II UKN 695/99

Sąd Najwyższy2000-09-06
SAOSubezpieczenia społeczneświadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowychWysokanajwyższy
choroba zawodowaodszkodowanieprywatyzacjanastępstwo prawneodpowiedzialność pracodawcySąd NajwyższyKodeks cywilnyustawa wypadkowa

Podsumowanie

Sąd Najwyższy zmienił wyrok, oddalając powództwo o odszkodowanie za chorobę zawodową przeciwko spółce powstałej po prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego, uznając, że art. 551 KC nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialności za takie zobowiązania.

Powód dochodził odszkodowania za chorobę zawodową od spółki, która powstała w wyniku prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego, w którym pracował. Sądy niższych instancji zasądziły odszkodowanie, uznając spółkę za następcę prawnego. Sąd Najwyższy zmienił wyrok, oddalając powództwo. Uznał, że art. 551 KC nie jest samodzielną podstawą odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu chorób zawodowych, a krąg podmiotów odpowiedzialnych określa ustawa wypadkowa.

Sprawa dotyczyła roszczenia o jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej (krzemicy płuc) wniesionego przez Seweryna K. przeciwko B. Kopalniom Granitu Spółce z o.o. oraz S.-B. Spółce Akcyjnej. Powód pracował w przedsiębiorstwie państwowym B. Kopalnie Granitu, które następnie zostało sprywatyzowane i przekształcone w spółkę z o.o. Sądy niższych instancji zasądziły odszkodowanie, uznając spółkę za następcę prawnego przedsiębiorstwa państwowego. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację strony pozwanej, zmienił zaskarżony wyrok. Kluczowym zagadnieniem była odpowiedzialność spółki powstałej w wyniku prywatyzacji za zobowiązania byłego przedsiębiorstwa państwowego, w szczególności dotyczące odszkodowań za choroby zawodowe. Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 551 Kodeksu cywilnego, definiujący przedsiębiorstwo, nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialności za tego typu zobowiązania. Odpowiedzialność tę reguluje ustawa o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, która wskazuje jako zobowiązany zakład pracy, który wyrządził szkodę lub ponosił ryzyko jej powstania, lub jego następców prawnych, jeśli w chwili wymagalności roszczenia mieli status uspołecznionego zakładu pracy. Sąd uznał, że spółka B. Kopalnie Granitu nie przejęła w sposób uzasadniający odpowiedzialność za chorobę zawodową całego przedsiębiorstwa, a jej powstanie w drodze likwidacji i wniesienia mienia do spółki na podstawie art. 40 pkt 1 ustawy o prywatyzacji nie czyni jej odpowiedzialną za skutki choroby zawodowej powoda. W konsekwencji Sąd Najwyższy oddalił powództwo wobec tej spółki.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, art. 551 KC nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową. Krąg osób odpowiedzialnych określony jest w art. 32 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 551 KC zawiera jedynie definicję przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym i nie może być podstawą odpowiedzialności za skutki choroby zawodowej, która powstała przed powołaniem przedsiębiorstwa. Zobowiązania wchodzą w skład przedsiębiorstwa tylko wtedy, gdy są związane z jego prowadzeniem. Odpowiedzialność za choroby zawodowe reguluje ustawa wypadkowa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

zmiana wyroku

Strona wygrywająca

B. Kopalnie Granitu Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B.

Strony

NazwaTypRola
Seweryn K.osoba_fizycznapowód
B. Kopalnie Granitu Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B.spółkapozwany
S.-B. Spółka Akcyjna w S.spółkapozwany

Przepisy (8)

Główne

ustawa wypadkowa art. 32

Ustawa o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

Określa krąg osób odpowiedzialnych za zobowiązania z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową.

Pomocnicze

k.c. art. 551

Kodeks cywilny

Definicja przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym; nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu chorób zawodowych.

k.p. art. 231 § § 1 i 2

Kodeks pracy

Może mieć zastosowanie tylko w stosunku do przejętych pracowników, a nie byłych pracowników zlikwidowanych przedsiębiorstw państwowych.

ustawa o prywatyzacji art. 37

Ustawa o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych

Dotyczy likwidacji przedsiębiorstwa.

ustawa o prywatyzacji art. 40 § pkt 1

Ustawa o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych

Dotyczy wniesienia mienia pozostałego po likwidacji przedsiębiorstwa do spółki.

KPC art. 365 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia.

KPC art. 102

Kodeks postępowania cywilnego

Orzekanie o kosztach postępowania.

KPC art. 393 § 15

Kodeks postępowania cywilnego

Zmiana zaskarżonego wyroku przez Sąd Najwyższy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Art. 551 KC nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu chorób zawodowych. Spółka pozwana nie ponosi odpowiedzialności, ponieważ powstała w drodze likwidacji przedsiębiorstwa i wniesienia mienia do spółki na podstawie art. 40 pkt 1 ustawy o prywatyzacji, a nie w trybie przekształcenia na podstawie art. 5 tej ustawy. Kryterium podmiotowe odpowiedzialności (status uspołecznionego zakładu pracy) jest kluczowe dla ustalenia odpowiedzialności ZUS lub następcy prawnego.

Odrzucone argumenty

Spółka pozwana jako następca prawny przedsiębiorstwa państwowego odpowiada za zobowiązania z tytułu chorób zawodowych na podstawie art. 551 KC i art. 231 KP. Sądy niższych instancji błędnie zastosowały art. 551 KC i art. 231 KP do przypisania odpowiedzialności spółce.

Godne uwagi sformułowania

Art. 551 KC nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową. Krąg osób odpowiedzialnych za takie zobowiązania określony jest w art. 32 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W ocenie Sądu Najwyższego taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Przepis art. 551 KC zawiera jedynie definicję przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, a z faktu, że przedsiębiorstwo jako zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, obejmuje zobowiązania i wierzytelności związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, nie może wynikać jego odpowiedzialność za skutki choroby zawodowej, która powstała za nim to przedsiębiorstwo zostało powołane.

Skład orzekający

Jerzy Kuźniar

przewodniczący-sprawozdawca

Beata Gudowska

członek

Stefania Szymańska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie odpowiedzialności za świadczenia z tytułu chorób zawodowych w kontekście prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych i przekształceń podmiotowych pracodawców."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego trybu prywatyzacji (likwidacja i wniesienie mienia do spółki na podstawie art. 40 pkt 1 ustawy o prywatyzacji) oraz interpretacji art. 551 KC w kontekście zobowiązań pracowniczych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonych kwestii odpowiedzialności prawnej po prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, co jest nadal aktualnym tematem w kontekście transformacji gospodarczej i ochrony praw pracowników.

Kto odpowiada za choroby zawodowe po prywatyzacji? Sąd Najwyższy rozstrzyga złożony spór.

Dane finansowe

WPS: 10 336 PLN

jednorazowe odszkodowanie: 10 336 PLN

Sektor

praca

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Wyrok z dnia 6 września 2000 r. II UKN 695/99 Przepis art. 551 KC nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialno- ści za zobowiązania z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową. Krąg osób odpowiedzialnych za takie zobowiązania określony jest w art. 32 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata Gudowska, Stefania Szymańska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 września 2000 r. sprawy z pozwu Seweryna K. przeciwko 1) B. Kopalniom Granitu Spółce z ograniczoną odpowiedzial- nością w B., 2) S.-B. Spółka Akcyjna w S. o odszkodowanie, na skutek kasacji strony pozwanej – B. Kopalń Granitu Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. od wy- roku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 7 kwietnia 1999 r. [...] z m i e n i ł punkt III zaskarżonego wyroku oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 16 czerwca 1998 r. [...] w części dotyczącej pozwanych B. Kopalni Granitu Spółki z o.o. w B. i oddalił powództwo, nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 16 czerwca 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych we Wrocławiu zasądził od pozwanych B. Kopalni Granitu Spółki z o.o. w B. oraz S.-B. S.A. w S. solidarnie na rzecz powoda Seweryna K. jed- norazowe odszkodowanie w kwocie 10.336 PLN z ustawowymi odsetkami od dnia 14 lutego 1995 r. z tytułu następstw choroby zawodowej, krzemicy płuc. Sąd ten ustalił co następuje. Powód Seweryn K. pracował dwukrotnie jako górnik skalnik - 2 kamieniarz w przedsiębiorstwie państwowym B. Kopalnie Granitu w B. w latach 1960 -1964 i ponownie od 1970 - 1989. W przerwie w latach 1964 - 1969 był rencistą z ogólnego stanu zdrowia po rozpoznaniu gruźlicy płuc, a po zakończeniu zatrudnienia w 1989 r. przeszedł na emeryturę. Decyzją z dnia 17 grudnia 1994 r. Państwowy Te- renowy Inspektor Sanitarny rozpoznał u niego chorobę zawodową w postaci krzemi- cy płuc wskazując, że powstała ona w czasie zatrudnienia w B. Kopalniach Granitu w Zakładzie w B. na oddziałach 14 i 17 w latach 1960 - 1964 i 1970 - 1989. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej doręczono powodowi oraz jako pracodawcy spółce z ograniczoną odpowiedzialnością B. Kopalnie Granitu, w której powód pracował kilka miesięcy w roku 1992 jako dozorca. Przedsiębiorstwo państwowe o nazwie B. Kopalnie Granitu w roku 1992 poddane zostało prywatyzacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 51, poz. 298 ze zm.), polegającej na jego likwidacji w trybie przepisów ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Przeważająca część mienia likwidowanego przed- siębiorstwa w postaci Kopalni B. 14, Zakładu Obróbki Granitu B. 50 i Kopalni R. II, organ założycielski - Minister Transportu i Gospodarki Morskiej - wniósł w imieniu Skarbu Państwa do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o nazwie B. Kopalnie Granitu. Zgodnie z umową spółki wartość aportu rzeczowego Skarbu Państwa okre- ślono na 9 miliardów starych zł. Drugim udziałowcem została - Spółka z o.o. G.T. z siedzibą w P. Objęła ona udziały o wartości 6,25 miliarda starych zł. W umowie spółki strony ustaliły, że Skarb Państwa wnosi do spółki aport w postaci przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 Kodeksu cywilnego wraz z określonymi kwotowo wierzytelno- ściami i zobowiązaniami likwidowanego przedsiębiorstwa państwowego. Z dniem 1 kwietnia 1992 r. spółka przyjęła do pracy 173 pracowników byłego przedsiębiorstwa. Od lutego 1994 r. spółka z o.o. o nazwie B. Kopalnie Granitu z siedzibą w P. rozlicza się ze składek na ubezpieczenie społeczne jako nieuspołeczniony zakład pracy, w związku z objęciem większościowego pakietu udziałów przez firmy i fundusze pry- watne. Pozostałą część mienia przedsiębiorstwa państwowego B. Kopalnie Granitu, likwidator przedsiębiorstwa wnosił do innych spółek, a także sprzedawał osobom fi- zycznym bądź podmiotom gospodarczym, w których zatrudnienie znaleźli pracownicy przedsiębiorstwa. Część z nich odeszła na emerytury bądź renty. Powód ostatnio pracował na Oddziale B - 17 w K. w gminie S. Likwidator przedsiębiorstwa B. Kopal- nie Granitu sprzedał nieruchomość w K. (prawo użytkowania wieczystego terenu o powierzchni 21,33 ha i budynki) Jerzemu K. i Czesławowi W. na współwłasność ak- 3 tem notarialnym z 28 stycznia 1992 r. Wcześniej osoby te zawarły umowę spółki cy- wilnej o nazwie S. w celu pozyskiwania i obróbki kamienia. Nabytą nieruchomość wspólnicy wnieśli do spółki. W dniu 16 kwietnia 1997 r. powstała spółka akcyjna z siedzibą w S. o nazwie S.B., która przejęła majątek i działalność spółki cywilnej. Po doręczeniu decyzji Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego o stwierdze- niu u powoda choroby zawodowej Spółka z o.o. B. Kopalnie Granitu wystąpiła do ZUS z wnioskiem o skierowanie poszkodowanego na badanie przez Komisję Lekars- ka do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia dla ustalenia stopnia uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby. Orzeczeniem z dnia 30 stycznia 1995 r. Obwodowa KIZ określiła uszczerbek na zdrowiu powoda w następstwie choroby zawodowej na 80 %. Ponie- waż spółka z o.o. B. Kopalnie Granitu zawiadomiła ZUS, że jako nieuspołeczniony zakład pracy nie zamierza wypłacić powodowi jednorazowego odszkodowania za skutki choroby zawodowej, ZUS Oddział w W. decyzją z dnia 15 marca 1995 r. od- mówił powodowi przyznania odszkodowania stwierdzając, że do wypłaty odszkodo- wania zobowiązana jest spółka jako następca prawny byłego przedsiębiorstwa pań- stwowego. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu prawomocnym wyrokiem z dnia 22 stycz- nia 1997 r. [...] oddalił odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji, uznając że ZUS nie odpowiada za zobowiązania byłych uspołecznionych zakładów pracy. W dacie wymagalności roszczenia o jednorazowe odszkodowanie udział ka- pitału prywatnego w spółce z o.o. B. Kopalnie Granitu przewyższał 50 %. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Wojewódzki ocenił żądanie powoda o jednorazowe odszkodowanie jako uzasadnione. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie wiązał go wy- rok Sądu Apelacyjnego [...] przesądzający z mocy art. 365 § 1 KPC, że to nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, lecz podmioty powstałe w wyniku prywatyzacji przedsię- biorstwa państwowego B. Kopalnie Granitu odpowiadają za zobowiązania byłego przedsiębiorstwa, ponieważ przejęły w wyniku prywatyzacji jego mienie, a w sferze stosunków pracy zobowiązania byłego pracodawcy z mocy art. 231 Kodeksu pracy. Pogląd ten wynika, zdaniem Sądu, z orzecznictwa Sądu Najwyższego, to jest wyroku z dnia 20 maja 1993 r., I PRN 40/93 i uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 25 marca 1993 r., I PZP 65/92. Odmienne stanowisko wyrażone w uchwale SN z dnia 27 maja 1998 r., III ZP 12/98 nie wiąże Sądu w innych sprawach i nie zostało przez Sąd Wojewódzki podzielone. Odpowiedzialność pozwanych Sąd pierwszej instancji określił jako solidarną na podstawie art. 231 KP. Wysokość odszkodowania Sąd usta- lił na podstawie obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 25 grudnia 4 1994 r. w sprawie podwyższenia kwot jednorazowych odszkodowań z tytułu wypad- ków przy pracy i chorób zawodowych (M.P. Nr 65, poz. 568). Rozpoznając apelację pozwanych od tego wyroku Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok tylko o tyle, że oddalił powództwo w stosunku do pozwanego S.-B., nie obciążając powoda kosztami postępowania apelacyjnego i oddalił apelację pozwanych B. Ko- palni Granitu w B. z siedzibą w G. Sąd uzupełnił postępowanie dowodowe, stwier- dzając że w okresie narażenia na chorobę zawodową powód w latach 1960 - 1964 i następnie w latach 1970 - 1989 pracował w przedsiębiorstwie o nazwie B. Kamie- niołomy Drogowe, które pod koniec lat siedemdziesiątych zostało połączone z 15 innymi zakładami przerobu kamienia w Polsce i otrzymało nazwę Kopalni Skalnych Surowców Drogowych z siedzibą w W. Z dniem 1 lipca 1990 r. czyli już po ustaniu zatrudnienia powoda, utworzono ponownie 18 nowych przedsiębiorstw państwo- wych, a wśród nich przedsiębiorstwo Kopalnie Granitu w B. Przedsiębiorstwo Kopal- nie Granitu w B. w roku 1992 poddane zostało procesowi likwidacji w sposób przewi- dziany w art. 37 i następnych ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsię- biorstw państwowych. Minister Transportu i Gospodarski Morskiej jako organ założy- cielski przedsiębiorstwa, utworzył wspólnie ze spółką z o.o. osób fizycznych o nazwie G.T. z siedziba w P. spółkę o nazwie B. Kopalnie Granitu. Do spółki Skarb Państwa w formie aportu rzeczowego wniósł trzy zakłady produkcyjne : Kopalnię B. 14 z bocznicą kolejową i składem paliw, Zakład Obróbki Granitu B. i Kopalnie R. II. W umowie spółki strony określiły aport Skarbu Państwa jako przedsiębiorstwo w rozu- mieniu art. 551 Kodeksu cywilnego. Oprócz mienia Spółka przejęła od byłego przed- siębiorstwa maszyny i urządzenia techniczne, wszystkie zasoby pieniężne łącznie ze środkami zakładowego funduszu socjalnego wymienione w załącznikach do umowy, zobowiązania oraz przeważającą część załogi, z którą likwidator przedsiębiorstwa najpierw rozwiązał umowę o pracę, a spółka ponownie nawiązała z nimi stosunek pracy na takich samych warunkach. W motywach rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny wskazał na trudności w ustaleniu zasad odpowiedzialności za następstwa chorób zawodowych ze względu na zmiany w strukturze własności, wskazując że tylko gdy sprawca szkody, a więc ostatni pra- codawca, u którego pracownik był narażony na powstanie lub nawrót choroby zawo- dowej, nie był zakładem uspołecznionym, odpowiedzialność przejmuje Zakład Ubez- pieczeń Społecznych w zamian za płaconą składkę. W związku z procesem trans- formacji gospodarki po roku 1989, likwidacją znacznej części uspołecznionych zakła- 5 dów pracy i prywatyzacją przedsiębiorstw państwowych na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, powstała konieczność uwzględnienia tych zmian w aspekcie zasad odpowiedzialności za zo- bowiązania oparte na przepisach ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm. ). Początkowo w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto pogląd, że prze- kształcenia podmiotowe po stronie pracodawcy (zakładu pracy), jeżeli tylko prowa- dzą do przejęcia w całości lub części zakładu pracy, uzasadniają odpowiedzialność pracodawcy przejmującego zakład pracy lub jego część na podstawie art. 231 § 1 i 4 Kodeksu pracy przed nowelizacja. Wyrazem tego stanowiska była w szczególności uchwała z dnia 26 kwietnia 1994 r. w sprawie II PZP 3/94 (OSNAPiUS 1994 nr 4, poz. 65) stwierdzająca, że jeżeli choroba zawodowa wystąpiła u pracownika w czasie przed podziałem zakładu pracy, a orzeczenie o uszczerbku na zdrowiu spowodowa- ne tą, chorobą zostało wydane po podziale zakładu pracy, to za zobowiązania wyni- kające ze stosunku pracy powstałe przed zmianami organizacyjnymi odpowiadają na zasadzie art. 231 § 4 KP solidarnie zakłady pracy utworzone w wyniku podziału za- kładu. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy skonstatował, że ustawa wypadkowa nie reguluje następstw przekształceń organizacyjnych po stronie zakładu pracy i dlatego stosować należy równolegle art. 231 KP, bo nie pozostaje on w kolizji z treś- cią art. 32 ustawy wypadkowej. Warto zwrócić uwagę, że w stanie faktycznym sprawy rozpoznanej przez Sąd Najwyższy, powód dochodzący jednorazowego odsz- kodowania z tytułu choroby zawodowej (tak jak w niniejszej sprawie) zatrudniony był w przedsiębiorstwie państwowym w Hucie "O" w latach 1964 - 1990, następnie prze- szedł na rentę inwalidzką, a w 1993 r. stwierdzono u niego chorobę zawodową już po prywatyzacji Huty i wyodrębnieniu z niej paru nowych zakładów pracy. Sąd Najwyż- szy uznał zatem, że § 4 art. 231 KP ma zastosowanie do zobowiązań wobec wszyst- kich pracowników przejmowanego w całości lub części zakładu pracy, a nie tylko tych, którzy z mocy prawa przeszli do innego pracodawcy. Pogląd ów był akceptowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego przez wiele lat na tle wszelkiego rodzaju zobowiązań pracodawców w stosunku do pracowników. Dopiero w roku 1997 Sąd Najwyższy zmienił zapatrywanie na wzajemną rela- cję § 1 i 2 oraz § 4 art. 231 KP stwierdzając, że „nie dotyczą one pracowników, z któ- rymi umowy o pracę zostały rozwiązane przed dniem przejścia zakładu pracy na in- 6 nego pracodawcę" (zob. wyrok z dnia 1 października 1997 r., I PKN 296/97 OSNAPiUS 1998 nr 14, poz. 422, wyrok z 16 czerwca 1997 r., I PKN 248/97, OSNAPiUS 1998 nr 19, poz. 559 - notka). Sąd Apelacyjny zgadza się z tym, że art. 231 § 1 i 2 (uprzednio art. 23 § 4 KP) może mieć zastosowanie tylko w stosunku do przejętych pracowników, a nie byłych pracowników zlikwidowanych przedsiębiorstw państwowych. Odpowiedzialność pozwanej spółki wynika z faktu, że wniesiony do niej przez Ministra aport obejmował przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 KC i z zasady sukcesji generalnej w zakresie zobowiązań i obciążeń o charakterze cywil- nym związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa – art. 551 pkt 5 KC . Obciążenia te obejmują również zobowiązania ze stosunku pracy wobec byłych pracowników przedsiębiorstwa. Wszystkie te okoliczności uzasadniają odpowiedzialność pozwanej spółki. Brak natomiast podstaw do przypisywania odpowiedzialności spółce S.B., nabywcy mienia K. od osób cywilnych, które nabyły od likwidatora przedsiębiorstwa państwowego - Kopalni Granitu w B. - prawo użytkowania wieczystego terenu i wła- sność budynków w stanie wolnym od wszelkich obciążeń (wyrok z dnia 7 kwietnia 1999 r. [...]). Powyższy wyrok zaskarżyły kasacją B. Kopalnie Granitu i zarzucając narusze- nie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowa- nie art. 32 i 49 ustawy wypadkowej, art. 37 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. oraz art. 551 KC, wniosły o jego zmianę, a także zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji i od- dalenie powództwa z zasądzeniem od powoda kosztów postępowania, albo o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania . W ocenie skarżącego aport Skarbu Państwa do pozwanej Spółki obejmował ”mienie pozostałe po likwidacji przedsiębiorstwa państwowego”, a nie „przedsiębior- stwo lub jego część” (art. 551 KC) w znaczeniu przedmiotowym. Pozwana powstała w trybie art. 40 pkt 1 ustawy o prywatyzacji, a nie jej art. 37. Według kasacji, art. 551 KC nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialności pozwanej za zobowiązania z tytułu uszczerbku na zdrowiu powstałego w następstwie chorób zawodowych, nie może też być podstawą uznania jej następstwa prawnego jako podmiotu zobowią- zanego do zadośćuczynienia roszczeniu powoda . Nadto kasacja powołała się na stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 27 maja 1998 r., III ZP 12/98, oraz w wyroku wydanym w dniu 29 lipca 1999 r., II UKN 55/99, którym Sąd Najwyższy oddalił w stosunku do pozwanej powództwo o jednorazowe odszkodowanie z tytułu uszczerbku na zdrowiu powsta- 7 łego w wyniku choroby zawodowej innego pracownika, przyjmując brak podstaw do przypisania pozwanej spółce jakiejkolwiek odpowiedzialności z tego tytułu. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Przede wszystkim podkreślić należy wyczerpująco ustalony i przytoczony w uzasadnieniu stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie, a także zacytowanie orzecz- nictwa Sądu Najwyższego w skomplikowanych sprawach _ ogólnie mówiąc – odpo- wiedzialności za skutki wypadków przy pracy i chorób zawodowych w przypadku przekształceń podmiotowych po stronie pracodawców. Wyrazem tych trudności i próbą ich rozwiązania w przypadku, gdy pracownik ukończył zatrudnienie narażające go na chorobę zawodową w uspołecznionym zakładzie pracy, a w czasie stwierdze- nia stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego tą chorobą – zakład ten uzyskał status nieuspołecznionego, była uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1998 r., III ZP 12/98, powołana w uzasadnieniu, która - co oczywiste - nie mogła być znana Sądowi Apelacyjnemu w chwili gdy w dniu 22 stycznia 1997 r. wyrokował w sprawie wnioskodawcy przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w W. o jednorazowe odszkodowanie (sygnaturą [...]). W uchwale tej - podzielanej przez obecny skład Sądu Najwyższego - krytycznie oceniono pozo- stawienie ustawowego obciążenia tylko uspołecznionych pracodawców powinnością wypłat jednorazowych odszkodowań w oparciu o kryterium podmiotowe, nie obowią- zujące w innych działach systemu prawa, realizującego w założeniu zasady jednoli- tości i równości regulacji prawnych. Przewidując w takiej sytuacji odpowiedzialność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych miano także na uwadze i to, że na tle obowiązu- jącego stanu prawnego nie można wykluczyć sytuacji, w której po likwidacji (po utra- cie bytu prawnego) pracodawcy mającego status uspołecznionego zakładu pracy w rozumieniu art. 32 ustawy wypadkowej potencjalnie zobowiązanego do zapłaty jed- norazowego odszkodowania z tytułu następstw choroby zawodowej, której skutki ujawniły się po dniu jego likwidacji, brak będzie podmiotu prawnego zobowiązanego do wypłaty dochodzonego świadczenia. W ocenie Sądu Najwyższego taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie . Sąd Apelacyjny upatruje taką podstawę w art. 551 KC stosowanym poprzez art. 300 KP, po trafnym stwierdzeniu, że nie może nią być art. 231 § 1 i 2 (uprzednio 23 § 4 KP). Stanowiska tego nie można jednak podzielić. Przepis art. 551 KC zawiera 8 jedynie definicję przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, a z faktu, że przed- siębiorstwo jako zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, obejmuje zobowiązania i wierzytel- ności związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, nie może wynikać jego odpowie- dzialność za skutki choroby zawodowej, która powstała za nim to przedsiębiorstwo zostało powołane. Zobowiązania wchodzą w skład przedsiębiorstwa tylko wtedy, gdy są związane z jego prowadzeniem, zaś nie może budzić wątpliwości na tle ustalone- go stanu faktycznego, że zobowiązania będące przedmiotem sprawy, nie dotyczą pozwanej spółki. Nie jest wątpliwe, że spółka ta nie przejęła całego mienia likwido- wanego przedsiębiorstwa, przejmując jego zobowiązania i wierzytelności określone kwotowo, z podaniem ich tytułów . Zdaniem Sądu Najwyższego, art. 551 KC nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową. Krąg osób odpowiedzialnych za takie zobowiązania określony jest w ustawie wypadkowej. Wedle art. 32 ust. 2 tej ustawy, do wypłacenia od- szkodowania zobowiązany jest zakład pracy, który wyrządził szkodę lub ponosił ryzy- ko jej powstania. Określa on podmioty zobowiązane do wypłacenia odszkodowania, przy czym to zobowiązanie musi być poprzedzone powstaniem prawa do odszkodo- wania. Staje się ono wymagalne po wystąpieniu uszczerbku na zdrowiu i przysługuje od zakładu pracy zatrudniającego pracownika w tym czasie, lub następców prawnych tego zakładu, jeżeli w chwili wymagalności roszczenia (stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu) mieli status uspołecznionego zakładu pracy. Powyższe daje podstawę do stwierdzenia, że zarzuty kasacji są uzasadnione. W przypadku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę na podstawie art. 5 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy po- wstałe przed przekształceniem odpowiada spółka. Wnosząca kasację nie powstała w trybie takiego przekształcenia, ale w drodze likwidacji przedsiębiorstwa na podstawie art. 37 i wniesienia na podstawie art. 40 pkt 1 tej ustawy pozostałego po likwidacji mienia do spółki, stąd też brak podstaw do przyjęcia jej odpowiedzialności za skutki choroby zawodowej wnioskodawcy. Skoro więc ustalony przez oba Sądy stan faktyczny daje podstawę do meryto- rycznego rozstrzygnięcia, Sąd Najwyższy na zasadzie art. 39315 KPC zmienił za- skarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu pierwszej instancji i orzekł jak w sentencji . O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 102 KPC . 9 ========================================

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę