II UKN 618/99

Wyrok z dnia 30 czerwca 2000 r. II UKN 618/99 1. Agent ubezpieczeniowy podlega ubezpieczeniu społecznemu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. 2. Rolnik podlega rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w razie zbiegu tego ubezpieczenia z innym tytułem ubezpieczenia społecznego pod warun- kiem wcześniejszego, co najmniej rocznego i nieprzerwanego jego trwania w pełnym zakresie. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2000 r. sprawy z wniosku Mariusza K. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w K. o objęcie ubezpieczeniem, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 21 lipca 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 lipca 1999 r. oddalił apelację ubezpieczonego Mariusza K. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 28 stycznia 1999 r. [...], oddalającego odwołanie od decyzji KRUS, stwierdzającej ustanie jego rolniczego ubezpieczenia społecznego od 1 września 1997 r. w pełnym zakresie. W sprawie tej ustalono, że Mariusz K., który od 5 lutego 1992 r. jest właścicielem gos- podarstwa rolnego, od tej daty do dnia 31 sierpnia 1997 r. podlegał pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Od 1 września 1997 r. prowadzi działalność gospodar- czą. Na tym tle Sądy meriti uznały, że nie spełniał on warunku z art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r Nr 7, poz. 25 ze zm.), do objęcia go rolniczym ubezpieczeniem społecznym 2 od daty rozpoczęcia działalności gospodarczej, tj. nie podlegał w pełnym zakresie rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu nieprzerwanie przez okres co najmniej jed- nego roku, zważywszy że do 31 sierpnia 1997 r. podlegał pracowniczemu ubezpie- czeniu, a od 1 września tego roku podlega ubezpieczeniu społecznemu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Sąd Apelacyjny wskazał, że taka sama byłaby sytuacja prawna ubezpieczonego, gdyby założyć, że od 1 września 1997 r. Mariusz K. podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy agencyjnej. W kasacji ubezpieczony utrzymywał, że od 1 września 1997 r., obok prowa- dzenia gospodarstwa rolnego, wykonuje dodatkowe czynności jako agent ubezpie- czeniowy na rzecz Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A., co nie stanowi prowa- dzenia przezeń działalności gospodarczej, przeto nie może podlegać ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących taką działalność. Dalej twierdził, że po zaprzesta- niu pracy w ramach stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 1997 r. powrócił pod od- działywanie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i od 1 września 1997 r. opłacał składki na to ubezpieczenie. KRUS dopiero decyzją z dnia 15 kwiet- nia 1998 r. wyłączył go z rolniczego ubezpieczenia społecznego, bezpodstawnie przyjmując, że podlega on ubezpieczeniu z tytułu prowadzonej działalności gospo- darczej. Tymczasem jego działalność jako agenta ubezpieczeniowego nie podpada pod przepisy ustawy o działalności gospodarczej, lecz pod przepisy ustawy z dnia 28 lipca 1990 o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. Nr 59, poz. 344 ze zm.). W konse- kwencji skarżący postawił zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wy- kładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Nietrafny jest zarzut, że ubezpieczony od dnia 1 września 1997 r. nie prowadzi działalności gospodarczej jako agent ubezpieczeniowy. Zgodnie z treścią art. 37e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej - agentem ubezpieczeniowym jest między innymi posiadająca zezwolenie na wykonywanie czynności agenta osoba fizyczna upoważniona przez zakład ubezpieczeń do stałego zawierania umów ubezpieczenia w imieniu i na rzecz tego zakładu lub pośrednicze- nia przy zawieraniu umów. Natomiast wyraźne brzmienie art. 37e ust. 4 tej ustawy stanowi, że agent ubezpieczeniowy nie będący osobą prawną prowadzi działalność 3 gospodarczą w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalno- ści gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.). Nie podlega zatem kwestii, że ubezpieczony od dnia 1 września 1997 r. prowadzi działalność gospodarczą, w związku z którą doszło do zbiegu tytułów podlegania ubezpieczeniu społecznemu. W tej dacie obowiązywało już unormowanie zawarte w art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, które stanowi, iż rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, nieprzerwanie co najmniej 1 rok, podejmuje pozarolniczą działalność gospodarczą, nie będąc pracow- nikiem i nie pozostając w stosunku służbowym, podlega nadal temu ubezpieczeniu społecznemu. Rolnik lub domownik może podlegać innemu ubezpieczeniu społecz- nemu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, o ile spełnia w tym zakresie warunki określone w odrębnych przepisach. Dokładna analiza treści tej zmiany nor- matywnej wskazuje, iż norma art. 5a ustawy, wprowadzona ustawą z dnia 12 wrześ- nia 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 124, poz. 585 ze zm.), z mocą obowiązującą od 1 stycznia 1997 r., odnosi się do rolników, którzy podlegali rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w pełnym zakresie z mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i nieprzerwanie co najmniej 1 rok w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, stanowiąc, że utrzymali oni rolniczy tytuł ubezpieczenia społecznego. Oznacza to tylko tyle, że od daty wprowadzenia tej re- gulacji prawnej, do takich rolników nie miał zastosowania ustawowy prymat ubezpie- czenia społecznego osób prowadzących działalność gospodarczą, obowiązujący w przypadku zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego, w tym rozumieniu, że osoby spełniające równocześnie warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i rolniczym ubezpieczeniem społecznym podlegały ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą (art. 2 ust. 2 ustawy z ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin – jednolity tekst: Dz.U z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa z dnia 18 grudnia 1976 r.). Na podstawie regulacji z art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. takim rol- nikom przysługiwał już wybór podlegania ubezpieczeniu społecznemu osób prowa- dzących działalność gospodarczą. Rolnicy, spełniający warunki określone w art. 5a ustawy z 20 grudnia 1990 r., mogli przez złożenie oświadczenia woli w organach rentowych wybrać inny rodzaj ubezpieczenia społecznego z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, o ile spełniali warunki w tym zakresie określone w odręb- 4 nych przepisach. Z art. 5a ustawy z 20 grudnia 1990 r. nie można wyprowadzić za- sady prymatu podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w przypadku zbiegu tego ubezpieczenia z innym tytułem ubezpieczenia społecznego, jeżeli rolnik lub domownik nie podlegał wcześniej nieprzerwanie rolniczemu ubezpieczeniu spo- łecznemu w pełnym zakresie. Taką wyjątkową możliwość zawierała szczególna klau- zula intertemporalna, określona w art. 2 ustawy zmieniającej ustawę z 20 grudnia 1990 r., która stanowiła, że rolnik lub domownik, który w dniu wejścia w życie tej ustawy podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pozarolniczej działal- ności gospodarczej, nie będąc pracownikiem i nie pozostając w stosunku służbo- wym, a spełniał inne warunki podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w pełnym zakresie, mógł złożyć Zakładowi lub Kasie oświadczenie, że chce podlegać temu ubezpieczeniu z wyłączeniem innego ubezpieczenia społecz- nego. Oznaczało to możliwość dokonania wyboru rolniczego tytułu ubezpieczenia społecznego wyłącznie przez osoby, które w dniu 1 stycznia 1997 r. spełniały inne warunki podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w pełnym zakresie, bez względu na okres wcześniejszego podlegania temu rodzajowi ubezpie- czenia społecznego. Nie ulega kwestii, że ubezpieczony nie spełniał tego warunku w tym dniu, albowiem do 31 sierpnia 1997 r. był jeszcze pracownikiem i podlegał pra- cowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Natomiast wskutek podjęcia z dniem 1 września 1997 r. działalności gospo- darczej w charakterze agenta ubezpieczeniowego wnioskodawca podlegał z mocy prawa ubezpieczeniu społecznemu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. w związku z art. 37e ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej) i miał do niego zastosowanie „prymat ubezpieczenia społecznego osób prowadzących działalność gospodarczą” w tym ustawowym rozumieniu, że osoby spełniające równocześnie warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i rolni- czym ubezpieczeniem społecznym podlegały ubezpieczeniu społecznemu osób pro- wadzących działalność gospodarczą (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r.). Takiego zbiegu uprawnień, a w szczególności możliwości wyboru rolniczego tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu unormowanie art. 5a ustawy z 20 grudnia 1990 r. nie zawiera, jeżeli ubezpieczony wcześniej nie podlegał rolniczemu ubezpie- czeniu społecznemu w pełnym zakresie przez okres co najmniej jednego roku. 5 Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 39312 KPC. ========================================