II UKN 77/97
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku Kazimierza W. o rentę rodzinną lub odszkodowanie po przyrodnim bracie, Wacławie R., który zginął w 1942 r. podczas lotu bojowego. Organ rentowy odmówił przyznania świadczeń, wskazując na brak wniosku ze strony matki wnioskodawcy, która zmarła w 1953 r. Sąd Wojewódzki i Sąd Apelacyjny oddaliły odwołanie wnioskodawcy, uznając, że nie spełnia on warunków do renty rodzinnej, a roszczenie o odszkodowanie jest niedopuszczalne. W kasacji pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 199 § 1 pkt 1 KPC, sugerując możliwość dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 419 KC. Sąd Najwyższy oddalił kasację, stwierdzając, że koncepcja roszczenia odszkodowawczego na podstawie art. 419 KC nie była przedmiotem rozpoznania przez sądy niższych instancji. Sąd podkreślił, że kluczowe znaczenie ma fakt niezgłoszenia przez uprawnionego (matkę) wniosku o świadczenia, co wyklucza możliwość ich przyznania, nawet jeśli brak wniosku wynikał z obiektywnych przyczyn. Sąd wskazał również na uchybienia procesowe sądów niższych instancji w zakresie uzasadnienia odrzucenia części odwołania, jednak uznał, że nie miały one istotnego wpływu na wynik sprawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUzasadnienie konieczności zgłoszenia wniosku o świadczenia rentowe przez uprawnionego za życia jako warunek dochodzenia ich przez członków rodziny.
Dotyczy specyficznej sytuacji braku wniosku o rentę rodzinną po zmarłym żołnierzu, ale zasada braku wniosku jest ogólna.
Zagadnienia prawne (2)
Czy członkowie rodziny zmarłego uprawnionego do świadczeń rentowych mogą domagać się wypłaty tych świadczeń, jeśli uprawniony nie zgłosił wniosku o ich przyznanie za życia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli uprawniony nie zgłosił wniosku o świadczenia rentowe za życia, członkowie rodziny nie mogą domagać się ich wypłaty po jego śmierci, niezależnie od przyczyn braku takiego wniosku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że zgłoszenie wniosku o świadczenie jest warunkiem koniecznym do jego przyznania. Brak takiego wniosku, nawet z obiektywnych przyczyn, wyklucza możliwość dochodzenia świadczeń przez osoby trzecie.
Czy można dochodzić odszkodowania od Skarbu Państwa na podstawie art. 419 KC za śmierć żołnierza poległego w czasie działań wojennych, jeśli przepisy szczególne nie przewidują takiego odszkodowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Kwestia ta nie była przedmiotem rozpoznania przez sądy niższych instancji i nie mogła być przedmiotem postępowania kasacyjnego, gdyż nie została podniesiona w pismach procesowych przed Sądem Najwyższym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że koncepcja roszczenia odszkodowawczego na podstawie art. 419 KC została przedstawiona dopiero w skardze kasacyjnej i nie była rozpoznawana przez sądy niższych instancji, co uniemożliwia jej rozpatrzenie w postępowaniu kasacyjnym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Kazimierz W. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Biuro Rent Zagranicznych w W. | instytucja | organ rentowy |
| Skarb Państwa-Sąd Apelacyjny w Warszawie | instytucja | strona kosztowa |
| Grażyna H. | osoba_fizyczna | pełnomocnik z urzędu |
Przepisy (12)
Główne
Ustawa o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin
Przepisy tej ustawy nie przewidują świadczeń odszkodowawczych dla rodzeństwa poległych żołnierzy.
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin art. 38 § ust. 1 pkt 2
Określa warunki uprawnienia do renty rodzinnej dla dzieci przyjętych na wychowanie.
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin art. 39 § ust. 1 pkt 2
Określa czas trwania prawa do renty rodzinnej dla uczących się.
Pomocnicze
KPC art. 199 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd pierwszej instancji odrzucił wniosek o odszkodowanie na podstawie tego przepisu.
KPC art. 130 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wskazano, że pismo procesowe wnioskodawcy powinno być traktowane jako żądanie przyznania renty lub innego stosownego odszkodowania.
KC art. 419
Kodeks cywilny
Przywołany w kasacji jako podstawa potencjalnego roszczenia odszkodowawczego.
Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny art. XLIX
Przywołany w kasacji w związku z art. 419 KC.
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin art. 104
Dotyczy wypłaty świadczeń należnych zmarłemu wnioskodawcy jego małżonkowi i dzieciom, ale nie ma zastosowania, gdy wniosek nie został zgłoszony.
KPC art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut naruszenia przepisu dotyczącego konieczności wskazania podstawy prawnej wyroku.
KPC art. 191
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut niewłaściwości sądu do rozpoznania sprawy.
KPC art. 200 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut braku przekazania sprawy sądowi właściwemu.
KPC art. 5
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut braku udzielenia wnioskodawcy stosownych pouczeń.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak zgłoszenia wniosku o świadczenie rentowe przez uprawnionego uniemożliwia dochodzenie go przez członków rodziny po jego śmierci. • Roszczenie o odszkodowanie na podstawie art. 419 KC nie było przedmiotem rozpoznania przez sądy niższych instancji.
Odrzucone argumenty
Możliwość dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa na podstawie art. 419 KC w związku z przepisami wprowadzającymi KC. • Naruszenie przepisów postępowania przez sądy niższych instancji (art. 199 § 1 pkt 1 KPC, art. 328 § 2 KPC, art. 191 KPC, art. 200 § 1 KPC, art. 5 KPC).
Godne uwagi sformułowania
Jeżeli uprawniony do świadczeń emerytalno-rentowych nie zgłosił wniosku o ich przyznanie, to członkowie rodziny pozostałej po jego śmierci nie mogą - bez względu na przyczynę braku takiego wniosku - domagać się wypłacenia im świadczeń należnych uprawnionemu. • Niezgłoszenie wniosku o świadczenie wyklucza zaś zastosowanie art. 104 ustawy bez względu na przyczynę takiego zachowania osoby uprawnionej.
Skład orzekający
Andrzej Kijowski
przewodniczący-sprawozdawca
Roman Kuczyński
członek
Teresa Romer
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie konieczności zgłoszenia wniosku o świadczenia rentowe przez uprawnionego za życia jako warunek dochodzenia ich przez członków rodziny."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku wniosku o rentę rodzinną po zmarłym żołnierzu, ale zasada braku wniosku jest ogólna.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w prawie ubezpieczeń społecznych – konsekwencji niezłożenia wniosku o świadczenie. Choć stan faktyczny jest specyficzny (śmierć w czasie wojny), zasada prawna ma szersze zastosowanie.
“Czy możesz odziedziczyć świadczenia, o które nikt nigdy nie wystąpił?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.