek zaskarżył powyższy wyrok w części, to jest - co do pkt 1 wyroku - w zakresie, w jakim Sąd zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w pkt 1 i oddalił odwołanie płatnika w zakresie wliczenia do podstawy wymiaru składek stypendium naukowego, - co do pkt 2 - w zakresie, w jakim Sąd zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od płatnika na rzecz organu rentowego zwrot kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji, co do pkt 3 i 4 wyroku - w całości.
Skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 111 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 111 ust. 5 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. w związku z § 1 ust. 1 Statutu Wielkopolskiej Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej; 2) art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z art. 22 k.p. oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe; 3) art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym; 4) art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania płatnik uzasadnił potrzebą wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów oraz oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej. Skarżący wskazał, że konieczne jest dokonanie wykładni art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z art. 22 k.p. oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe i odpowiedź na pytania: 1) czy stypendium przyznawane na podstawie przepisów ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym przez uczelnię wyższą niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną, którego zasady przyznawania zostały zatwierdzone przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki i które zostało przyznane pracownikowi tej uczelni zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę, stanowi przychód tego pracownika z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlegający doliczeniu do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne? a w przypadku odpowiedzi pozytywnej na poniższej pytanie: 2) czy art. 21 ust. 1 pkt 39 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z brzmieniem art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi podstawę zwolnienia przychodów uzyskanych przez pracownika uczelni wyższej niebędącej państwową ani samorządową osobą prawną z tytułu stypendium przyznawanego i wypłacanego przez tę uczelnię, którego zasady przyznawania zostały zatwierdzone przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, od obowiązku doliczenia do podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne?
Zdaniem skarżącego o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej świadczy oczywiste i rażące naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 111 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 111 ust. 5 ustawy - Prawo szkolnictwie wyższym w związku z § 1 ust. 1 statutu Szkoły polegające na błędnym zastosowaniu i ustaleniu obowiązków pracowniczych ubezpieczonego wynikających z umowy o pracę w zakresie prowadzenia pracy naukowej i badań naukowych, podczas gdy z uwagi na to, że Szkoła jest uczelnią zawodową, a nie uczelnią akademicką, do obowiązków pracowniczych ubezpieczonego wynikających z umowy o pracę w zakresie obowiązku prowadzenia pracy naukowej i badań naukowych powinien znaleźć zastosowanie art. 111 ust. 5 wskazanej ustawy.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, przez oddalenie apelacji organu rentowego w całości, zmianę zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji i zmianę zaskarżonej decyzji przez wyłączenie z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne przychodów ubezpieczonego wypłaconych mu z tytułu umowy o dzieło zawartej z Fundacją Edukacja oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz na rzecz płatnika zwrotu kosztów postępowania przed Sądem pierwszej i drugiej instancji, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w obu instancjach według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji i zasądzenie od organu rentowego na rzecz płatnika zwrotu kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna odwołującego się płatnika nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 398
9
§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony potrzebą wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398
9
§ 1 pkt 2 k.p.c.) oraz tym, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 398
9
§ 1 pkt 4 k.p.c.).
Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania. Nie istnieje bowiem potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 398
9
§ 1 pkt 2 k.p.c.), jak i nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 398
9
§ 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 marca 2020 r., II PK 36/19, LEX nr 3034647; z dnia 12 maja 2020 r., I UK 128/19, LEX nr 3026475; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578; z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia 10 kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114 oraz z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka 2003 nr 13, poz. 5).
Przedstawiane problemy prawne, jak i wykładnia art. 111 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 111 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r.- Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z § 1 ust. 1 Statutu Wielkopolskiej Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej została poddana ocenie przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 października 2022 r., II USKP 21/22 (OSNP 2023 nr 7, poz. 80), w sprawie z odwołania tej Szkoły od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, II Oddziału w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2018 r., stwierdzającej, że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne z tytułu umowy o pracę u płatnika składek wynosi kwoty szczegółowo wskazane w tej decyzji za poszczególne miesiące okresu od października 2013 r. do grudnia 2017 r. uwzględniające (także): 1) przychód pracownika nazwany przez pracodawcę "stypendium naukowym", 2) przychód pracownika uzyskiwany w ramach umów o dzieło zawartych z Fundacją Edukacja. Wyjaśniono w tym wyroku, że katalog obowiązków pracowników akademickich na gruncie obowiązującej poprzednio ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym został określony w jej art. 111, jednak wymienione w nim obowiązki nie miały charakteru wyczerpującego. Przepis ten określał istotę aktywności zawodowej poszczególnych grup nauczycieli akademickich. Pozostałe obowiązki nauczycieli akademickich wynikają z innych przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym, przepisów szczególnych oraz z przepisów powszechnego prawa pracy, które stosuje się w zakresie nieuregulowanym w tej pragmatyce (art. 136 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym). Treść obowiązków do pewnego stopnia mogły również determinować postanowienia autonomicznych źródeł prawa, w tym statutów szkół wyższych. W każdym przypadku doprecyzowanie obowiązku może nastąpić w akcie, na podstawie którego powstaje stosunek pracy. Przedmiot obowiązków zawodowych wyliczonych w art. 111 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym odpowiadał charakterowi pracy w poszczególnych grupach nauczycieli akademickich. W przypadku pracowników naukowo-dydaktycznych są to: praca naukowa, obowiązki dydaktyczne oraz zaangażowanie organizacyjne. W przypadku tego rodzaju pracowników charakterystyczne jest połączenie aktywności naukowej i dydaktycznej. W odróżnieniu od tej grupy pracownicy naukowi są obowiązani jedynie do aktywności naukowej i organizacyjnej, a pracownicy dydaktyczni mają przede wszystkim realizować obowiązki z zakresu kształcenia i wychowywania studentów, obok których ustawodawca wymienia aktywność organizacyjną oraz podnoszenie kwalifikacji zawodowych. (Ł. Pisarczyk [w:] Akademickie prawo pracy. Komentarz do art. 107-158 oraz 196-201a i 226 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, red. K.W. Baran, Warszawa 2015, art. 111).
Z ustaleń faktycznych wiążących Sąd Najwyższy w tamtej sprawie (II USKP 21/22) - tak jak i w niniejszej sprawie - wynikało, że ubezpieczony(a) był zatrudniony na stanowisku pracownika naukowo-dydaktycznego, zatem miał do niego zastosowanie art. 111 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym również w zakresie wykonywania obowiązków, do których należy zaliczyć również te o charakterze naukowym. Wynikało to dodatkowo z postanowień Statutu, w tym § 46 ust. 1, który w zakresie obowiązków pracowników odwoływał się ogólnie do treści art. 111 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, bez szczegółowego wskazania ust. 5 tego artykułu. Ponadto, z istoty umowy o pracę z ubezpieczonym, zatrudnionym na stanowisku naukowo-dydaktycznym wynikał obowiązek pracowniczy w postaci realizacji określonych prac naukowo-badawczych - ze względu na rodzaj umówionej pracy, to jest pracę pracownika naukowo-dydaktycznego. Na sferę aktywności naukowej (pracownicy naukowo-dydaktyczni oraz naukowi) składają się: prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych, a także rozwijanie twórczości naukowej albo artystycznej (w zależności od charakteru pracy). Oba elementy wskazane przez ustawodawcę (badania i twórczość) są ze sobą ściśle powiązane. W wielu dziedzinach twórczość stanowi bowiem rezultat pewnego procesu naukowego (badawczego), którego efektem mają być określone osiągnięcia naukowe. Dlatego prawidłowe wykonanie obowiązku nałożonego przez ustawę wymaga zarówno aktywności badawczej, jak i efektów procesu twórczego.
Sąd Najwyższy miał przy tym na uwadze (zgodnie z sugestią skarżącej w rozpoznawanej sprawie), że w szczególny sposób ustawodawca traktuje nauczycieli akademickich zatrudnionych na uczelniach zawodowych, stanowiąc, że mogą oni - ale nie muszą - uczestniczyć w pracach badawczych, nie zastrzegając przy tym, iż chodzi tylko o pracowników dydaktycznych zatrudnionych na tych uczelniach. Podkreślił, że stwarza to sugestię, że w uczelniach tych nie można zatrudniać nauczycieli akademickich na stanowiskach naukowo-dydaktycznych i dydaktycznych, ale jedynie można wykonywać pracę na stanowiskach dydaktycznych i jednocześnie może to prowadzić do wniosku, że o ile na uczelniach zawodowych do prowadzenia prac naukowych mogą zostać zobowiązani np. wykładowcy, o tyle możliwości takiej nie ma w przypadku pracowników dydaktycznych zatrudnionych na innych uczelniach. Odnosząc się do tego poglądu, Sąd Najwyższy zgodził się ze stanowiskiem doktryny, że art. 111 ust. 5 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym jest tak skonstruowany, że jego wykładnia gramatyczna może prowadzić do niezasadnego wniosku, iż nauczyciel akademicki zatrudniony w szkole zawodowej sam decyduje, czy uczestniczy w pracach badawczych (czyli nie ma takiego obowiązku), natomiast organ kolegialny wskazany w statucie może jedynie określić warunki ich prowadzenia, nie mogąc zobowiązać go do wykonywania takich prac (W. Sanetra [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz, red. M. Wierzbowski, Warszawa 2013, art. 111). W konkluzji, jeśli w aktualnie rozpoznawanej sprawie ubezpieczona, zatrudniona na stanowisku pracownika naukowo-dydaktycznego, powinna realizować również obowiązki polegające na pracy naukowej, na co wskazuje treść umowy o pracę, statut uczelni, oraz przepisy ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, to oznacza to, że nieoskładkowany przez płatnika przychód ze stosunku pracy zwany "stypendium naukowym" był przeznaczony na wynagrodzenie za realizację obowiązków umownych ubezpieczonego pracownika.
W związku z powyższym nie może być mowy o kwalifikowanym - w rozumieniu art. 398
9
§ 1 pkt 4 k.p.c. - naruszeniu przez Sąd drugiej instancji art. 111 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 111 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z § 1 ust. 1 Statutu Wielkopolskiej Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej.
W odniesieniu do przedstawianych problemów prawnych, Sąd Najwyższy w sprawie II USKP 21/22 rozstrzygnął również, że w przypadku wypłacanych przez skarżącą stypendiów naukowych w rozumieniu art. 21 pkt 39 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, trudno uznać te świadczenia za przychód ze stosunku pracy zwolniony z oskładkowania. Zgodnie z § 1 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998 r., podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia ramach stosunku pracy, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 2 tego rozporządzenia. Przepisy te zawierają zamknięty katalog wyłączeń przedmiotowych, to jest rodzajów przychodów ze stosunku pracy, które zwolnione są z oskładkowania. Katalog ten powinien być ściśle interpretowany. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że prawo ubezpieczeń społecznych jest - ze swych założeń - prawem ścisłym i sformalizowanym, opartym na bezwzględnie obowiązujących normach, z wyłączeniem możliwości ich interpretowania z uwzględnieniem obowiązujących w prawie cywilnym reguł słuszności. Powoduje to konieczność ścisłego wykładania jego przepisów (por. np. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10, OSNP 2010 nr 21-22, poz. 267; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05, OSNP 2006 nr 21-22, poz. 338; z dnia 26 lipca 2011 r., I PK 22/11, OSNP 2012 nr 19-20, poz. 235; z dnia 19 grudnia 2012 r., I UK 320/12, LEX nr 1308047). Skoro zatem katalog dostępnych w § 2 wyłączeń należy wykładać ściśle, to trzeba przyjąć, że nie są zwolnione z oskładkowania świadczenia niewymienione w tym katalogu, a nie wymieniono w nim stypendiów naukowych.
W dalszej kolejności Sąd Najwyższy (w sprawie II USKP 21/22) miał na względzie, że zgodnie z art. 21 ustawy o podatku dochodowym, z podatku dochodowego zwolnione zostały określone przychody. Zwolnienie takie nie oznacza, że przychody te przestają być przychodami w rozumieniu art. 12 ust. 1 tej ustawy. Z kolei art. 4 pkt 9 ustawy systemowej odsyła do pojęcia przychodu w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym, a nie do art. 21 tej ustawy. Zatem zakwalifikowanie określonego przychodu jako zwolnionego na gruncie art. 21 ustawy o podatku dochodowym z opodatkowania podatkiem od osób fizycznych (zwolnienie przedmiotowe), nie wyklucza uznania tego przychodu jako oskładkowanego na gruncie systemu ubezpieczeń społecznych, który posiada własną, autonomiczną regulację w zakresie wyłączenia określonego rodzaju przychodów ze stosunku pracy z podstawy wymiaru składek. Regulacją taką jest § 2 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998 r., z którego treści nie wynika, że stypendia naukowe, jako przychód ze stosunku pracy, podlegają wyłączeniu z podstawy wymiaru składek. Przepisy ustawy systemowej posługują się pojęciem stypendium wyłącznie w kontekście stypendium dla osób bezrobotnych, stypendium sportowego czy stypendium doktoranckiego. Można dopatrywać się podobieństwa co do charakteru stypendium doktoranckiego do instytucji stypendium naukowego, jednak zgodnie z art. 18 ust. 4 pkt 2b ustawy systemowej, stypendia doktoranckie podlegają oskładkowaniu. Należy zatem stwierdzić, że gdyby intencją ustawodawcy było wyłączenie stypendiów naukowych z oskładkowania, to wprowadziłby uregulowanie w tym zakresie w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych.
Wobec dokonania przez Sąd Najwyższy w sprawie II USKP 21/22 wykładni przepisów, które stały się przedmiotem rozbieżności w orzecznictwie, okoliczność ta (wskazywana rozbieżność) nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r., II USK 9/22, dotychczas niepublikowane). Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi określone w art. 398
9
§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 398
9
§ 2 k.p.c. (pkt 1). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 postanowienia ma podstawę w art. 102 k.p.c.
(I.T.)
[ł.n]

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI