II UKN 685/98

Wyrok z dnia 10 czerwca 1999 r. II UKN 685/98 Ramy swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 KPC) wyznaczone są wy- maganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami lo- gicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, od- nosi je do pozostałego materiału dowodowego. Przewodniczący: SSN Maria Tyszel, Sędziowie: SN Beata Gudowska (spra- wozdawca), SA Krystyna Bednarczyk. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 1999 r. sprawy z wniosku Jana G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. o jednora- zowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 23 września 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 24 lutego 1998 r., po ponownym rozpoznaniu sprawy z odwołania Jana G. od decyzji Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia 12 listopada 1993 r., którą odmówiono mu przyznania jednorazowego odszkodowania z tytułu zgonu żony Teresy wobec niestwierdzenia, by zgon nosił cechy wypadku przy pracy, odwołanie to oddalił. Sąd Apelacyjny w Lublinie, na podstawie materiału zebranego w postępo- waniu w pierwszej instancji, ustalił, że Teresa G., wspólniczka i członek zarządu spółki z o.o. „K.”, była w niej zatrudniona na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu jako zastępca dyrektora. Do jej obowiązków należała obsługa wy- cieczek, zaopatrzenie i odbieranie utargu stacji benzynowej oraz prowadzenie biura spółki. Pracę wykonywała po 12-14 godzin dziennie, ostatnio w stresie wobec pogłę- 2 biania się ujemnego bilansu Spółki. W dniu 26 marca 1993 r. podjęła pracę o godz. 8 rano i zajmowała się sprawami biurowymi. Potem wzięła udział w zebraniu wspólni- ków, sporządziła jego uchwałę na piśmie, a następnie odwiozła samochodem na dworzec radcę prawną. Po powrocie, około godz. 1630 , kiedy zamierzała kontynuo- wać pracę, doznała nagłej utraty przytomności. W dniu 8 kwietnia 1993 r. zmarła. Przyczynę omdlenia i zgonu stanowił krwotok podpajęczynówkowy w następstwie samoistnego pęknięcia tętniaka tętnicy środkowej mózgu. Wyrokiem z dnia 23 września 1998 r. Sąd Apelacyjny, w oparciu o opinie le- karskie uzyskane przez Sąd pierwszej instancji, które wykluczyły zewnętrzną przy- czynę zgonu Teresy G., oddalił apelację wnioskodawcy . Kasacja wnioskodawcy została oparta na podstawie naruszenia prawa mate- rialnego przez niewłaściwą wykładnię przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.), na co wskazywać miało - zdaniem skarżącego – „nieuznanie pewnych zdarzeń za zewnętrzną przyczynę wypadku”, a chodziło o pracę Teresy G. w stresie, a także bez przedstawienia aktualnych badań lekarskich. Skarżący przytoczył także przepis art. 233 § 1 KPC, jako naruszony przez nienależyte rozważenie zebranego materiału. W szczególności wskazał na brak po- wiązania przez Sąd drugiej instancji zdenerwowania przed utratą przytomności Tere- sy G. po sprzeczce ze wspólnikiem z tym fragmentem opinii neurochirurga i neurolo- ga, który pozwala uznać ten fakt za czynnik zewnętrzny wpływający na pogorszenie przebiegu choroby samoistnej. W konsekwencji skarżący zgłosił wnioski zmierzające do zmiany wyroku i uwzględnienia apelacji lub jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego roz- poznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Postulowane w kasacji właściwe zastosowanie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo- wych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) wymaga ustalenia w sferze faktów istnienia elementów definicji wypadku przy pracy, jako zdarzenia nag- łego, wywołanego przyczyną zewnętrzną, które zaszło w związku z pracą. Sporne w niniejszej sprawie było przypisanie ustalonym faktom cechy przyczyny zewnętrznej 3 wywołującej zgon Teresy G. Stwierdzenie Sądu Apelacyjnego braku istnienia takiej przyczyny skarżący zakwestionował, stawiając Sądowi w ramach podstawy kasacyj- nej z art. 3931 pkt 1 KPC zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 KPC, opisany jako brak należytego rozważenia zebranego w sprawie materiału. Przepis, na którego naruszeniu opiera się kasacja, potwierdza zasadę swo- bodnej oceny dowodów, dokonywanej przez pryzmat własnych przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego zasobu doświadczeń życiowych. Ramy tej oceny wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego oraz zasadami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał do- wodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i - ważąc ich moc oraz wiarygodność - odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. W tym kontekście nie sposób uznać za uzasadniony zarzutu wykroczenia przez Sąd drugiej instancji przeciwko przytoczonej zasadzie w odniesieniu do mate- riału dowodowego niniejszej sprawy, którego zupełności skarżący w kasacji nie kwestionował. Nie ma sporu co do oceny dowodów odnoszących się do zdarzeń sprzed zgonu Teresy G., kasacja podważa bowiem tylko ocenę Sądu drugiej instancji doty- czącą opinii lekarskich w tym punkcie, w którym wykluczyły związek przyczynowy tych zdarzeń z jej zgonem. Skarżący, zarzucając Sądowi drugiej instancji nieprawid- łowe odczytanie opinii, konkretyzuje naruszenie art. 233 § 1 KPC, jako wyprowadze- nie z materiału dowodowego wniosku nieprawidłowego logicznie. Sugeruje istnienie sprzeczności między wnioskami Sądu a treścią dowodu. Oceniając ten zarzut, należy podkreślić, że Sąd dysponował dwoma opiniami lekarskimi. W jednej z nich biegli neurochirurg i neurolog, przy zgodnym z aktualnym poziomem wiedzy medycznej założeniu, że bezpośrednim czynnikiem sprawczym pęknięcia tętniaka mózgu może być tylko ciężki uraz czaszkowo-mózgowy, zabieg operacyjny dotyczący naczyń mózgowych oraz zaburzenia krzepnięcia krwi, przyjęli, że wydarzenia z dnia 23 marca 1993 r., choć wyzwoliły znaczne napięcie emocjonal- ne, a co za tym idzie zmiany ciśnienia krwi i napięcia ścian naczyń, stały się co naj- wyżej czynnikiem zewnętrznym, wpływającym na pogorszenie przebiegu choroby lub wywołującym poważniejsze jej następstwa, ale nie przyczyną pęknięcia naczynia i krwotoku podpajęczynówkowego, który następuje spontanicznie. Biegli przekonująco wyłożyli, że tętniak wewnątrzczaszkowy, będący zwykle wrodzoną wadą układu na- czyniowego mózgu, doznaje pęknięcia wyłącznie z powodu nieprawidłowej budowy 4 malformacji. Przyczyna wady budowy jest najczęściej efektem nieprawidłowego roz- woju, ale także bywa nabyta (nadciśnienie, cukrzyca, kolagenoza). Nie ma - z me- dycznego punktu widzenia - sprawczej, zewnętrznej przyczyny pęknięcia ściany tak zbudowanego naczynia. Istnieją wprawdzie czynniki, które mogą ułatwić lub nasilić jej - zawsze spontaniczne - pęknięcie, lecz nie mogą go wywołać. Powszechnie przyjmuje się tu gwałtowną zmianę ciśnienia wewnątrzczaszkowego, spowodowaną wzrostem ciśnienia tętniczego lub wzrostem albo spadkiem ciśnienia żylnego, co zdarza się po wysiłku fizycznym, a także w chwili znacznego emocjonalnego obcią- żenia, ale dotyczy to sytuacji statystycznie nielicznych. W logicznym powiązaniu z tą opinią biegli neurolog i kardiolog stwierdzili, że przewlekły stres w pracy Teresy G., przemęczenie czy zdenerwowanie, nie mogą być uznane za zewnętrzną przyczynę zgonu, bowiem ten nastąpił w związku z nieleczonym, niestabilnym ciśnieniem krwi. Rozumowanie Sądu drugiej instancji, nawiązujące do opinii biegłych, było za- tem prawidłowe, zgodne z zasadami wiedzy wymaganej dla uzyskania istotnej odpo- wiedzi, koniecznej dla rozstrzygnięcia sporu, tudzież zgodne z praktyką sądowo-me- dyczną w sprawach dotyczących ustalenia wpływu zjawisk zewnętrznych na zgon spowodowany wylewem, wskazującą, że zdenerwowanie, stres czy przeciążenie pracą nie są na tyle istotnymi zewnętrznymi bodźcami, aby mogły spowodować pęk- nięcie nawet wadliwie zbudowanej ściany naczynia mózgowego; mogą jedynie wpły- nąć na pogorszenie przebiegu lub wywołać poważniejsze następstwa jego skutku w postaci wylewu podpajęczynówkowego. Jeżeli zaś chodzi o podnoszoną w kasacji - rzeczywistą, zdaniem skarżącego - przyczynę zgonu Teresy G., tkwiącą w dopuszczeniu jej do pracy bez aktualnych badań lekarskich, to jest to okoliczność, która - wobec niewykazywania jej w dotych- czasowym postępowaniu - wymaga postępowania dowodowego. Tymczasem przepi- sy art. 3931 w związku z art. 39311 KPC wyłączają możliwość zgłaszania w skardze kasacyjnej nowych twierdzeń i zarzutów, powodujących konieczność czynienia usta- leń faktycznych. Sprzeciwia się to bowiem istocie postępowania kasacyjnego, pole- gającego wyłącznie na kontroli prawidłowości orzeczenia Sądu drugiej instancji w aspekcie jego zgodności z prawem. Z tego względu okoliczność ta, nie podnoszona dotychczas i nie objęta postępowaniem dowodowym, nie może być przez Sąd Naj- wyższy brana pod uwagę. W świetle poczynionych uwag, wykluczających błędy w ustaleniach faktycz- nych, mające - jak podniesiono w kasacji - wynikać z wadliwej oceny dowodów, 5 upada także zarzut obrazy art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Jest bowiem oczywiste, że skoro osądzanemu zdarzeniu nie można przypisać cech wypadku przy pracy, to o naru- szeniu wymienionego przepisu nie może być mowy. W konsekwencji, kasacja - pozbawiona usprawiedliwionych podstaw - została oddalona (art. 39312 KPC). ========================================