II UKN 89/99

Wyrok z dnia 18 sierpnia 1999 r. II UKN 89/99 Dopuszczenie pracownika do wykonywania pracy na określonym stano- wisku na podstawie aktualnego okresowego orzeczenia lekarskiego, które było oczywiście błędne, może stanowić zewnętrzną przyczynę wypadku, o jakim mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Beata Gudowska (spra- wozdawca), Jerzy Kuźniar. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 1999 r. sprawy z po- wództwa Janiny M. przeciwko N. Spółce Węglowej Spółce Akcyjnej w T. Kopalni Węgla Kamiennego „Z.” w L. o sprostowanie protokołu powypadkowego, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Katowicach-Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku z dnia 27 sierpnia 1998 r. [...] I. z m i e n i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w Tychach z dnia 27 kwietnia 1998 r. [...] i ustalił, że zgon Macieja M. w dniu 19 sierpnia 1997 r. nastąpił wskutek wypadku przy pracy; II. zasądził od N. Spółki Węglowej S.A. w T. Kopalni Węgla Kamiennego „Z.” w L. na rzecz powoda kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem kosztów postępowania kasa- cyjnego. U z a s a d n i e n i e Pozwem przeciwko N. Spółce Węglowej S.A. w T., Kopalni Węgla Kamienne- go "Z." w L., Janina M. domagała się sprostowania protokołu [...], ustalenia okoliczno- ści i przyczyn zgonu jej męża w dniu 19 sierpnia 1997 r. Twierdziła, że zgon, który 2 nastąpił na terenie kopalni, był spowodowany nadmiernym wysiłkiem, stresem oraz ciężkimi warunkami pracy, którą mąż jej wykonywał jako górnik pod ziemią. Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 1998 r. Sąd Rejonowy w Tychach powództwo oddalił. Ustalił, że w dniu 19 sierpnia 1997 r. Maciej M. wykonywał pracę polegającą na podpinaniu węży hydraulicznych do metalowej obudowy w ścianie rabowanej sek- cji, a po skończonej dniówce roboczej, podczas zdążania pociągiem pod szyb, nagle zasłabł, stracił przytomność i bez jej odzyskania zmarł. Przyczyną zgonu była ostra niewydolność krążeniowo-oddechowa na tle świeżego zawału mięśnia sercowego w obrębie przegrody serca. W apelacji powódka podnosiła, że w świetle opinii lekarskich uzyskanych przez Sąd pierwszej instancji, pozwany pracodawca zatrudniał jej męża w pracy pod ziemią, dla jego schorzeń przeciwwskazanej i odpowiada na zasadzie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo- wych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Wyrokiem z dnia 27 sierpnia 1998 r. Sąd Wojewódzki w Katowicach-Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku apelację powódki oddalił. Sąd drugiej instancji nie stwierdził żadnych czynników związanych z wykonywaniem pracy, które mogłyby wywołać wy- padek: praca nie była przeciążająca, nie wymagała wysiłku fizycznego, odbywała się wprawdzie na końcu chodnika wysokiego miejscami na 1,5 m, lecz w normalnej pod ziemią temperaturze i bez zapylenia, nie istniała też żadna sytuacja stresowa. Przy- czyny zgonu pracownika Sąd dopatrzył się wśród jego wewnętrznych schorzeń: nad- ciśnienia tętniczego i choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego z cechami niedo- tlenienia, zgłaszanymi już w 1993 r., a potwierdzanymi opiniami biegłego kardiologa oraz Ś. Akademii Medycznej. Sąd spostrzegł, że mąż powódki przeszedł w dniu 4 marca 1996 r. okresowe badania lekarskie i uzyskał ważne do 1998 r. orzeczenie o pełnej zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, dlatego nie uznał za przyczynę wypadku także dopuszczenia go do pracy w dniu zgonu. Kasację od omawianego wyroku powódka oparła na podstawie obrazy prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Na uzasadnienie przywołała przeprowadzone przez Sąd pierwszej instancji dowody i twierdziła, że prawdopodobieństwo przemawia za tym, iż przy tak złym stanie zdrowia jej mąż nie powinien być w ogóle dopuszczony do pracy na dole, wobec czego samą pracę na stanowisku górniczym określiła jako przyczynę jego zgonu. Wobec tych stwierdzeń 3 zarzuciła, że wyrok Sądu drugiej instancji pozostaje w sprzeczności z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, który przyjmował jako przyczynę zewnętrzną wy- padku dopuszczenie do pracy pracownika dotkniętego schorzeniem samoistnym (wy- rok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1977 r. ,III PRN 49/77, OSPiKA 1979 nr 3, poz. 48) oraz każdą inną przyczynę zewnętrzną, w tym także pracę w normalnych warunkach, jeżeli tylko spowodowała lub w istotnym stopniu wpłynęła na wystąpienie u pracownika zawału serca (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 1977 r., III PRN 17/77 oraz z dnia 9 lipca 1991 r., II PRN 3/91, OSP 1992 nr 11, poz. 263). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odnosząc się do argumentów kasacji dotyczących pojęcia zewnętrznej przy- czyny wypadku przy pracy w świetle orzeczeń Sądu Najwyższego, należy stwierdzić, że definicja wypadku przy pracy była w tych orzeczeniach wykładana w sposób jed- nolity. Zdaniem Sądu Najwyższego, wypadkiem przy pracy jest zdarzenie ubezpie- czeniowe wywołane zadziałaniem przyczyny lub choćby współprzyczyny zewnętrz- nej, pozostającej w związku z pracą, która mogła mieć wpływ na powstanie lub pog- łębienie się stanu chorobowego pracownika. W sytuacji, gdy stan zdrowia pracowni- ka stanowił przeciwwskazanie do wykonywania powierzonych czynności, Sąd Naj- wyższy stwierdzenie wypadku przy pracy wiązał z koniecznością wystąpienia dodat- kowych zdarzeń lub okoliczności nietypowych dla normalnych stosunków pracy, nadzwyczajnych sytuacji, wiążących się z zakłóceniem przebiegu pracy, jak np. nie- odpowiednie warunki pracy, nieprawidłowości w sposobie wykonywania pracy, nad- mierne przeciążenie pracą, stres itp. (por. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 11 lutego 1963 r., III PO 15/63, OSNCP 1965 z. 1, poz.8, wyrok z dnia 3 kwietnia 1968 r. I PR 76/68, nie publikowany, wyrok z dnia 12 grudnia 1974 r., II PR 262/74, OSNCP 1975 z. 7-8, poz. 122, wyrok z dnia 27 czerwca 1977 r., III PRN 18/77, nie publiko- wany oraz wyrok z dnia 9 grudnia 1977 r., III PRN 49/77, OSPiKA 1979 nr 3 poz.48). Wśród czynników o nietypowym, odbiegającym od pracowniczej normy spo- sobie wykonywania pracy, Sąd Najwyższy przyjmował również dopuszczenie do pracy pracownika - z naruszeniem zakazu z art. 229 § 4 KP po jego nowelizacji, do- konanej ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) - bez przeprowadzenia ba- dań kontrolnych lub po upływie terminu obowiązującego do przeprowadzenia takich 4 badań (por. wyroki z dnia 16 kwietnia 1997 r., II UKN 66/97,OSNAPiUS 1998 nr 2, poz. 53 oraz z dnia 20 listopada 1997 r. II UKN 347/97, OSNAPiUS 1998 nr 17, poz. 525, z dnia 5 września 1996 r., II PRN 9/96, OSNAPiUS 1997 nr 5, poz. 70). Z kolei w wyroku z dnia 23 kwietnia 1997 r. (II UKN 76/97, OSNAPiUS 1998 nr 3, poz. 99) Sąd Najwyższy wyznaczył przeciwstawny przytoczonemu zakazowi obowiązek pra- codawcy dopuszczenia do pracy pracownika legitymującego się aktualnym orzecze- niem lekarskim o braku przeciwwskazań do jej wykonywania, a ponadto przyjął, że wykonanie tego obowiązku nie może być oceniane jako zewnętrzna współprzyczyna wypadku przy pracy. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym stwierdza, że obowiązek dopuszcze- nia do pracy pracownika legitymującego się aktualnym wynikiem badania profilak- tycznego, nie jest bezwzględny, w związku z czym pracodawca może wynik badania uznać za niewystarczający. Nie chodzi bowiem o uzyskanie jakiegokolwiek zaświad- czenia, ale takiego, które stanowi efekt właściwej oceny zdolności pracownika do pracy na danym stanowisku, dokonanej po przeprowadzeniu wszystkich badań wy- maganych od pracownika przepisem art. 211 pkt 5 KP w związku z przepisami roz- porządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych dla celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.). Wynika to z okreś- lonej w art. 15 KP podstawowej zasady prawa pracy, nakazującej zapewnienie pra- cownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz stwarzającej po stronie pracowników uprawnienie do zapewnienia im faktycznego bezpieczeństwa pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1980 r., I PR 87/80, nie publikowa- ny). Zaświadczenie lekarskie zawierające błędną ocenę o zdolności do wykonywa- nia pracy nie zapewnia właściwej ochrony przed szkodliwymi w konkretnym stanie zdrowia pracownika warunkami pracy (art. 207 § 1 KP w związku z art. 212 pkt 1 i 3 KP). Zakaz dopuszczenia do pracy pracownika bez aktualnego zaświadczenia lekarskiego implikuje obowiązek pracownika poddania się badaniu profilaktycznemu, którego wynikiem jest - zgodnie z § 5 ust. 2 cytowanego rozporządzenia - orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na określonym stanowisku. Badający lekarz dokonuje oceny, czy dana praca nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, a więc należy przyjmować, że badania te mają zabezpieczyć pracownika przed wy- 5 konywaniem pracy, która może okazać się dla niego szkodliwa, a także zabezpie- czyć pracodawcę przed ryzykiem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Jeżeli ocena ta jest błędna i zezwala na dopuszczenie pracownika do wykonywania czyn- ności w jego stanie zdrowia przeciwwskazanych, to wypadek zaistniały przy takiej pracy ma cechy wypadku chronionego z art. 6 § 1 ustawy wypadkowej, bowiem szkoda na osobie pracownika jest wówczas wywołana przyczyną zewnętrzną, pozos- tającą w związku z pracą. Dopuszczenie pracownika do wykonywania pracy przeciwwskazanej w kon- kretnym stanie zdrowia stanowi dla niego zagrożenie takiego samego stopnia, jak zadziałanie szczególnych czynników, które judykatura uznaje za zewnętrzne przy- czyny wypadku. W wykonywanej pracy zachodzi nadzwyczajna dla pracownika sytuacja, wytworzona obiektywnymi okolicznościami od niego niezależnymi, toteż - na gruncie ustawy wypadkowej - analizowany stan faktyczny wypełnia znamiona zewnętrznej przyczyny wypadku, pozostającej w związku z pracą, wymienionej jako jeden z tych elementów, które obejmuje ryzyko pracodawcy. Dlatego dopuszczenie pracownika do wykonywania pracy na określonym stanowisku na podstawie aktual- nego okresowego orzeczenia lekarskiego, które było oczywiście błędne, stanowi zewnętrzną przyczynę wypadku, o jakim mowa w przepisie art. 6 ust 1 ustawy wy- padkowej. W tej sytuacji - w stanie faktycznym niniejszej sprawy - niezastosowanie wy- mienionego przepisu przez Sąd drugiej instancji było bezzasadne. Tym samym pod- niesiona w kasacji podstawa z art. 3931 pkt 1 KPC została wykazana, co - wobec braku naruszenia istotnych przepisów postępowania i zarzutów w tym zakresie - upoważnia Sąd Najwyższy do orzeczenia in merito, jak w sentencji (art. 39315 KPC). ========================================