II UKN 581/97

Wyrok z dnia 1 kwietnia 1998 r. II UKN 581/97 Wypadek, jakiemu rolnik uległ podczas lub w związku z udziałem w czynnościach organizacji społecznej, jaką jest samorząd rolniczy (Izba Rolni- cza) nie jest wypadkiem przy pracy rolniczej w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.). Przewodniczący SSN: Barbara Wagner, Sędziowie SN: Stefania Szymańska, Maria Tyszel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 1998 r. sprawy z wniosku Benedykta D. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziałowi Regionalnemu w G. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy rol- niczej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 12 września 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny w G. de- cyzją z dnia 27 lutego 1997 r. odmówiła wnioskodawcy Benedyktowi D. przyznania jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku, jakiemu uległ w dniu 30 września 1996 r., nie uznając tego zdarzenia za wypadek przy pracy rolniczej, ponieważ w chwili zdarzenia nie wykonywał zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej. W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych w Toruniu wnioskodawca domagał się przyznania mu jednorazowego odszko- dowania twierdząc, że wypadkowi uległ w związku z wykonywaniem czynności zwią- zanych z prowadzeniem działalności rolniczej. Po rozpoznaniu odwołania, Sąd Wo- 2 jewódzki wyrokiem z dnia 29 kwietnia 1997 r. [...] oddalił odwołanie ustalając nastę- pujący stan faktyczny: „Okoliczności zdarzenia są bezsporne. W dniu 30 września 1996 r. rolnik Be- nedykt D. wracał około godziny 9 40 z B. do W. W miejscowości S. zasnął za kierow- nicą i uderzył w przydrożne drzewo. Rolnik wracał z B., gdzie był członkiem Komisji Okręgowej, w związku z wyborami do Izby Rolniczej. W wyniku zdarzenia doznał obrażeń ciała, stłuczenia klatki piersiowej i głowy”. Omawiając podstawę prawną wy- roku Sąd podkreślił, że: „Spór sprowadza się jedynie do tego, czy zaistniałe zdarze- nie jest wypadkiem przy pracy rolniczej w rozumieniu art. 11 ustawy z dnia 20 grud- nia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 71, poz. 342 z 1993 r.). Zgodnie z ust. 1 pkt 3 i 4 tego przepisu za wypadek przy pracy rolniczej uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykony- wania poza terenem gospodarstwa rolnego zwykłych czynności związanych z pro- wadzeniem działalności rolniczej, albo w związku z wykonywaniem tych czynności i w drodze do miejsca wykonywania tych czynności albo w drodze powrotnej. Przez działalność rolniczą natomiast w myśl art. 6 powołanej ustawy rozumie się działal- ność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym produkcji ogrodniczej, za- sadniczej, pszczelarskiej, rybnej i leśnej. Przepis art. 11 ust. 2 przewiduje możliwość określenia w drodze rozporządzenia jakie czynności nie wymienione w ust. 1 i 3 traktuje się w zakresie uprawnień do świadczeń z tytułu wypadku przy pracy rolni- czej, na równi z czynnościami związanymi z prowadzeniem działalności rolniczej. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nie wydał dotychczas takiego rozpo- rządzenia chociaż może to uczynić na wniosek Rady Rolników.” Zdaniem Sądu Wojewódzkiego nie można w tym przypadku, poprzez art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników zastosować odpowiednio przepisu 6 ust. 2 ustawy z 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144), bowiem ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 11 ust. 2) samoistnie definiuje pojęcie wypadku przy pracy rolniczej. Wnioskodawca w chwili wypadku wracał po zakończeniu pracy Komisji Wy- borczej do Izb Rolniczych. Praca ta była pracą społeczną, nie była wykonywaniem zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej, a odszkodo- wanie za skutki wypadku otrzymał z tytułu ubezpieczenia komunikacyjnego NW, któ- rym był objęty jako posiadacz samochodu. 3 Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 września 1997 r. [...] oddalił apelację wnioskodawcy, podzielając ustalenia i podsta- wę prawną zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Od tego wyroku wniósł kasację wnioskodawca i zarzucając, że zaskarżony wyrok został wydany z „naruszeniem prawa materialnego w szczególności art. 11 ust. 1 p 3 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolni- ków poprzez błędną wykładnię powyższego przepisu i przyjęcie, że wypadek drogo- wy w czasie pełnienia funkcji w izbie rolniczej nie ma związku z działalnością rolniczą i nie może być z tego względu uznany za wypadek przy pracy rolniczej”, wnosił o jego uchylenie w całości. Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: [...] Sąd Najwyższy podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżo- nego wyroku, że udział rolnika w działalności samorządu rolniczego, który jest jego obowiązkiem nałożonym przez ustawę, nie jest jednak zwykłą czynnością związaną z prowadzeniem działalności rolniczej. Wprawdzie ustawa o ubezpieczeniu rolników nie zawiera definicji pojęcia „zwykłych czynności związanych z prowadzeniem dzia- łalności rolniczej”, jednakże logicznym jest uznanie, że są to czynności niezbędne do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Będą to więc czynności zwią- zane w tak ścisły sposób z prowadzeniem gospodarstwa, że bez nich gospodarstwo nie mogłoby funkcjonować prawidłowo, i zgodnie z wymogami postępu. Prawidłowo też podkreślił Sąd Apelacyjny, iż nie można się zgodzić z poglą- dem wnioskodawcy, że udział w działaniach samorządu rolniczego był czynnością ściśle związaną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Członkami samorządu rol- niczego z mocy prawa są, między innymi, osoby fizyczne będące podatnikami podat- ku rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 1 ust. 2 ustawy z 14 grud- nia 1995 r., o izbach rolniczych (Dz.U. z 1996 r. Nr 1 poz. 3). Analiza zadań izb, określonych w art. 5 ust. 1 tej ustawy, nie daje podstaw do przyjęcia, aby były to czynności bezpośrednio związane z prowadzeniem działalności rolniczej, bez których gospodarstwo rolne członka izby nie mogłoby istnieć. Sporządzenie analiz, ocen, opinii z zakresu produkcji rolnej oraz rynku rolnego i przedstawienie ich organom administracji rządowej, występowanie z inicjatywą w zakresie regulacji prawnych, 4 prowadzenie działalności na rzecz tworzenia rynku rolnego, poprawy warunków zbytu płodów rolnych, doradztwo itp., są wprawdzie czynnościami wykonywanymi przez rolnika będącego członkiem samorządu rolniczego lecz nie związanymi bezpośrednio z jego działalnością rolniczą. Jaką działalność uznaje ustawa za dzia- łalność rolniczą określa art. 6 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu rolników; jest to działal- ność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, ogrodniczej i sadowniczej, pszczelarskiej, rybnej i leśnej. Izby rolnicze można uznać za przymusową organiza- cję zawodową rolników, które za zadanie mają rozwiązywanie problemów rolnictwa i reprezentowanie interesów związanych z nim podmiotów, a więc za organizację społeczną. Ustawa z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz in- nych świadczeniach dla rolników (Dz.U. Nr 32, poz. 140) w art. 29 ust. 1 uznawała za wypadek w gospodarstwie rolnym również taki, który nastąpił podczas wykonywania zadań zleconych przez organizację społeczną. Od tej regulacji prawnej odstąpiła już ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywi- dualnych (jednolity tekst: Dz.U. Nr 24 z 1989 r. poz. 133 ze zm.), a także obecnie obowiązująca ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nieuzasadniony jest więc zarzut kasacji, że: „(...) nie można się zgodzić z argumentacją Sądu Apelacyj- nego, zgodnie z którą w ustawodawstwie nastąpiło zawężenie pojęcia przy pracy rolniczej, ponieważ wypadki przy wykonywaniu zleconych funkcji społecznych nie są wymienione w obecnie obowiązującej ustawie. Brak kazuistycznego zapisu nie uza- sadnia powyższego poglądu jeżeli zważyć, że ustawodawca definiując pojęcie wy- padku przy pracy rolniczej w obecnie obowiązującej ustawie określił je w sposób szeroki odwołując się do kryteriów i przesłanek ogólnych. Nie nastąpiło zatem ogra- niczenie zakresu ubezpieczenia wypadkowego rolników, a jedynie została zmieniona technika legislacyjnego zapisu uprawnień ubezpieczonych.” Stosownie do art. 8 powołanej wyżej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubez- pieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268 ze zm.) wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym było nagłe zdarze- nie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas: 1) wykonywania zwyk- łych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego lub w związku z wykonywaniem takich czynności, 2) wykonywanie zadań zlecanych przez organizacje polityczne lub społeczne bądź w związku z uczestniczeniem w organizowanych przez te organizacje czynach społecznych. Porównanie treści tego przepisu z art. 11 ust. 1 aktualnie obowiązującej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jednoznacznie 5 wskazuje, że ustawodawca wyłączył z zakresu przedmiotowego pojęcia „wypadek przy pracy w gospodarstwie rolnym” zdarzenia objęte art. 8 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. Takiej zmiany, zdecydowanie i jednoznacznie zawężającej pojęcie „wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym”, nie można uznać jedynie za zmianę techniki legislacyjnej. Intencja ustawodawcy wyłączenia z ochrony ubezpieczeniowej zdarzeń, które nastąpiły podczas lub w związku z wykonywaniem zadań w okolicznościach wskazanych w przytoczonym przepisie art. 8 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 1982 r. nie budzi żadnych wątpliwości. Słusznie również podkreśliły Sądy obu instancji, że nie zostało dotychczas wydane rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, który - na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników - został upoważniony do określenia, na wniosek Rady Rolników, jakie czynności nie wymienione w przyto- czonym wyżej art. 11 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, traktuje się, w zakresie uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, na równi z czyn- nościami związanymi z prowadzeniem działalności rolniczej. W świetle powyższego, Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym w sprawie, podziela stanowisko Sądów obu instancji, że treść przepisu art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie daje podstaw do uznania, że wy- padek, jakiemu uległ rolnik podczas lub w związku z udziałem w czynnościach orga- nizacji społecznej jaką jest samorząd rolniczy (Izba Rolnicza) jest wypadkiem przy pracy rolniczej, a brak rozporządzenia, wydanego z delegacji ustawowej art. 11 ust. 2 tej ustawy, uniemożliwia przyznanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia z ty- tułu wypadku przy pracy rolniczej osobie, która uległa wypadkowi w takich okolicz- nościach. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, że kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok w niczym nie naruszył wskazanych przepisów prawa i na podstawie art. 393 12 KPC orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================