II UKN 92/98

Wyrok z dnia 2 czerwca 1998 r. II UKN 92/98 Jeżeli pracownik jako osoba prowadząca działalność gospodarczą za- wiera ze swym pracodawcą umowę agencyjną lub umowę zlecenia, to dochód otrzymywany z tytułu takich umów traktuje się w zakresie obliczania wysokości składki na ubezpieczenie społeczne jako jego wynagrodzenie z tytułu zatrud- nienia u tego pracodawcy. Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Stefania Szymańska (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 1998 r. sprawy z wniosku Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. I Inspektorat w O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O. o ustalenie niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 13 listopada 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e W decyzji z 25 kwietnia 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w O. stwierdził, że w okresie od stycznia 1995 r. do stycznia 1997 r. Powszechny Za- kład Ubezpieczeń Społecznych S.A. - I Inspektorat w O. nieprawidłowo obliczał składki na ubezpieczenie społeczne i składkę na Fundusz Pracy oraz na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od wynagrodzenia swych pracowników wykonujących jednocześnie pracę w ramach umowy zlecenia na rzecz zakładu pracy. W związku z tym organ rentowy ustalił, że Inspektorat PZU w O. ma obowią- zek opłacenia składek za powyższy okres w kwocie 11.610,41 zł wraz z odsetkami liczonymi od 4 lutego 1995 r. do 22 kwietnia 1997 r. w kwocie 1.867, 80 złotych. Z uwagi na to, że w dniu 5 marca 1997 r. Inspektorat PZU dokonał wpłaty kwoty 2 13.353,76 zł, do zapłaty pozostaje kwota 89,61 zł tytułem zaległych składek oraz kwota 20,30 zł tytułem odsetek. Łączna należność na dzień 22 kwietnia 1997 r. wy- nosi 109,89 zł, przy czym od 23 kwietnia 1997 r. będą doliczane odsetki od kwoty 89,61 zł po 0,14% za każdy dzień zwłoki do dnia zapłaty włącznie. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał się na treść protokołu kontroli z dnia 3 kwietnia 1997 r., w którym stwierdzono, że w styczniu 1995 r. odprowadzono zaniżoną składkę na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w okresie od lutego 1995 r. do stycznia 1997 r. nie odprowadzono składek na ubezpieczenie społeczne i na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W odwołaniu od powyższej decyzji I Inspektorat PZU w O. zarzucił, że decyzja organu rentowego jest sprzeczna z przepisami ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyj- nej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333) i wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wywodził, że przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy, którego treści decyzja nie uwzględnia, wyłącza z ubezpieczenia społecznego zlece- niobiorców lub agentów będących jednocześnie pracownikami w pełnym wymiarze czasu pracy. Następnie w piśmie procesowym z dnia 11 czerwca 1997 r. podkreślił, że umowy, o których mowa w decyzji, nie były umowami zlecenia lecz umowami agencyjnymi zawieranymi z podmiotami gospodarczymi prowadzącymi działalność gospodarczą na własny rachunek, bez związku z umową o pracę. Wyrokiem z dnia 23 czerwca 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Olsztynie oddalił odwołanie, podzielając w pełni stanowisko organu rentowego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd powołał przepis art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. mówiący o tym, że dochód z tytułu wykony- wania umowy zawartej ze zleceniodawcą, u którego osoba wykonująca umowę jest równocześnie pracownikiem, traktuje się w zakresie ubezpieczeń społecznych jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia niezależnie od okresu, na który umowa była zawarta oraz wymiaru czasu pracy w ramach stosunku pracy. Sąd Apelacyjny wyrokiem z 13 listopada 1997 r. oddalił apelację PZU S.A. - I Inspektoratu w O. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny stwierdził, iż zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecz- nym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) nie znajduje uzasadnienia na tle zebranego w 3 sprawie materiału dowodowego. Podstawę faktyczną wydania przez organ rentowy zaskarżonej decyzji stanowią ustalenia zawarte w protokole kontroli przeprowadzonej w dniach 2 i 3 kwietnia 1997 r. w Inspektoracie PZU w O. przez inspektorów Od- działu ZUS w O. Protokół został podpisany przez obie strony. Ze strony PZU protokół podpisany został przez dyrektora i głównego księgowego bez zastrzeżeń. Ustalenia protokołu kontroli należy więc uznać za wiążące obie strony. Z protokołu kontroli wynika, że prawidłowość naliczania składek na ubezpieczenie społeczne zbadana została w oparciu o listy płac, umowy zlecenia, zestawienia pomocnicze i deklaracje rozliczeniowe ZUS. Protokół nie zawiera wzmianki o osobach prowadzących działalność gospodarczą. W związku z tym nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin. Do umów zlecenia zawartych przez pracodawcę ze swymi pracownikami mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, które prawidłowo zastosował organ rentowy, a nas- tępnie Sąd Wojewódzki. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 3 tejże ustawy dochód z tytułu wykonywania umowy zawartej ze zleceniodawcą, u którego osoba wykonująca umowę jest równocześnie pracownikiem, traktuje się w zakresie ubezpieczeń spo- łecznych jak wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia niezależnie od okresu, na który umowa była zawarta oraz wymiaru czasu pracy w ramach stosunku pracy. Przepis ten w sposób jednoznaczny nakazuje traktować dochód tak jak wynagrodzenie w zakresie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie więc z jego dyspozycją organ rentowy obliczył składki ubezpieczeniowe od dochodu i wynagrodzenia w całym spornym okresie oraz odpisy na wymienione Fundusze, co uznał Sąd Wojewódzki za zgodne z prawem. W kasacji opartej na zarzucie: 1) naruszenia prawa materialnego, a w szczególności „ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333) w związku z ustawą z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250)” oraz 2) naruszenia przepisów KPC (art. 227 i dalsze) poprzez pominięcie, iż spór dotyczył składek pobranych przez ZUS od wynagrodzeń wypłaconych osobom prowadzącym działalność gospodarczą, skarżący wnosi: 4 1) o zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, iż PZU S.A I Inspektorat w O. nie był i nie jest zobowiązany do odprowadzania składek od dochodów osiąganych przez osoby będące agentami PZU, prowadzącymi działalność gospodarczą, ewentualnie 2) o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpozna- nia, przy uwzględnieniu kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym. W uzasadnieniu kasacji podniesiono, iż PZU S.A. - I Inspektorat w O. zawierał umowy z podmiotami gospodarczymi, natomiast z uzasadnienia wyroku Sądu Apela- cyjnego wynika, że przedmiotem rozważań były umowy zlecenia zawarte przez pra- codawcę (PZU) ze swoimi pracownikami. Wprawdzie jest faktem, iż podmiotami gos- podarczymi byli pracownicy PZU, jednakże pomiędzy umowami o pracę a umowami zawartymi z podmiotami gospodarczymi nie zachodzi związek uzasadniający obo- wiązek płacenia przez PZU składki od dochodów osiąganych przez te podmioty gos- podarcze. Dwie umowy łączące PZU z tą samą osobą, występującą jako osoba fi- zyczna oraz jako podmiot gospodarczy, są całkowicie rozdzielne, a tym samym nie występują przesłanki do jakiegokolwiek łączenia obowiązków PZU z racji zawarcia tych umów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z uzasadnienia kasacji wynika, że skarżący uważa, iż został naruszony prze- pis art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia - na sku- tek jego niewłaściwego zastosowania. Przepis ten bowiem nie odnosi się do osób, które wprawdzie są nadal pracownikami, ale umowę agencyjną lub umowę zlecenie zawarły z pracodawcą jako osoby prowadzące działalność gospodarczą, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Osoby takie nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu określonemu w ustawie z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i dlatego pracodawca nie ma obowiązku odprowadzenia składek od dochodów osiąganych przez te osoby (podmioty gospo- darcze), a związanych (w niniejszej sprawie - z PZU) umowami agencyjnymi lub umowami zlecenia. Należy podkreślić, iż w kasacji nie wskazano o jaki przepis ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. chodzi, ale niewątpliwie odnosi się to do art. 2 ust.1 pkt.1. 5 Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd Apelacyjny uznał za nieuzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego „przez pominięcie przepisów powołanych w odwołaniu, w tym zwłaszcza przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. .....”, gdyż przeczy temu materiał dowodowy sprawy. Podstawę faktyczną wydania przez organ rentowy decyzji stanowią bowiem ustalenia zawarte w protokole kontroli przeprowadzonej w dniach 2 i 3 kwietnia 1997 r. w Inspektoracie PZU w O. przez inspektorów Oddziału ZUS w O., podpisanym przez dyrektora i głównego księgowe- go bez zastrzeżeń. Protokół ten zaś nie zawiera wzmianki o osobach prowadzących działalność gospodarczą. Istotnie, strona skarżąca podniosła tę okoliczność, jednakże nie przedstawiła żadnych dowodów. Także na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik pro- cesowy nie był w stanie bliżej wyjaśnić tej kwestii. Zarzut skierowany pod adresem Sądu Apelacyjnego jest więc chybiony. Niezależnie jednak od powyższego nie jest uprawniony zarzut naruszenia art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia. Zgodnie z tym przepisem do- chód z tytułu wykonywania umowy zawartej ze zleceniodawcą, u którego osoba wy- konująca umowę jest równocześnie pracownikiem, traktuje się w zakresie ubezpie- czeń społecznych jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, niezależnie od okresu, na który umowa była zawarta, oraz wymiaru czasu pracy w ramach stosunku pracy. Przepis ten ma zastosowanie do wszystkich osób wykonujących umowę agencyjną lub umowę zlecenia dla zleceniodawcy, którego są również pracownikami, w tym także do osób prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą na pods- tawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji określonych w prze- pisach o działalności gospodarczej lub uprawnień określonych w przepisach szcze- gólnych. Pracownik, który równocześnie jako osoba prowadząca działalność gospo- darczą, zawiera ze swym pracodawcą umowę agencyjną lub zlecenia, nie traci przymiotu pracownika. Dlatego uprawnione jest stanowisko, że dochód otrzymywany z tytułu zawartej umowy traktuje się w zakresie obliczania wysokości składki na ubezpieczenie społeczne jako jego wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia u tegoż pra- codawcy, co niewątpliwie ma wpływ na wysokość składki. W świetle omawianego przepisu nie ma zatem - gdy chodzi o przedmiotową kwestię - znaczenia, że taka osoba formalnie występuje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Prze- pis ten z jednej strony niewątpliwie ma charakter fiskalny, a jego celem jest umożli- 6 wienie uwzględniania w wysokości składki na ubezpieczenie społeczne dochodów pracownika, które otrzymuje z racji zatrudnienia u tegoż pracodawcy, niezależnie od tego czy dochód ten osiąga z tytułu umowy o pracę czy też z dodatkowej umowy agencyjnej lub zlecenia. Z drugiej strony takie uregulowanie może być korzystne także dla pracownika, bowiem może mieć znaczenie przy obliczaniu wysokości jego świadczeń emerytalno-rentowych. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, iż kasacja pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw w związku z czym podlega oddaleniu na mocy art. 393 12 KPC. ========================================