II UKN 529/97

Wyrok z dnia 18 lutego 1998 r. II UKN 529/97 Wypadek wskutek poślizgu samochodu jest spowodowany przyczyną zewnętrzną w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.), a fakt, że doszło do niego wyłącz- nie na skutek nadmiernej prędkości i nieostrożności poszkodowanego pra- cownika może mieć jedynie wpływ na zakres uprawnień odszkodowawczych (art. 8 ust. 1 tej ustawy). Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Stefania Szymańska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 1998 r. sprawy z powództwa Jolanty S. przeciwko [...] Spółce Węglowej SA Kopalni Węgla Kamiennego "M." w R. o uznanie wypadku przy pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Woje- wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach-Ośrodka Zamiejs- cowego w Rybniku z dnia 21 sierpnia 1997 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Wodzisławiu Śląskim z dnia 6 maja 1997 r. [...]. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 6 maja 1997 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wodzisławiu Śląskim uwzględnił pozew Jolanty S. przeciwko [...] Spółce Węglowej SA Kopalni Węgla Kamiennego "M." w R. i uznał, że zdarzenie, w wyniku którego mąż powódki poniósł śmierć, było wypadkiem przy pracy. Sąd ten ustalił, że w dniu 8 września 1995 r. Leszek S., zgodnie z poleceniem pracodawcy, pojechał na egzamin do Okręgowej Stacji Ratownictwa Górniczego w W.Ś. Wykorzystując własny samochód, nie spełnił wymogów określonych w poleceniu wyjazdu, gdzie jako środek lokomocji - 2 - wskazano autobus. Udając się następnie do KWK "M." uległ śmiertelnemu wypad- kowi drogowemu na ulicy M. w R. Przyczyna wypadku leżała po stronie męża po- wódki, który nie dostosował prędkości pojazdu do warunków drogowych, co dopro- wadziło do utraty panowania nad pojazdem. Według opinii biegłych złożonej dla po- trzeb postępowania przed Prokuraturą Rejonową w W.Ś. [...], wyłączną przyczyną wypadku była niewłaściwa technika jazdy. Okoliczność ta jednak nie ma znaczenia dla stwierdzenia, że zdarzenie w dniu 8 września 1995 r. było wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Rozpoznając apelację strony pozwanej, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Katowicach-Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku, wyrokiem z dnia 21 sierpnia 1997 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo. W jego oce- nie - wobec przyczyny wypadku, leżącej wyłącznie po stronie męża powódki - brak zewnętrzności działania, która pozwalałaby na uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy. Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją powódka i zarzucając naruszenie art. 378 § 1 KPC przez rozpoznanie sprawy ponad granice wniosków i zarzutów apelacji, al- bowiem pozwany nie podnosił zarzutu, że zdarzenie z dnia 8 września 1995 r. nie było wypadkiem przy pracy, a podnosił jedynie, że zachodzą przesłanki zawarte w art. 8 ustawy oraz naruszenie prawa materialnego - art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. - przez błędne przyjęcie, że poślizg samochodu nie był przyczyną zewnętrz- ną, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do po- nownego rozpoznania. W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o jej oddalenie, stwierdza- jąc, że Sąd Wojewódzki nie wyszedł poza wnioski apelacji, którymi były zmiana lub uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji, a skoro wyłączną przyczyną wypadku była niewłaściwa technika jazdy "brak przyczyny zewnętrznej pozwalającej na uzna- nie zdarzenia za wypadek przy pracy". Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: - 3 - Przede wszystkim należy stwierdzić, że wbrew zarzutowi kasacji, Sąd Woje- wódzki nie dopuścił się naruszenia art. 378 § 1 KPC, rozpoznał bowiem sprawę w granicach wniosków apelacji. Wnioski te zmierzały do zmiany bądź uchylenia zas- karżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, natomiast składający kasację myli pods- tawy apelacji (w tym wypadku sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią materiału dowodowego) z jej wnioskami. Kasacja jest natomiast w pełni uzasadniona, jeżeli zarzuca naruszenie prawa materialnego - art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. przez błędną wykładnię "przyczyny zewnętrznej". Wskazany przepis definiuje wypadek przy pracy jako zda- rzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, mające związek z pracą. W rozpoz- nawanej sprawie wszystkie te trzy elementy zdarzenia zachodzą, w tym również zew- nętrzność przyczyny. Nie ulega wątpliwości, że mąż powódki uczestniczył, w związku z oddelegowaniem go przez pracodawcę, w kursie osób dozoru ratowników w Okręgowej Stacji Ratownictwa Górniczego w W.Ś. w okresie od 4 do 8 września 1995 r. Jadąc w dniu 8 września 1995 r. własnym samochodem na egzamin końcowy uległ wypadkowi drogowemu, w wyniku którego poniósł śmierć. Jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji fakt, że w czasie tego wyjazdu Leszek S. korzystał z własnego samochodu, mimo braku polecenia zwierzchnika, nie ma znaczenia dla oceny charakteru zdarzenia. Mogło ono wywołać jedynie skutek w postaci nierozliczenia delegacji służbowej. Bez wątpienia wypadek ten miał charakter typowego zdarzenia nagłego. Po- jawiło się ono nieoczekiwanie i trwało chwilę, co odróżnia wypadek od choroby za- wodowej, która wywołuje skutek w toku pewnego, na ogół dłuższego oddziaływania czynników szkodliwych na organizm pracownika. Nie można też zanegować istnienia przyczyny zewnętrznej rozumianej jako każdy czynnik zewnętrzny (nie wynikający więc z wewnętrznych właściwości organizmu człowieka) zdolny wywołać w istnieją- cych warunkach szkodliwe skutki. W tym znaczeniu przyczyną zewnętrzną może być nie tylko narzędzie pracy, ale siły przyrody, a nawet praca i czynność samego posz- kodowanego. Istotne jest, by zdarzenie wywołane zostało czynnikiem pozostającym na zewnątrz w odróżnieniu od przyczyny tkwiącej w organizmie pracownika (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 11 lutego 1963 r., III PO 15/62 - OSNCP 1963 z. 10m,, poz. 215). Poślizg samochodu ma w tym rozumieniu cha- - 4 - rakter przyczyny zewnętrznej, a fakt, że doszło do niego na skutek nadmiernej pręd- kości i nieostrożności pracownika nie zmienia charakteru samego zdarzenia. Sąd Wojewódzki błędnie w związku z tym przyjął, że zawiniona przez męża powódki niewłaściwa technika prowadzenia pojazdu oznacza brak przyczyny zewnętrznej. Okoliczności te - wymienione w art. 8 ust. 1 ustawy wypadkowej - mogły by mieć jedynie znaczenie dla ewentualnych uprawnień odszkodowawczych samego po- szkodowanego pracownika. Także związek zdarzenia z wykonywanymi w tym dniu obowiązkami pracowniczymi nie budzi wątpliwości, co daje pełną podstawę do przyjęcia, że śmiertelny wypadek jakiemu uległ mąż powódki był wypadkiem przy pracy i podzielenia w związku z tym stanowiska Sądu Rejonowego. Gdy więc nie ma naruszeń istotnych przepisów postępowania, a zachodzi je- dynie naruszenie prawa materialnego, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok i oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu pierwszej instancji, orzekając co do istoty sprawy na podstawie art. 393 15 KPC. ========================================