II UKN 88/99

Wyrok z dnia 18 sierpnia 1999 r. II UKN 88/99 Okresem równorzędnym z okresem zatrudnienia jest okres opieki nad inwalidą zaliczonym do I grupy, także z ogólnego stanu zdrowia, o ile osoba taka jest jednocześnie inwalidą wojennym i wojskowym - art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Jerzy Kuźniar (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 1999 r. sprawy z wniosku Elżbiety P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. o rentę inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 7 października 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 11 marca 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych we Wrocławiu oddalił odwołanie wnioskodawczyni Elżbiety P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 10 grudnia 1996 r., odmawiającej przyznania prawa do renty inwalidzkiej wobec niewykazania w okresie ostatniego dziesięciolecia przed złożeniem wniosku (25 listopada 1986 r. – 25 listo- pada 1996 r.) żadnego okresu zatrudnienia. Sąd ustalił, na podstawie akt organu rentowego, że starając się o przyznanie emerytury w 1994 r., wnioskodawczyni wykazała 13 lat 7 miesięcy i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych, zaś w świetle opinii biegłych sądowych lekarzy: inter- nisty i reumatologa przyjął, że jest ona inwalidą II grupy od 1995 r., a inwalidztwo III grupy powstało przed 31 czerwca 1960 r. w związku ze schorzeniami reumatyczny- mi. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie ma prawa do renty inwalidzkiej, nie spełnia 2 bowiem wymogów określonych w art. 32 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopa- trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), gdyż w dziesięcioleciu przed powstaniem inwalidztwa nie wykazała pięcioletniego okresu zatrudnienia. Rozpoznając apelację wnioskodawczyni, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępo- wania dowodowe, uzyskując opinię biegłego lekarza reumatologa, w myśl której brak podstaw do twierdzenia, że inwalidztwo apelującej powstało do dnia 24 listopada 1962 r. lub też do dnia 1 lipca 1965 r. Nie można też podzielić twierdzeń wniosko- dawczyni, że jej uprawnienie do renty wynika z faktu powstania inwalidztwa II grupy w 1995 r., a więc w czasie, gdy sprawowała opiekę na swoim mężem, będącym in- walidą wojennym I grupy. Z akt rentowych męża Mieczysława P. wynika, że jest on inwalidą I grupy z ogólnego stanu zdrowia, a III grupy w związku ze służbą wojsko- wą. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, skoro ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni „da- jące pięcioletni okres zatrudnienia ustało z dniem 1 stycznia 1958 r.”, jej inwalidztwo powinno wystąpić do 1 lipca 1959 r., aby powstało prawo do renty. Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie prawa materialnego „przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p.”, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi dru- giej lub pierwszej instancji do ponownego rozpoznania albo też orzeczenie reforma- toryjnie. Według skarżącej, art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p. zalicza do okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia, okres sprawowania opieki nad inwalidą wo- jennym lub wojskowym zaliczonym do I grupy inwalidów, także wtedy, gdy inwalidz- two I grupy ma charakter ogólny, to zaś uzasadnia przyznanie dochodzonego świad- czenia. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: W myśl art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (zarzuty i wnioski), a z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania. W oko- licznościach sprawy oznacza to, że ocenie podlega trafność podniesionego zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p. Przepis ten uważa za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia, okresy sprawowania opieki pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym lub wojskowym zaliczonym do I grupy inwali- dów, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okre- 3 sie sprawowania opieki nie osiągał dochodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia. Wykładnia tego przepisu pozwala na podzielenie twierdzenia kasacji, że za okres równorzędny z okresem zatrudnienia uważa się okres opieki nad inwalidą zali- czonym do I grupy z ogólnego stanu zdrowia, o ile osoba taka jest także inwalidą wojennym lub wojskowym. Inwalidztwo I grupy nie musi bowiem być inwalidztwem wojennym lub wojskowym. Wystarczy sprawowanie opieki nad osobą niezdolną do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia, która ze względu na niemożność samo- dzielnej egzystencji wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby - art. 24 ust. 4 ustawy o z.e.p., o ile osoba taka ma nadto status inwalidy wojennego lub wojskowe- go. Odmienny pogląd Sądu Apelacyjnego nie może być uznany za trafny. Należy zauważyć, że od dnia 15 listopada 1991 r., to jest od daty wejścia w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustawy (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), okresy te stanowią okresy nieskładkowe, a obecnie nie uwzględnia się okresu opieki nad inwalidą wojskowym - art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy o rewaloryzacji. Mimo podzielenia podniesionego w kasacji zarzutu błędnej wykładni art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p., wyrok Sądu Apelacyjnego jest prawidłowy. Ostatnie zat- rudnienie wnioskodawczyni, dające 5 letni okres zatrudnienia, ustało z dniem 1 stycz- nia 1958 r. W dziesięcioleciu poprzedzającym złożenie wniosku Elżbieta P. nie wyka- zała żadnego okresu zatrudnienia. W tych warunkach sprawowanie opieki nad swoim mężem inwalidą I grupy z ogólnego stanu zdrowia i inwalidą III grupy w związku ze służbą wojskową nie ma znaczenia prawnego, bowiem tego okresu równorzędnego z okresem zatrudnienia, nie ma do czego doliczyć, ze względu na brak zatrudnienia. W trafnie powołanym przez Sąd wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1996 r., II UR 1/96 (OSNAPiUS 1996 nr 19, poz. 290) zajęto stanowisko – podzielane przez skład rozpoznający niniejszą sprawę – że bez wykazania okresów zatrudnienia nie są spełnione warunki do przyznania świadczenia. Samo więc istnienie okresów rów- norzędnych z okresami zatrudnienia nie jest wystarczające, konieczne jest bowiem, aby okresy te mogły być doliczone do okresów zatrudnienia istniejącego w dziesię- cioleciu poprzedzającym – w tym wypadku – datę powstania inwalidztwa II grupy (art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p.). Przy braku takich okresów zatrudnienia, nie mają prawne- go znaczenia okresy z nimi równorzędne. 4 Gdy więc ostatecznie zaskarżony wyrok odpowiada prawu, należało orzec jak w sentencji po myśli art. 39312 KPC. ========================================