II URN 56/95
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym syna i synowej Ryszarda S., prowadzącego działalność gospodarczą. ZUS uznał, że jako osoby współpracujące podlegają ubezpieczeniu. Sąd Wojewódzki oddalił odwołanie wnioskodawcy. Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną, argumentując, że nie wyjaśniono dostatecznie, czy zawarte umowy o pracę były rzeczywiste, czy też osoby te faktycznie współpracowały przy działalności gospodarczej. Sąd Najwyższy przychylił się do rewizji, uchylając wyrok sądu niższej instancji. Podkreślono, że samo pokrewieństwo i wspólne zamieszkiwanie nie przesądzają o obowiązku ubezpieczenia jako osoby współpracującej. Kluczowe jest ustalenie rzeczywistej treści stosunku prawnego łączącego strony – czy była to umowa o pracę, czy faktyczna współpraca przy działalności gospodarczej. Sąd wskazał, że przepisy prawa pracy nie wyłączają możliwości zawarcia umowy o pracę między krewnymi, ale wymaga to oceny, czy umowa ta nie jest próbą obejścia prawa. Ponadto, istotne jest ustalenie, czy zatrudnieni pozostawali we wspólnym gospodarstwie domowym z prowadzącym działalność, co jest odrębną przesłanką wyłączającą ubezpieczenie pracownicze. Sąd Najwyższy uznał, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona i wymaga ponownego rozpoznania przez Sąd Wojewódzki.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia 'wspólne gospodarstwo domowe' w kontekście ubezpieczeń społecznych osób współpracujących z przedsiębiorcą, a także rozróżnienie między współpracą a stosunkiem pracy w rodzinnych relacjach biznesowych.
Orzeczenie dotyczy przepisów obowiązujących w 1996 roku, choć zasady interpretacyjne mogą być nadal aktualne. Wymaga analizy w kontekście późniejszych zmian legislacyjnych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy dorosłe i pracujące dzieci prowadzące odrębne gospodarstwa domowe, ale zamieszkujące z rodzicami prowadzącymi działalność gospodarczą, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia społecznego jako osoby współpracujące, czy też mogą być objęte pracowniczym ubezpieczeniem społecznym na podstawie umowy o pracę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Samo zamieszkiwanie z rodzicami nie jest równoznaczne z pozostawaniem we wspólnym gospodarstwie domowym w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Istotne jest ustalenie rzeczywistej treści stosunku prawnego (umowa o pracę vs. współpraca) oraz charakteru prowadzenia gospodarstwa domowego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że dla objęcia ubezpieczeniem z ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą, nie wystarczy samo pokrewieństwo, lecz konieczne jest ustalenie współpracy. Pojęcie współpracy wyklucza istnienie umowy o pracę. Jeśli istnieje rzeczywista umowa o pracę, osoba taka podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu, o ile nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z prowadzącym działalność. Ocena wspólnego gospodarstwa domowego wymaga analizy konkretnych okoliczności, a nie tylko samego faktu wspólnego zamieszkiwania.
Czy umowa o pracę zawarta między osobą prowadzącą działalność gospodarczą a jej synem i synową, którzy z nią zamieszkują, może być uznana za rzeczywisty stosunek pracy, czy też stanowi próbę obejścia przepisów o ubezpieczeniu społecznym osób współpracujących?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Umowa o pracę między krewnymi jest dopuszczalna, o ile jest ona rzeczywista i nie ma na celu obejścia ustawy. Konieczna jest ocena, czy formalna nazwa umowy odpowiada jej rzeczywistej treści i czy występują cechy charakterystyczne dla stosunku pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przepisy prawa pracy nie wyłączają zawarcia umowy o pracę między krewnymi. Jednakże, konieczne jest zbadanie, czy zawarta umowa jest nią w rzeczywistości, a nie jedynie formalnym zabiegiem mającym na celu uniknięcie obowiązku ubezpieczenia jako osoby współpracującej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Ryszard S. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych- Oddział w C. | instytucja | organ rentowy |
| Ewa S. | osoba_fizyczna | osoba współpracująca (potencjalnie) |
| Waldemar S. | osoba_fizyczna | osoba współpracująca (potencjalnie) |
Przepisy (5)
Główne
u.u.s.o.p.d.g. art. 26 § ust. 1 pkt 1 i ust. 2
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin
Przepis ten wskazuje, że członkowie rodziny osoby ubezpieczonej (prowadzącej działalność gospodarczą), w tym dzieci własne i ich małżonkowie, podlegają ubezpieczeniu określonemu ustawą, o ile współpracują przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Dla objęcia tym ubezpieczeniem nie wystarczy samo pokrewieństwo, konieczne jest ustalenie współpracy, która wyklucza istnienie stosunku pracy.
Pomocnicze
u.o.f.u.s. art. 4 § ust. 2 pkt 4
Ustawa o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych
Wyłącza z powszechnego ubezpieczenia społecznego pracowników dzieci osoby prowadzącej na własny rachunek zakład pracy, zatrudnione w takim zakładzie i pozostające z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd interpretuje, że samo wspólne zamieszkiwanie nie jest wystarczające do uznania pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym.
u.u.s.o.p.d.g. art. 1 § ust. 1
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin
Określa krąg osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.
u.z.e.p.i.c.r. art. 5 § pkt 2
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i członków ich rodzin
Definiuje termin 'zatrudnienie' jako wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy.
u.r.e.i.r. art. 3
Ustawa o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw
Traktuje okresy pracy w zakładzie prowadzonym przez krewnego jako okresy składkowe, jeśli osoba podlegała pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu i opłacono składki.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewyjaśnienie przez sąd niższej instancji rzeczywistej treści stosunku prawnego łączącego wnioskodawcę z synem i synową. • Potrzeba ustalenia, czy syn i synowa pozostawali we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą. • Możliwość objęcia syna i synowej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym na podstawie umowy o pracę, jeśli umowa ta jest rzeczywista. • Naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej przez uniemożliwienie objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym osób zatrudnionych w prywatnych zakładach pracy.
Odrzucone argumenty
Argumenty ZUS przemawiające za objęciem syna i synowej ubezpieczeniem jako osób współpracujących (choć nie zostały szczegółowo opisane w tym fragmencie).
Godne uwagi sformułowania
Zamieszkiwanie z rodzicami dorosłych i pracujących dzieci wraz ze swoimi współmałżonkami nie może być automatycznie uznane za pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. • Wybór formy prawnej świadczenia pracy przez najbliższego krewnego na rzecz osoby prowadzącej działalność gospodarczą decyduje o systemie ubezpieczenia społecznego, jakiemu osoba świadcząca pracę podlega. • Dla objęcia ubezpieczeniem z ustawy z 18 grudnia 1976 r., nie wystarczy więc samo pokrewieństwo, konieczne jest bowiem ustalenie, czy osoby te współpracują przy prowadzeniu takiej działalności. • Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują.
Skład orzekający
Maria Tyszel
przewodniczący
Jerzy Kuźniar
sprawozdawca
Stefania Szymańska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'wspólne gospodarstwo domowe' w kontekście ubezpieczeń społecznych osób współpracujących z przedsiębiorcą, a także rozróżnienie między współpracą a stosunkiem pracy w rodzinnych relacjach biznesowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy przepisów obowiązujących w 1996 roku, choć zasady interpretacyjne mogą być nadal aktualne. Wymaga analizy w kontekście późniejszych zmian legislacyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rodzinnych firm i niejasności związanych z formalnym zatrudnieniem członków rodziny, co ma duże znaczenie praktyczne dla przedsiębiorców.
“Czy Twoje dzieci mieszkające z Tobą pracują dla Ciebie legalnie? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe różnice w ubezpieczeniach.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.