II USK 167/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w składzie sędziego Roberta Stefanickiego rozpoznał skargę kasacyjną T. G. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2025 r. (sygn. akt III AUa 1553/24). Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, oddalając odwołanie T. G. od decyzji Dyrektora Biura Emerytalnego Służby Więziennej w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2017 r. w przedmiocie ponownego ustalenia wysokości renty rodzinnej po zmarłym mężu, C. G. Świadczenie zostało określone na kwotę 1.747,19 zł od dnia 1 października 2017 r. Podstawą prawną była ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizacyjną z 16 grudnia 2016 r. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 2, 31 ust. 3, 32, 64 ust. 1 i 67 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub ustalenie prawa do renty w poprzedniej wysokości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołała się na potrzebę wykładni przepisów budzących rozbieżności w orzecznictwie oraz na oczywistą zasadność skargi. Argumentowała, że art. 24a ustawy budzi wątpliwości co do zgodności z Konstytucją, naruszając zasadę ochrony praw nabytych, sprawiedliwości społecznej i zaufania do państwa. Sąd Najwyższy, powołując się na art. 398^9^ § 1 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Stwierdził, że podniesione przez skarżącą wątpliwości dotyczące zgodności art. 24a ustawy z Konstytucją RP zostały wyjaśnione w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego. Orzecznictwo to potwierdza, że zasada ochrony praw nabytych nie obejmuje praw nabytych niesłusznie lub niegodziwie, a państwo ma prawo rozliczyć się z przeszłością totalitarną. Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił, że służba męża skarżącej w organach bezpieczeństwa PRL spełniała kryteria „służby na rzecz totalitarnego państwa”, co uzasadniało obniżenie renty rodzinnej. Sąd Najwyższy uznał, że interpretacja Sądu Apelacyjnego jest zgodna z linią orzeczniczą i nie zachodzi podstawa do odstąpienia od niej. Skarga kasacyjna nie była oczywiście uzasadniona, a podniesione zarzuty zostały wyjaśnione w judykaturze.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowana linia orzecznicza Sądu Najwyższego dotycząca stosowania tzw. ustawy dezubekizacyjnej i jej zgodności z Konstytucją RP, w szczególności w kontekście praw nabytych i sprawiedliwości społecznej.
Dotyczy specyficznej grupy świadczeniobiorców (renty rodzinne po funkcjonariuszach służb PRL) i specyficznego przepisu (art. 24a ustawy zaopatrzeniowej). Orzeczenie odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej, co oznacza, że nie stanowi ono merytorycznego rozstrzygnięcia co do meritum, ale potwierdza istniejące stanowisko.
Zagadnienia prawne (2)
Czy przepis art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, który pozwala na zrównanie renty rodzinnej członków rodzin byłych funkcjonariuszy PRL do wysokości przeciętnej renty rodzinnej, jest zgodny z zasadą ochrony praw nabytych, sprawiedliwości społecznej oraz zasadą zaufania obywatela do państwa, wynikającymi z art. 2, 31 ust. 3, 32, 64 ust. 1 i 67 ust. 1 Konstytucji RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy te są zgodne z Konstytucją RP, ponieważ zasada ochrony praw nabytych nie obejmuje praw nabytych niesłusznie lub niegodziwie, a państwo ma prawo rozliczyć się z przeszłością totalitarną. Służba w organach państwa totalitarnego nie może uzasadniać roszczeń do utrzymania przywilejów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, które potwierdzają, że przywileje emerytalno-rentowe nabyte przez funkcjonariuszy państwa totalitarnego i ich rodziny mogą być weryfikowane, jeśli zostały nabyte w sposób niegodziwy. Państwo ma prawo do rozliczeń z przeszłością, a ochrona praw nabytych nie jest bezwzględna i nie obejmuje praw ustanowionych niesprawiedliwie. Obniżenie renty do poziomu przeciętnej lub minimalnej emerytury jest zgodne z konstytucyjnym prawem do zabezpieczenia społecznego.
Czy skarga kasacyjna spełnia przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, w szczególności czy występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, albo czy skarga jest oczywiście uzasadniona?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skarga kasacyjna nie spełnia przesłanek przyjęcia jej do rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że podniesione przez skarżącą wątpliwości interpretacyjne dotyczące zgodności przepisów z Konstytucją zostały już wyjaśnione w orzecznictwie. Nie występuje zatem potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie. Skarga nie była również oczywiście uzasadniona, gdyż interpretacja Sądu Apelacyjnego była zgodna z linią orzeczniczą Sądu Najwyższego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. G | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Dyrektor Biura Emerytalnego Służby Więziennej w Warszawie | instytucja | organ emerytalny |
Przepisy (13)
Główne
u.z.e.f. art. 24a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis pozwala na zrównanie renty rodzinnej członków rodzin byłych funkcjonariuszy PRL do wysokości przeciętnej renty rodzinnej, jeśli funkcjonariusz pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa. Sąd Najwyższy uznał, że obniżenie świadczenia jest dopuszczalne i zgodne z Konstytucją.
k.p.c. art. 398^9^ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 398^9^ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, zasada sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie praw i wolności tylko w ustawie i tylko w uzasadnionym zakresie, z poszanowaniem istoty praw.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Równość wobec prawa.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
k.p.c. art. 398^4^ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania z uzasadnieniem.
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy...
Definicja 'służby na rzecz totalitarnego państwa'.
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy...
Ustalanie wysokości świadczeń dla funkcjonariuszy.
ustawa zaopatrzeniowa art. 22a
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy...
Ustalanie wysokości świadczeń dla funkcjonariuszy.
ustawa zaopatrzeniowa art. 23
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy...
Prawo do renty rodzinnej.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 2, 31 ust. 3, 32, 64 ust. 1, 67 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy) przez błędną wykładnię. • Potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących rozbieżności w orzecznictwie. • Oczywista zasadność skargi kasacyjnej.
Godne uwagi sformułowania
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. • Sąd Najwyższy nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji, a skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji. • Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance istnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności. • Zasada ochrony praw nabytych nie może mieć zastosowania do praw nabytych niesłusznie lub niegodziwie, a także praw niemających oparcia w założeniach uznawanego w demokratycznym ustroju porządku konstytucyjnego. • Służba w instytucjach i organach państwa, które systemowo naruszały przyrodzone prawa człowieka i rządy prawa, nie może w demokratycznym państwie prawnym uzasadniać roszczeń do utrzymania przywilejów. • Ustalenie emerytury, renty inwalidzkiej i renty rodzinnej w sposób wskazany w art. 15c ust. 1, art. 22a ust. 1 i art. 24a ust. 1 nie następuje wobec wskazanych w tych przepisach osób, jeżeli osoby te udowodnią, że przed rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych, podjęły współpracę i czynnie wspierały osoby lub organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego. […]
Skład orzekający
Robert Stefanicki
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowana linia orzecznicza Sądu Najwyższego dotycząca stosowania tzw. ustawy dezubekizacyjnej i jej zgodności z Konstytucją RP, w szczególności w kontekście praw nabytych i sprawiedliwości społecznej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej grupy świadczeniobiorców (renty rodzinne po funkcjonariuszach służb PRL) i specyficznego przepisu (art. 24a ustawy zaopatrzeniowej). Orzeczenie odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej, co oznacza, że nie stanowi ono merytorycznego rozstrzygnięcia co do meritum, ale potwierdza istniejące stanowisko.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy tzw. 'ustawy dezubekizacyjnej' i jej zgodności z Konstytucją, co jest tematem budzącym duże emocje i zainteresowanie społeczne oraz prawnicze. Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy potwierdza ugruntowaną linię orzeczniczą w tej materii.
“Renta po funkcjonariuszu PRL: Sąd Najwyższy potwierdza zgodność 'ustawy dezubekizacyjnej' z Konstytucją.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.