II UKN 711/99

Wyrok z dnia 14 września 2000 r. II UKN 711/99 Podstawę ustalenia wysokości renty rodzinnej jest tylko jedno z przysłu- gujących zmarłemu świadczeń - emerytura lub renta wypadkowa (art. 12 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasa- dach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 września 2000 r. sprawy z wniosku Heleny M.-Ż. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o wysokość renty rodzinnej, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Ape- lacyjnego we Wrocławiu z dnia 2 czerwca 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 19 grudnia 1997 r. Zakład Kolejowych Emerytur i Rent w W. przyznał wnioskodawczyni Helenie M.-Ż. prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu Witoldzie Ż. i ustalił wysokość świadczenia w kwocie 803, 70 zł miesięcznie stano- wiącej 85% emerytury zmarłego. Od tej decyzji wniosła odwołanie wnioskodawczyni zarzucając, że renta ro- dzinna powinna wynosić 85% świadczeń przysługujących jej mężowi to jest emerytu- ry i połowy renty wypadkowej. Wyrokiem z dnia 8 października 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu oddalił odwołanie. Sąd ustalił, że zmarły w dniu 29 listopada 1997 r. mąż wnioskodawczyni miał ustalone prawo do emerytury kolejowej i prawo do renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej. Do daty śmierci pobierał pełną emeryturę i połowę renty. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 2 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) renta rodzinna dla jednej osoby uprawnionej wynosi 85% świadczenia, które przysługiwałoby zmar- łemu. Świadczeniem tym jest zgodnie z art. 12 ust. 3 kwota emerytury lub renty inwa- lidzkiej bez dodatku pielęgnacyjnego. Wykładnia językowa tych przepisów prowadzi do wniosku, że za kwotę świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu, należy uznać kwotę emerytury lub renty w zależności od tego, które ze świadczeń zmarły pobierał. Ponieważ mąż wnioskodawczyni pobierał w całości emeryturę jako świadczenie ko- rzystniejsze, renta rodzinna przysługuje w wysokości 85% emerytury. Apelacja wnioskodawczyni od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 2 czerwca 1999 r. [...]. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd prawny Sądu pierwszej instan- cji stwierdzając, że powołane w zaskarżonym wyroku przepisy wykluczają możliwość przyjmowania jako podstawy obliczenia wysokości renty rodzinnej wysokości świad- czeń pobieranych przy ich dopuszczalnym zbiegu przez osobę, po której następuje przyznanie prawa do renty rodzinnej. Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni wskazując jako podstawę ka- sacji naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację przepisów art. 12 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) w związku z art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw oraz przez niezastosowanie przepisu art. 12 ust. 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.). W uzasadnieniu kasacji wnioskodawczyni zarzuciła, że wskazane prze- pisy nakazują odmienne rozumienie pojęcia „świadczenie przysługujące zmarłemu” niż uczynił to Sąd Apelacyjny. Świadczeniem tym jest emerytura kolejowa powięk- szona o połowę renty. Powołane przepisy nie zezwalają na pobieranie emerytury i renty równocześnie. Zmarły mógł pobierać tylko jedno świadczenie, a była nim eme- rytura zwiększona o połowę renty inwalidzkiej. Świadczenie przysługujące zmarłemu ustala się bez uwzględnienia dodatków do emerytury lub renty, natomiast uwzględ- nianie zwiększenia emerytury nie jest wyłączone. Definicja emerytury została wska- 3 zana w przepisie art. 12 ust. 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który to przepis stanowi, że przez emeryturę i rentę rozumie się łączną kwotę świad- czeń emerytalnych i rentowych ze wzrostami i dodatkami z wyłączeniem dodatków rodzinnych, pielęgnacyjnych i dodatków dla sierot zupełnych. Renta rodzinna po- winna wynosić 85% całego świadczenia pobieranego przez męża wnioskodawcy, co stanowi kwotę 1.292,41 zł. W związku z tymi zarzutami wnioskodawczyni wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Nie zachodzi zarzucane w kasacji naruszenie prawa materialnego. Zasady ustalania wysokości renty rodzinnej zostały uregulowane w przepisie art. 12 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw. Zasady te są jednakowe do rent ro- dzinnych po osobach będących w chwili śmierci pracownikami, osobami nie pozo- stającymi w zatrudnieniu lecz spełniającymi warunki do uzyskania prawa do emerytu- ry lub renty i osobami będącymi emerytami lub rencistami. Zgodnie z art. 12 ust. 1 renta rodzinna stanowi określony procent świadczenia, które przysługiwałoby zmar- łemu, a na podstawie art. 12 ust. 3 za kwotę tego świadczenia uważa się kwotę eme- rytury lub renty inwalidzkiej bez uwzględnienia dodatków, o których mowa w art. 21. W stosunku do osób, które w chwili śmierci spełniły warunki wymagane do uzyskania prawa do emerytury (wymagany wiek i okres zatrudnienia) lub były już emerytami, kwotą przysługującego im świadczenia jest kwota emerytury obliczonej na zasadach określonych w art. 10 powołanej ustawy lub należnej zgodnie z wcześniej przyzna- nym prawem. W stosunku do osób, które warunków wymaganych do emerytury nie spełniły, kwotą przysługującego im świadczenia jest kwota renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W stosunku do pracowników lub innych osób spełniających warunki do obu świadczeń kwotą przysługującego świadczenia, od której oblicza się rentę rodzinną jest kwota jednego z tych świadczeń. W takim przypadku rentę ro- dzinną oblicza się w określonym procencie od emerytury lub od renty z tytułu nie- zdolności do pracy, a nie od obu tych świadczeń. To stanowisko nie jest w kasacji kwestionowane, zarzuca się natomiast, że mężowi wnioskodawczyni przysługiwało jedno świadczenie stanowiące sumę eme- 4 rytury i połowy renty z tytułu choroby zawodowej. Taki pogląd nie znajduje żadnego uzasadnienia. Mąż wnioskodawczyni nabył bowiem przed śmiercią prawo do dwóch świadczeń. Jednym z nich było prawo do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu osią- gnięcia wymaganego wieku i posiadania wymaganego okresu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Drugim było prawo do renty przyznane na podstawie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Świadczenia przyznane na dwóch różnych podstawach praw- nych przysługiwały mu niezależnie od siebie. Istniały jedynie ograniczenia w wypłacie dwóch pełnych świadczeń określone w art. 24 ust. 1 ustawy wypadkowej. Przepis ten stanowi, że osobie uprawnionej do renty wypadkowej i emerytury na mocy innych przepisów wypłaca się jedno pełne świadczenie i połowę drugiego. Ograniczenie dotyczy wyłącznie wypłaty świadczeń nie pozbawia się natomiast uprawnionego prawa do żadnego z nabytych świadczeń. Uprawniony pobierający pełną emeryturę i połowę renty mógł w każdym czasie zgłosić żądanie wypłacania mu pełnej renty i połowy emerytury, gdyż powołany przepis daje mu w tym zakresie prawo wyboru. Wobec takiej treści omawianego przepisu wypłacana mężowi wnioskodaw- czyni połowa renty wypadkowej nie jest zwiększeniem emerytury, jak się twierdzi w kasacji, lecz jest realizacją prawa do innego, niezależnego od emerytury świadcze- nia. Przepis art. 12 ust. 1 i 3 przewiduje ustalenie wysokości renty rodzinnej od jed- nego świadczenia przysługującego zmarłemu - emerytury lub renty - zatem w przy- padku, gdy osoba zmarła miała ustalone obok prawa do emerytury prawo do renty wypadkowej, rentę rodzinną po niej ustala się w określonym procencie od jednego z przysługujących jej świadczeń. W przypadku wnioskodawczyni organ rentowy ustalił rentę rodzinną w wysokości 85% emerytury zmarłego męża, gdyż zgodnie z jego wyborem to świadczenie było mu wypłacane w pełnej wysokości. Nie pozbawia to wnioskodawczyni prawa do dokonania innego wyboru i żądania ustalenia renty ro- dzinnej w wysokości 85% renty wypadkowej męża. Nie jest uzasadnione powoływanie się na przepis art. 12 ust. 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.). Przepis ten wymienia dochody z tytułu świadczeń z ubezpieczenia społecznego podlegające opodatkowaniu podatkiem od osób fizycz- nych i dochody, które są z takiego opodatkowania wyłączone. Dotyczy on świadczeń, które są wypłacane czyli zostały uprzednio ustalone. Nie może więc mieć zastoso- wania ani wprost ani pomocniczo przy ustalaniu prawa do świadczeń i ich wysokości. 5 Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 KPC oddalił ka- sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. ========================================