II UR 6/94

Wyrok z dnia 8 lipca 1994 r. II UR 6/94 Podstawa wymiaru renty inwalidzkiej ustalona przez czechosłowacką instytucję ubezpieczeniową zgodnie z przepisami obowiązującymi w Republice Czechosłowackiej, może być ponownie ustalona na podstawie przepisów obowiązujących w Polsce, jeżeli osoba zainteresowana była zatrudniona w Polsce w okresie, z którego zarobki przyjmuje się do ustalenia tej podstawy (§ 10 ust. 3 Porozumienia z dnia 21 paŸdziernika 1970 r. w sprawie stosowania umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską i Republiką Czechosłowacką o ubezpieczeniu społecznym, podpisanej w Warszawie w dniu 1948 r. - Dz. Urz. Komitetu Pracy i Płac z 1971 r., Nr 1, poz. 1). Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Stefania Szymańska, (sprawozdawca), Maria Tyszel Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 1994 r. sprawy z wniosku Wiesława K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N.S. o wysokoŸć renty inwalidzkiej na skutek rewizji wnioskodawcy od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 13 maja 1992 r. [...], u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddział w N. S. z dnia 5 grudnia 1991 r. [...] i sprawę przekazał temuż Oddziałowi do ponownego rozpatrzenia. U z a s a d n i e n i e W załatwieniu wniosku Wiesława K. z dnia 20 czerwca 1985 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Biuro Rent Zagranicznych w Warszawie decyzją zaliczkową z dnia 3 lipca 1986 r. przyznało od dnia 18 lipca 1985 r. rentę inwalidzką do czasu ustalenia prawa do renty przez instytucję czechosłowacką (k. 34 akt rentowych). Po otrzymaniu decyzji Urzędu Zaopatrzenia Emerytalnego w Pradze z dnia 30 paŸdziernika 1986 r., Biuro Rent Zagranicznych decyzją z kwietnia 1987 r. przyznało Ÿwiadczenie częŸciowe. Przyjęto wówczas za podstawę wymiaru tego Ÿwiadczenia kwotę wynikającą z pomnożenia 2.885,63 kcs [...] przez kurs korony w złotych z kwietnia 1987 r. (k.46-48 akt rentowych), co dało kwotę 24.240 zł. Taki sposób obliczenia podstawy wymiaru Ÿwiadczenia Biuro Rent Zagranicznych przyjmowało za korzystny dla Ÿwiadczeniobiorców (pismo Biura z dnia 10 lipca 1991 r. - dołączone do akt sądowych). Przyjęta w decyzji z kwietnia 1987 r. podstawa wymiaru, obliczona w sposób jaki podano wyżej, została przy rewaloryzacji przyrównana do przeciętnych zarobków w gospodarce uspołecznionej z kwietnia 1987 r., tj. z miesiąca, w którym została wydana decyzja o przyznaniu Ÿwiadczenia częŸciowego. Wobec wejŸcia w życie ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 40, poz. 450 ze zm.) organ rentowy w decyzji z dnia 5 grudnia 1991 r. dokonał ponownego obliczenia wysokoŸci renty inwalidzkiej (III grupy) wnioskodawcy w ten sposób, iż podstawę wymiaru w kwocie 24.240 zł porównano do Ÿredniego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej z jednego miesiąca, tj. kwietnia 1987 r. (miesiąc, w którym wydano decyzję w 1987 r.). Ustalony w ten sposób wskaŸnik wysokoŸci podstawy wymiaru wyniósł 73,72%. W odwołaniu wnioskodawca kwestionował taki sposób obliczenia wskaŸnika wysokoŸci podstawy i twierdził, że spowodowało to obniżenie jego Ÿwiadczenia. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z 13 maja 1992 r. - [...] oddalił odwołanie jako nieuzasadnione. WątpliwoŸć powziął natomiast Sąd Apelacyjny w Krakowie, który przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne o następującej treŸci: "czy spełnia wymogi § 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1990 r. w sprawie przygotowania do rewaloryzacji emerytur i rent (Dz. U. Nr 83, poz. 484) i art. 27 ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) ustalenie wskaŸnika wysokoŸci wynagrodzenia jako stosunku podstawy wymiaru renty przyjętej w decyzji, do przeciętnego wynagrodzenia z jednego miesiąca w gospodarce uspołecznionej, z daty wydania tej decyzji, mimo że podstawa wymiaru renty nie była obliczona w oparciu o faktycznie osiągane przez pracownika (w przeliczeniu na złote) zarobki za granicą?" Sąd Najwyższy, po przejęciu sprawy do rozpoznania, zważył co następuje: W wyjaŸnieniu z dnia 7 czerwca 1994 r. złożonym na piŸmie na polecenie Sądu Najwyższego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Biuro Prawne w Warszawie podał co następuje: "Ostatnie - przed powstaniem prawa do renty inwalidzkiej - zatrudnienie wnioskodawcy miało miejsce na terenie ówczesnej CSRS. Z tego względu podstawa wymiaru renty inwalidzkiej została ustalona - zgodnie z § 10 ust. 2 porozumienia w sprawie stosowania umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską i Republiką Czechosłowacką o ubezpieczeniu społecznym, podpisanej w Warszawie w dniu 5 kwietnia 1948 r. (Dz. Urz. K.P.i P. z 1971 r. Nr 1, poz. 1) - przez czechosłowacką instytucję ubezpieczeniową zgodnie z przepisami obowiązującymi w CSRS. Stanowi ona Ÿrednią wysokoŸć zarobków uzyskanych przez Wiesława K. w latach 1979- 1983 i wynosi 2.295,21 koron czeskich (kcs). Jest to tzw. wysokoŸć zarobków redukowana, ustalona dla potrzeb instytucji czechosłowackiej; natomiast przy ustalaniu wysokoŸci polskiej renty inwalidzkiej Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął powyższe zarobki w wysokoŸci nieredukowanej, tj. w kwocie 2.885,63 kcs. Prawo do renty inwalidzkiej wnioskodawca uzyskał w roku 1985, jednakże ostateczne ustalenie wysokoŸci polskiej renty inwalidzkiej (częŸciowej) nastąpiło dopiero po uzyskaniu decyzji w tej sprawie z instytucji czechosłowackiej, tj. w kwietniu 1987 r. Mając na względzie dobrze rozumiany interes rencisty - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w porozumieniu i za zgodą Ministerstwa Finansów, przy przeliczaniu dewiz na złote zastosował kurs z daty realizacji należnoŸci zagranicz- nych, tj. z kwietnia 1987 r. Taki sposób załatwienia sprawy był wówczas korzystny dla zainteresowanego. Wobec wejŸcia w życie przepisów ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent [...] (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) organ rentowy został zobligowany do ustalenia tzw. "wskaŸnika wysokoŸci podstawy wymiaru" Ÿwiadczeń emerytalno-rentowych, stanowiącego procentowy stosunek zarobków przyjętych do ustalenia podstawy wymiaru i Ÿredniej przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej z tego okresu. Ze względu na stan faktyczny niniejszej sprawy, nie mieszczący się w dyspozycji §§ 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1990 r. w sprawie przygotowania do rewaloryzacji emerytur i rent (Dz. U. Nr 83, poz. 484) przy ustalaniu wskaŸnika wysokoŸci podstawy wymiaru renty inwalidzkiej Wiesława K. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zastosował - poprzez analogię - przepis § 6 pkt 6 rozporządzenia. Zaznaczyć jednakże należy, że rencista może - na podstawie § 10 ust. 3 cytowanego wyżej porozumienia - zgłosić wniosek o ustalenie podstawy wymiaru w myŸl przepisów obowiązujących w Polsce, gdy w okresie czasu, z którego zarobki przyjmuje się dla ustalenia podstawy wymiaru, był zatrudniony na terenie Polski. Jako taki wniosek można byłoby potraktować odwołanie od decyzji rewaloryzującej dotychczas pobieraną rentę inwalidzką". Sąd Najwyższy uznaje powyższe wyjaŸnienie za miarodajne. Powoduje to koniecznoŸć uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz decyzji ZUS Oddział w N. S. z dnia 5 grudnia 1991 r. i przekazanie sprawy temuż Oddział- owi do ponownego rozpatrzenia. Jak bowiem trafnie wskazano w tym wyjaŸnieniu, z powołaniem się na § 10 ust. 3 Porozumienia z dnia 21 paŸdziernika 1970 r. w sprawie stosowania umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską i Republiką Czechosłowacką o ubezpieczeniu społecznym, podpisanej w Warszawie dnia 5 kwietnia 1948 r., wnioskodawca może domagać się ustalenia podstawy wymiaru renty inwalidzkiej w myŸl przepisów obowiązujących w Polsce, przy czym jako wniosek o takie ustalenie można potraktować jego odwołanie od decyzji rewalory- zującej dotychczas pobieraną rentę inwalidzką. TreŸć tego odwołania bowiem wskazywała, że wnioskodawca nie zgadza się ze sposobem obliczenia jego renty przyjętym w tej decyzji. W tej sytuacji rzeczą organu rentowego było wyjaŸnienie, czy ustalenie podstawy wymiaru w myŸl przepisów obowiązujących w Polsce (na co zezwala § 10 ust. 3 w/cyt. Porozumienia) byłoby dla wnioskodawcy korzystniejsze. Ponieważ Sąd Wojewódzki także nie wyjaŸnił sprawy w tym aspekcie zaskarżony wyrok nie może się utrzymać. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 388 § 1 k.p.c. ==========================================