II UKN 60/97

Wyrok z dnia 16 kwietnia 1997 r. II UKN 60/97 Okresy pracy sezonowej oraz dorywczej świadczonej w ramach stosunku pracy młodocianego pracownika są okresami składkowymi (art. 2 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 1997 r. sprawy z wniosku Józefy U. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 26 listopada 1996 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 30 sierpnia 1996 r. [...] i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 20 grudnia 1995 r. [...] odmówił Józefie U. prawa do wcześniejszej emerytury z powodu braku wymaganego 35 letniego okresu zatrudnienia. Rewizję od tego wyroku oddalił Sąd Apelacyjny Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 21 marca 1996 r., w którym nie weryfikował spornego okres, albowiem ustalił, że w dacie wydania wyroku przez Sąd Wojewódzki ubezpieczona pozostawała nadal w stosunku pracy, a przez to nie spełniała wstępnego warunku (rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy), uprawniającego do ubiegania się o przyznanie jej uprawnień emerytalnych na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27). W dniu 12 kwietnia 1996 r. ubezpieczona zgłosiła ponownie wniosek o wcześniejszą emeryturę, załączając m. in. świadectwo pracy z dnia 12 kwietnia 1996 r., że jej umowa o pracę ze Spółdzielnią Pracy “Ż.” Huta Szkła w R. rozwiąże się z przyczyn ekonomicznych w dniu 31 maja 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. decyzją z dnia 5 czerwca 1996 r. odmówił przyznania ubezpieczonej prawa do wcześniejszej emerytury, ponieważ ustalił jej okres zatrudnienia w wymiarze 34 lat i 14 dni, nie uznając dokumentowanego pisemnymi zeznaniami świadków okresu jej zatrudnienia w Szkółce Leśnej S. Nadleśnictwa G. w okresie od dnia 25 czerwca 1960 r. do dnia 25 maja 1962 r. Do odwołania ubezpieczona dołączyła kolejne świadectwo pracy z dnia 1 lipca 1996 r., z którego wynikało, że rozwiązanie jej stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy nastąpiło w dniu 30 czerwca 1996 r. Odwołanie to oddalił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 30 sierpnia 1996 r., ustalając łączny okres zatrudnienia ubezpieczonej w wymiarze 34 lat 1 miesiąca i 15 dni. Sąd ten nie uwzględnił okresu pracy ubezpieczonej w spornym okresie w Szkółce Leśnej S., przyjmując w oparciu o dowód z zeznań świadków przesłuchanych w poprzedniej sprawie o sygnaturze akt [...], że skoro ubezpieczona ukończyła 15 lat dopiero w dniu 25 maja 1962 r., to wobec treści art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), brak było podstaw prawnych do zaliczenia jej okresu pracy sprzed 25 maja 1962 r., a praca świadczona po tej dacie nie była wykonywana na podstawie przepisów dotyczących zatrudniania młodocianych obowiązujących w spornym okresie. Apelację od tego wyroku oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 26 listopada 1996 r., przyjmując, że wobec niewadliwych ustaleń Sądu Wojewódzkiego, ubezpieczona nie legitymuje się 35 letnim okresem zatrudnienia wymaganym do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury stosownie do treści § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy. Sąd ten uznał, że ze spornego okresu pracy ubezpieczonej w Szkółce Leśnej S. mógł być rozważany jedynie okres od dnia 24 maja 1961 r. do dnia 24 maja 1962 r., tj. po ukończeniu 15 lat życia przez ubezpieczoną, co wynika z treści art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o rewaloryzacji. Zaliczenie tego okresu byłoby dopuszczalne w ocenie Sądu Apelacyjnego tylko wówczas, gdyby ubezpieczona była wówczas “pracownikiem stałym” . Tymczasem za “rzecz powszechnie wiadomą” Sąd ten uznał, że praca ubezpieczonej miała charakter dorywczy lub sezonowy, przyjmując za Sądem Wojewódzkim orzekającym w innej sprawie [...], że ubezpieczona nie była w spornym okresie pracownikiem stałym , a taki pogląd podzielił Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalając wyrokiem z dnia 21 marca 1996 r. [...] rewizję ubezpieczonej. W postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny uzyskał także akta osobowe wnioskodawczyni z Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w upadłości w R., zawierających m.in. jej życiorys z dnia 27 czerwca 1971 r., w którym podawała, że pracę podjęła dopiero po dniu ukończenia szkoły ponadpodstawowej, tj. po dniu 1 czerwca 1968 r. Dlatego uznał, że skarga apelacyjna nie wskazała żadnych dowodów, które mogłyby podważyć prawidłowe ustalenia Sądu Wojewódzkiego o braku wymaganego okresu zatrudnienia do przyznania ubezpieczonej prawa do wcześniejszej emerytury. W kasacji ubezpieczona, wskazując na naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy o rewaloryzacji oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów prac, domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i przyznania jej prawa do wcześniejszej emerytury, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie i przekazania sprawy temu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Zdaniem kasacji ubezpieczona w spornym okresie była zatrudniona na podstawie przepisów ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 2 lipca 1958 r. w sprawie zatrudniania młodocianych (Dz. U. Nr 45, poz. 226), dopuszczających możliwość zatrudniania młodocianych w rozumieniu tej ustawy, którymi były osoby po ukończeniu 14 lat, przy pracach sezonowych lub doraźnych, jak również w charakterze pracowników stałych. W szczególności na podstawie przepisów art. 11 pkt. 1 i art. 28 tej ustawy można było zatrudniać w rolnictwie i szkółkach leśnych młodocianych, którzy ukończyli szkołę podstawową. Na takich warunkach pracowała ówcześnie ubezpieczona w charakterze stałego pracownika szkółki leśnej. Na rozprawie kasacyjnej pełnomocnik pozwanego organu rentowego zajął stanowisko, że okresy sezonowego lub dorywczego zatrudnienia ubezpieczonej w Szkółce Leśnej S. powinny być zaliczone do okresu wymaganego do przyznania emerytury. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Uzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego wobec błędnej wykładni przepisu art. 2 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa rewaloryzacyjna) i niezastosowaniu obowiązujących w spornym okresie przepisów o zatrudnianiu młodocianych. Powołany przepis ustawy rewaloryzacyjnej za okresy składkowe uznaje okresy zatrudniania młodocianych na obszarze Państwa Polskiego na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 r. W spornym okresie obowiązywała ustawa z dnia 2 lipca 1958 r. w sprawie zatrudniania młodocianych (Dz. U. Nr 45, poz. 226), która w szczególności zawierała w art. 3 ust. 2 upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia rodzajów lekkich prac sezonowych lub dorywczych, przy jakich mogli być zatrudniani młodociani, którymi w rozumieniu tej ustawy (art. 1 ) były osoby, które ukończyły 14 lat, a nie przekroczyły 18 lat życia. Ówczesny prawodawca dopuszczał zatem zatrudnianie młodocianych nie tylko w celu nauki zawodu, przyuczenia do określonej pracy, czy odbycia wstępnego stażu pracy (art. 3 ust. 1 tej ustawy). W takich okolicznościach ustalenie przez Sądy orzekające w sprawie dorywczego lub sezonowego świadczenia pracy w okresie od dnia 24 maja 1960 r. do dnia 24 maja 1962 r. w Spółce Leśnej S. Nadleśnictwa G. przez ubezpieczoną, ur. 24 maja 1946 r., nie mogło prowadzić do nieuwzględnienia tych okresów, skoro okresy pracy sezonowej, jak i okresy dorywczego świadczenia pracy w ramach stosunków pracy młodocianego pracownika podlegają jako okresy składkowe zaliczeniu na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 3 ustawy rewaloryzacyjnej. O uwzględnieniu tych okresów decydował niekwestionowany status pracowniczy ubezpieczonej w spornym okresie, niezależnie od tego, czy wynikał on z bezterminowej umowy o pracę, co wykluczyły oba Sądy orzekające w sprawie, czy też z sezonowych lub dorywczych (krótkoterminowych) sto- sunków pracy, za czym sądy te opowiedziały się, uznając fakty ówczesnego sezonowego i dorywczego zatrudniania ubezpieczonej. Obligowało to Sądy do ustalenia długości okresów niekwestionowanego sezonowego lub dorywczego zatrudnienia ubezpieczonej w ramach stosunku pracy młodocianego pracownika w spornym okresie, a w konsekwencji do uwzględnienia tych okresów zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy rewaloryzacyjnej. Potwierdzenie zasadności podstawy kasacyjnej wymaga ustalenia długości zatrudnienia ubezpieczonej w charakterze młodocianego pracownika w spornym okresie. W tym celu Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 KPC orzekł jak w sentencji. [...] ========================================