II UO 2/11

Sygn. akt II UO 2/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 2 sierpnia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) 
SSN Roman Kuczyński 
 
w sprawie z wniosku K. G. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych  
o rentę z tytułu niezdolności do pracy, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 sierpnia 2011 r., 
skargi wnioskodawcy o wznowienie postępowania  zakończonego prawomocnym 
postanowieniem Sądu Najwyższego, 
z dnia 10 listopada 2010 r.,  
 
 
1. wznawia postępowanie przed Sądem Najwyższym w 
sprawie zakończonej postanowieniem z dnia 10 listopada 2010 
r., sygn. akt II UZ 29/10, 
2. uchyla postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 
listopada 2010 r., sygn. akt II UZ 29/10 i znosi postępowanie w 
sprawie objętej tym postanowieniem, 
3. zasądza od strony pozwanej na rzecz wnioskodawcy kwotę 
150 zł (sto pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania 
ze skargi o wznowienie postępowania. 
 
 
 

 
 
2 
 
UZASADNIENIE 
 
 
Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 listopada 2010 r. oddalił zażalenie 
ubezpieczonego K. G. na postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych […] z dnia 10 maja 2010 r., mocą którego odrzucono 
jego skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem 
tegoż Sądu z dnia 19 grudnia 2005 r., sygn. akt III AUa 2896/04.  
 
Ubezpieczony złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego 
powyższym postanowieniem Sądu Najwyższego. Jako podstawę wznowienia 
wskazano nieważność postępowania, o jakiej mowa w art. 401 pkt 1 k.p.c., 
albowiem w rozpoznaniu zażalenia wziął udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, tj. 
art. 48 § 3 i art. 413 k.p.c. Skarżący wniósł o wznowienie postępowania, wyłączenie 
tegoż 
sędziego 
od 
rozpoznania 
przedmiotowego 
zażalenia, 
uchylenie 
zaskarżonego postanowienia i ponowne rozpoznanie sprawy oraz zasądzenie na 
rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania.  
 
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w rozpoznaniu i rozstrzygnięciu 
przez Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sprawy 
zakończonej  prawomocnym wyrokiem z dnia 19 grudnia 2005 r., sygn. akt III AUa 
2896/04, brał udział sędzia, który następnie przewodniczył składowi orzekającemu 
Sądu Najwyższego w sprawie sygn. akt IIUZ 29/10, której przedmiotem było 
zażalenie na postanowienie Sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi o 
wznowienie 
postępowania 
zakończonego 
wspomnianym 
wyrokiem 
Sądu 
Apelacyjnego. Przytaczając poglądy prezentowane w orzecznictwie Trybunału 
Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego  oraz doktrynie prawa skarżący zauważył, iż 
sędzia biorący udział w wydaniu wyroku, którego dotyczy skarga o wznowienie 
postępowania, nie może uczestniczyć w żadnej fazie postępowania zainicjowanego 
tą skargą. W konsekwencji tegoż postępowanie przez Sądem Najwyższym w 
sprawie o sygn. akt II UZ 29/10 dotknięte jest nieważnością. O okoliczności tej 
ubezpieczony dowiedział się zaś z chwilą doręczenia mu postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 10 listopada 2010 r.  
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
 
3 
 
 
W rozpoznawanej  sprawie ubezpieczony K. G. upatruje podstawy 
wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z 
dnia 19 listopada 2010 r. sygn. akt II UZ 29/10 w okoliczności objętej hipotezą 
normy art. 401 pkt 1 w związku z art. 48 § 3 i art. 413 k.p.c., a zatem w nieważności 
postępowania wskutek uczestniczenia w wydaniu tegoż orzeczenia sędziego 
wyłączonego z mocy ustawy. Zarzut tej treści należy uznać za zasadny.  
 
Bezspornym jest, że wspomniane postanowienie Sądu Najwyższego 
zapadło z udziałem sędziego, który brał udział w wydaniu wyroku Sąd 
Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 grudnia 2005 r., 
sygn. akt III AUa 2896/04, którego dotyczyła skarga o wznowienie postępowania, 
odrzucona postanowieniem tego Sądu z dnia10 maja 2010 r., zaskarżonym do 
Sądu 
Najwyższego 
zażaleniem 
stanowiącym 
przedmiot 
rozpoznania 
i 
rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie sygn. akt II UZ 29/10. Tymczasem zgodnie z 
art. 48 § 3 k.p.c. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o 
wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi.  
 
Warto podkreślić, że przepisy art. 48 i art. 413 k.p.c. określają w sposób 
wyczerpujący sytuacje, gdy sędzia jest wyłączony z mocy ustawy od orzekania w 
sprawie. Przepisy te mają gwarancyjny charakter. Służą one realizacji wyrażonej w 
art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady sprawiedliwego 
rozpatrzenia sprawy przez niezależny i bezstronny sąd (por. uzasadnienie wyroku 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2006 r., SK 42/04, OTK –A 
2006, nr 9, poz. 125). Wprowadzenie do Kodeksu postępowania cywilnego 
przepisu art. 48 § 3 stanowiło dopełnienie katalogu przyczyn bezwzględnego 
wyłączenia sędziego z mocy ustawy.  
 
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 lipca 2004 r. (SK 
19/02, OTK-A 2004, nr 7, poz. 67), oceniając treść art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. wyraził 
stanowisko, że ratio legis tego przepisu i podobnych rozwiązań sprowadza się do 
eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek 
wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu 
określonej sprawy. Trybunał podkreślił, że nakaz zachowania zewnętrznych 
znamion niezawisłości dowodzi, że ważne jest nie tylko, by sędzia orzekający w 

 
 
4 
sprawie 
zachowywał 
się 
zawsze 
rzeczywiście 
zgodnie 
ze 
standardami 
niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie 
sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego służą 
bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości. Instytucja 
wyłączenia sędziego w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności 
sądu, jak i umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby 
pozorów braku bezstronności.   
   Przemawia to za szerokim rozumieniem także podstaw do wyłączenia 
sędziego z mocy art. 48 § 3 i art. 413 k.p.c.  
           Jak zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 
kwietnia 2007 r., II CSK 536/06 (LEX nr 457809)), pierwszy z wymienionych 
przepisów dotyczy sędziego, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego 
skargą o wznowienie. W przypadku gdy zaskarżonym orzeczeniem będzie wyrok, 
to sędzią który brał udział w jego wydaniu, jest sędzia, który zasiadał w składzie 
sądu, przed którym odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie 
wyroku, który następnie uczestniczył w niejawnej naradzie sędziów i został 
wymieniony w sentencji wyroku. Jeśli przy tym orzeczenie zapadło w sprawie 
prowadzonej w kilku instancjach, od rozpoznawania skargi o wznowienie wyłączeni 
są wszyscy sędziowie orzekający w sprawie, w której zapadło orzeczenie objęte 
taką skargą, w jakiejkolwiek instancji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
8 sierpnia 2007 r., I CZ 87/07, OSNC – ZD 2008, nr 3, poz. 68). Z kolei na 
podstawie art. 413 k.p.c. wyłączony jest sędzia, którego udziału lub zachowania się 
w procesie poprzednim dotyczy skarga. Sędzią tym nie musi być (ale może) sędzia, 
który następnie brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą. Pomimo różnic 
w budowie hipotez norm, zarówno przepis art. 48 § 3 k.p.c., jak i przepis art. 413 
k.p.c. i wyłącznie te przepisy regulują przyczyny wyłączenia sędziego od udziału w 
postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania. Zważyć jednocześnie należy, 
że każda z nich nieco inaczej precyzuje zakres wyłączenia. Na podstawie art. 48 § 
3 k.p.c. sędzia jest wyłączony od orzekania co do skargi o wznowienie 
postępowania, zaś w myśl art. 413 k.p.c. wyłączony jest od orzekania w 
postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania.  

 
 
5 
 
W judykaturze podkreśla się, że zakres pojęcia wyłączenia sędziego  
powinien być ujmowany bardzo szeroko. Wyłączenie to dotyczy całego toku 
postępowania, aż do prawomocnego zakończenia sprawy. W konsekwencji tegoż, 
sędzia wyłączony na podstawie art. 48 § 3 lub art. 413 k.p.c., wyłączony jest od 
udziału w całym postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania, na każdym 
jego etapie. Wyłączenie to obejmuje wszystkie czynności wchodzące w zakres 
badania dopuszczalności wznowienia oraz rozpoznania skargi (por. postanowienia 
Sądu Najwyższego z dnia 22 luty 2007 r., IV CSK 9/07, LEX nr 274135; z dnia 26 
kwietnia 2007 r., II CSK 536/06, LEX nr 457809; z dnia 3 lutego 2009 r., I PK 
161/08, LEX nr 724991).  
  Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszej sprawy należy 
stwierdzić, że sędzia, który brał udział w wydaniu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 
19 grudnia 2005 r., sygn. akt III AUa 2896/04, którego dotyczyła skarga 
ubezpieczonego o wznowienie postępowania, podlegał wyłączeniu od orzekania w 
sprawie z zażalenia strony na postanowienie o odrzuceniu tejże skargi z powodu jej 
niedopuszczalności. Udział sędziego wyłączonego z mocy ustawy od rozpoznania  
wspomnianego zażalenia  implikował zaś nieważność postępowania przez Sądem 
Najwyższym i stanowił podstawę wznowienia postępowania z art. 401 pkt 1 k.p.c.  
 
Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 412 § 2 oraz art. 108 § 1 k.p.c. 
orzeczono jak w sentencji.