II UKN 592/99

Wyrok z dnia 13 czerwca 2000 r. II UKN 592/99 Okres pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia nie jest okresem "podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu" w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.). Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Roman Kuczyński (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2000 r. sprawy z wniosku Jerzego S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o usta- lenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego, na skutek kasacji organu ren- towego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 1 czerwca 1999 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację Jerzego S. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Pozna- niu z dnia 7 grudnia 1998 r. [...]. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 7 grudnia 1998 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu oddalił odwołanie Jerzego S. od decyzji Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., którą organ rentowy stwierdził, że wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 1 sierpnia 1997 r. mimo korzystania ze zwolnienia lekarskiego i pobierania zasiłków chorobowych po ustaniu zatrudnienia od dnia 15 lipca 1997 r. do dnia 10 kwietnia 1998 r. W uwzględnieniu apelacji wnioskodawcy Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 czerwca 1999 r. zmienił po- wyższy wyrok i ustalił, że wnioskodawca podczas pobierania zasiłku chorobowego w 2 okresie od dnia 1 sierpnia 1997 r. do dnia 10 kwietnia 1998 r. nie podlegał ubezpie- czeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z uzasadnie- niem, że stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpie- czeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) ubezpieczeniu nie podlegają osoby prowa- dzące działalność gospodarczą, które są równocześnie pracownikami zatrudnionymi w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie albo są objęte odrębnym przepisem w zakresie zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego. Zdaniem Sądu drugiej instancji okres pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia najemnego, przyznanego w związku z tym zatrudnieniem, należy traktować jako okres podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu. Kasacja organu rentowego od powyższego wyroku zarzuca naruszenie prawa materialnego - art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest uzasadniona. Sąd drugiej instancji swoje stanowisko lapidarnie uzasadnił tym, że jego zdaniem, okres pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia najemnego przyznanego w związku z tym zatrudnieniem, należy trakto- wać jako okres podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu. Jednocześnie Sąd ten uznał, że nabywając prawo do zasiłku chorobowego na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w ra- zie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.) wnioskodawca, pomimo ustania zatrudnienia w okresie pobierania zasiłku, nadal ko- rzystał z ochrony ubezpieczeniowej należnej pracownikom najemnym podczas cho- roby i korzystania w tym okresie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, co zdaniem tego Sądu narusza prawo materialne – art. 2 ust. 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą. Stanowisko takie jest niekonsekwentne wobec treści art. 2 ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy, według którego nie podlegają ubezpieczeniu osoby prowadzące działalność określoną w art. 1 ustawy, które są równocześnie pracow- 3 nikami zatrudnionymi w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa wymiaru obo- wiązującego w danym zawodzie albo są objęte odrębnymi przepisami w zakresie zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego. Użycie przez ustawodawcę słowa „albo” skutkuje, że te dwa warunki (zatrud- nienie albo objęcie odrębnymi przepisami z zakresu ubezpieczenia społecznego) należy traktować rozdzielnie. Tymczasem Sąd Apelacyjny najpierw uznaje, że okres pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia należy traktować jako okres podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu, a następnie wywodzi, że w okresie pobierania zasiłku chorobowego przysługuje ochrona ubezpieczeniowa należna pra- cownikom. Stanowisko to nie jest trafne. Wywodząc prawo do ubezpieczenia spo- łecznego ze stosunku pracy należy mieć przede wszystkim na uwadze treść przepi- sów art. 4 ust. 1 i 3 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), według której ubezpieczeniu społecznemu podlegają wszyscy pracow- nicy, obowiązek ubezpieczenia pracownika powstaje z dniem nawiązania stosunku pracy, a wygasa z dniem jego ustania, zaś obowiązek ubezpieczenia społecznego osób nie będących pracownikami określają odrębne przepisy. W bezspornym stanie faktycznym przedmiotowej sprawy wnioskodawca był pracownikiem do 31 lipca 1997 r., a zatem z tą datą wygasł jego obowiązek ubezpie- czenia społecznego jako pracownika. Okres pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia nie może być zatem dla celów zwolnienia od obowiązku ubez- pieczenia z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej traktowany jako równo- rzędny z zatrudnieniem (przestał też być jako taki traktowany dla celów emerytalnych i uznawany jest obecnie za okres nieskładkowy). Nie może być też ten okres trakto- wany jako okres objęty odrębnymi przepisami w zakresie ubezpieczenia społecznego (lub zaopatrzenia emerytalnego), jak to przyjmuje Sąd drugiej instancji. Należałoby bowiem wskazać, o jakie „odrębne” ubezpieczenie chodzi. Nie mogą być źródłem prawa do objęcia takim ubezpieczeniem przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macie- rzyństwa, gdyż jak sama nazwa tej ustawy wskazuje, przedmiotem jej regulacji są świadczenia pieniężne - z już istniejącego ubezpieczenia społecznego - a nie samo objęcie ubezpieczeniem, a świadczenia te przysługują pracownikom na warunkach i w wysokości określonych tą ustawą i - odpowiednio - innym osobom w niej wymie- nionym (art. 58 - adwokatom, członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych, cha- 4 łupnikom, osobom odbywającym zastępcze formy służby wojskowej i odpłatnie za- trudnionym w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowo aresz- towanym, duchownym - w drodze upoważnienia Rady Ministrów do rozciągnięcia przepisów tej ustawy na osoby duchowne). Osoby prowadzące działalność gospo- darczą nie są w przepisach tej ustawy wymienione, dlatego też nie wynika z niej obowiązek ich ubezpieczenia. W oparciu zatem o przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych („zakres świadczeń z ubezpie- czenia społecznego oraz zasady i tryb przyznawania poszczególnym grupom ubez- pieczonych określają odrębne przepisy”) oraz art. 5 ust. 2 tej ustawy („obowiązek ubezpieczenia społecznego osób nie będących pracownikami określają odrębne przepisy”) należy stwierdzić, że odrębnymi przepisami z zakresu ubezpieczenia spo- łecznego są przepisy ustaw: z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 75 ze zm.), z dnia 19 stycznia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.), z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spół- dzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 27 poz. 135 ze zm.), z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze (Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm.), z dnia 17 maja 1989 r. o ubezpieczeniu społecznym osób duchownych (Dz.U. Nr 29, poz. 156 ze zm.), z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpiecze- niu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jed- nolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.). W stosunku do wnioskodawcy mają zastosowanie przepisy tej ostatniej ustawy i obowiązek jego ubezpieczenia powstał, po myśli art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy, z dniem rozpoczęcia działalności rodzącej taki obowiązek, tj. z dniem 1 sierpnia 1997 r. Z uwagi zaś na to, że od tej daty nie był już pracownikiem zatrudnionym równocze- śnie w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie, ani też nie był objęty odrębnymi przepisami z zakresu ubezpiecze- nia społecznego, wymienionym w punktach 1) do 6) powyższych rozważań – nie miało w stosunku do niego zastosowania wyłączenie z ubezpieczenia osób prowa- dzących działalność gospodarczą z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. Sąd Najwyższy doszedł zatem do przekonania, że powyższy przepis został zas- 5 karżonym wyrokiem naruszony, a tym samym kasacja organu rentowego zasługuje na uwzględnienie. Z powyższych motywów Sąd Najwyższy w oparciu o art. 39315 KPC orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================