II UKN 619/98

Wyrok z dnia 8 kwietnia 1999 r. II UKN 619/98 Sąd ocenia zasadność odmowy wydania przez pracodawcę świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub umieszczenia w świadec- twie pracy wzmianki, że pracownik wykonywał pracę w warunkach szczegól- nych (§ 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w spra- wie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych wa- runkach lub w szczególnym charakterze, Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Przewodniczący: SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata Gudowska, Stefania Szymańska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 1999 r. sprawy z wniosku Leszka W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o eme- ryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 września 1998 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach procesu. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 września 1998 r. [...] oddalił apelację Leszka W. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 16 stycznia 1998 r. [...] oddalającego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W., odmawiającej prawa do emerytury. Ubezpieczony, urodzony 29 lipca 1934 r., ma wymagany staż emerytalny - 34 lata, 9 miesięcy i 1 dzień, ale nie spełnia określonego w art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) warunku wieku. Był zatrudniony w warunkach szczególnych w Zak- ładach Elektronowych „ L.” jako kierownik Izby Pomiarów w Dziale Kontroli Jakości w czasie od 13 lutego 1959 r. do 31 maja 1962 r., tj. 3 lata, 3 miesiące i 19 dni. Jego 2 starania o uznanie pracy w okresie od 3 września 1953 r. do 6 maja 1970 r. w Prze- mysłowym Instytucie Telekomunikacji w W. za pracę w szczególnych warunkach nie przyniosły pozytywnego rezultatu. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczegól- nych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr, poz.), powoływane dalej jako „rozporządzenie”, określające warunki wcześniejszego przechodzenia na eme- ryturę wymaga co najmniej 15 lat zatrudnienia w szczególnych warunkach. Z przed- łożonych świadectw pracy wynika, że wnioskodawca był zatrudniony : w W. Zakła- dach Radiowych „R.” w W. od 3 września 1953 r. do 1 lutego 1956 r., w Przemysło- wym Instytucie Telekomunikacji od 1 lutego 1956 r. do 31 stycznia 1959 r. i od 31 sierpnia 1962 r. do 6 maja 1970 r., lecz praca nie była wykonywana w warunkach szczególnych. Praca w warunkach szczególnych może być wykazana innymi niż zaś- wiadczenie dowodami jednak w sytuacji, gdy zakład pracy uległ likwidacji i nie za- chowały się akta osobowe pracownika. Wnioskodawca zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę na- ruszenie przepisów postępowania, a to: art. 233 § 1, art. 278 § 1 i art. 328 § 1 KPC, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej ins- tancji do ponownego rozpoznania. Twierdził, że pracę w warunkach szczególnych wykonywał faktycznie przez 17 lat, pracując od 1953 r. na stanowiskach o dużych mocach mikrofalowych. Jego zdaniem, treść świadectw pracy nie stanowi dostatecz- nej podstawy do ustalenia okresu pracy w warunkach szkodliwych. Wobec rozbież- ności stanowisk pracodawców i wnioskodawcy, Sąd powinien był przeprowadzić do- wód z opinii biegłych na okoliczność czy praca przy mikrofalach o wysokich często- tliwościach należy do prac szczególnie szkodliwych dla zdrowia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Postępowanie w sprawach emerytalnych jest dwuetapowe. Przed organem rentowym „sprawa emerytalna” ma charakter administracyjnoprawny, a w postępo- waniu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 180 KPA). Organ rentowy ma ograniczoną swobodę prowadzenia postępowania dowodowego. Z przepisów proceduralnych wynika bowiem jakie środki dowodowe stanowią pods- tawę ustalenia konkretnych okoliczności. Takim przepisem jest § 2 ust. 2 rozporzą- dzenia, zgodnie z którym szkodliwość warunków pracy stwierdzają pracodawcy w 3 świadectwie pracy lub świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionych według wzoru. Dokument ten jest dla organu rentowego wiążący nie tylko w pozytywnym, ale i negatywnym znaczeniu. Przedłożone zaświadczenie jest dowodem na fakt wykonywania przez pracownika pracy w szczególnych warunkach. Ale odmowę wydania zaświadczenia organ rentowy powinien traktować jako brak do- wodu na fakt wykonywania pracy tego rodzaju. Na etapie postępowania odwoławczego sprawa o emeryturę - uprzednio ad- ministracyjna - staje się sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 KPC. Do jej rozpoznania stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Zasadniczym celem tego pos- tępowania jest rozstrzygnięcie sprawy po dostatecznym, wszechstronnym wyjaśnie- niu jej okoliczności spornych. Ubezpieczony jako strona faktycznie słabsza korzysta ze wzmożonej ochrony procesowej, którą gwarantują szczególne przepisy procedu- ralne dotyczące postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych za- warte w dziale III rozdziały 1 i 3 KPC. Według art. 473 KPC w postępowaniu przed sądem nie stosuje się żadnych ograniczeń dowodowych. Ten wyjątek od ogólnych zasad wynikających z art. 247 KPC sprawia, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które sąd uzna za pożądane i ich dopuszczenie za celowe. Sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed orga- nami rentowymi. Stanowisko sądów orzekających w rozpoznawanej sprawie jakoby brak zaświadczenia pracodawcy o zatrudnieniu pracownika w szkodliwych warun- kach wykluczał możliwość dowodzenia tej okoliczności np. opinią biegłego nie jest trafne. Zasadność odmowy wydania przez pracodawcę stosownego świadectwa nie może pozostawać poza jakąkolwiek (czyjąkolwiek) kontrolą, a zwłaszcza kontrolą sądu. Załącznik do rozporządzenia Wykaz A zatytułowany „Prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego” zawie- ra listę prac rodzajowo zróżnicowanych wedle kryterium branżowego nie określając konkretnych stanowisk pracy. Powód twierdzi, że wykonywał prace na stanowiskach o dużych mocach mikrofalowych przy konstrukcji urządzeń radiolokacyjnych (Zakłady Radiowe im. M. K.) oraz przy urządzeniach radiolokacyjnych w zakresie pól elektro- magnetycznych (Zakłady Radiowe „ R.”). Jego twierdzenie uprawdopodabnia infor- macja znajdująca się w aktach osobowych. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC jest przeto usprawiedliwiony. 4 Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================