II UKN 523/00

Wyrok z dnia 30 sierpnia 2001 r. II UKN 523/00 Nabycie prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku za- istniałego w szczególnych okolicznościach jest uzależnione od stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy, a nie od możliwości nabycia prawa do renty. Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie: SN Zbigniew Myszka, SA Bogumiła Blok. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2001 r. sprawy z wniosku Teresy W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o jedno- razowe odszkodowanie, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apela- cyjnego w Gdańsku z dnia 9 maja 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e W dniu 7 maja 1997 r. Teresa W. uległa wypadkowi w drodze do Sądu Woje- wódzkiego w Słupsku w związku z wypełnianiem w nim funkcji ławnika. Lekarz orzecznik stwierdził, że wypadek spowodował uszczerbek na zdrowiu wynoszący 8 % i nie wywołał żadnego ograniczenia w zakresie zdolności poszkodowanej do pracy. To orzeczenie stało się podstawą decyzji Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. o odmowie prawa do jednorazowego odszkodowania na podsta- wie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1997 r. w sprawie świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz.U. Nr 120, poz. 758). Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 6 września 1999 r. oddalił odwołanie. Rozpo- znając je przeprowadził dowód z opinii biegłych internisty i chirurga, która potwier- dziła trafność oceny lekarskiej, dokonanej w postępowaniu przed organem ubezpie- czeń społecznych. 2 W apelacji ubezpieczona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu pierwszej instancji, twierdząc, że skutki wypadku, w któ- rym doznała złamania kości promieniowej lewej z przemieszczeniem, powodują jej niezdolność do pracy. Wskazała w szczególności na utratę chwytu i zdolności utrzy- mania przedmiotów w dłoni. Sąd Apelacyjny zaaprobował ustalenia Sądu pierwszej instancji co do skutków wypadku - powodujących tylko mierne zniekształcenie w okolicy dolnej nasady kości promieniowej lewej ręki, ograniczające ruchy zginania grzbietowego oraz zginania dłoniowego tej ręki - jako nie pociągających za sobą całkowitej niezdolności do pracy. Przy tym ustaleniu stwierdził brak zasadniczej przesłanki prawa do odszkodo- wania i wyrokiem z dnia 9 maja 2000 r. apelację oddalił. Od tego wyroku ubezpieczona wniosła kasację, w której postulowała uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie przepisu art. 232 KPC przez “niedopuszczenie dowodów z opinii biegłych niewskazanych przez stronę” oraz błędną wykładnię przepisów § 2 ust. 1 pkt 2 roz- porządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1997 r. w sprawie świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach w związku z art. 9 ustawy z dnia 12 czerwca r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Podnio- sła pominięcie przez Sąd Apelacyjny, że przytoczone przepisy, uzależniając przy- znanie jednorazowego odszkodowania od stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy jako skutku wypadku, odnoszą się do osób zatrudnionych, będących w “wieku produkcyjnym”, które uległy wypadkom w okolicznościach, o jakich mowa w § 2 roz- porządzenia. Wymaganie zaś tego od niej jako emerytki, która nie występuje o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a niewątpliwie doznała uszczerbku na zdrowiu przy wykonywaniu czynności ławnika, jest nieuzasadnione. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wypadek, któremu uległa ubezpieczona, jest objęty ochroną ubezpieczenia społecznego z mocy art. 43 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z ty- tułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) na zasadach określonych przez Radę Ministrów na podstawie delegacji w rozporządzeniu z dnia 3 października 1975 r. w sprawie podstawy wy- 3 miaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczeń dla pra- cowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach, oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz.U. Nr 33, poz. 179 ze zm.). Rozporządze- nie to zachowało moc do dnia 19 września 1997 r., zatem jego przepisy, a nie zasto- sowane w sprawie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1997 r. w sprawie świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz.U. Nr 120, poz. 758), regulują prawo ubezpieczonej do odszkodowania z tytułu wypadku, który zdarzył się w dniu 7 maja 1997 r. Nie zmienia to w żadnym stopniu przedmiotu sporu, albowiem tak poprzednio, jak i obecnie świadczenia wypadkowe z tego szczególne- go tytułu, wykraczające poza ryzyko ubezpieczenia regulowane w art. 6 ustawy wy- padkowej, dotyczące podmiotów nie objętych ubezpieczeniem społecznym oraz świadczeń przysługujących bez ekwiwalentu w składce, a więc świadczeń o charak- terze zabezpieczenia społecznego, przysługiwały (jak obecnie) tylko z tytułów i na warunkach określonych szczególnymi przepisami rozporządzenia. I tak, osoby, które uległy wypadkom w okolicznościach wymienionych w rozporządzeniu, nabywały prawo do jednorazowego odszkodowania - zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 2 poprzednio obowiązującego i § 2 ust. 1 pkt 2 obecnego rozporządzenia - wyłącznie z tytułu wy- padków powodujących całkowitą niezdolność do pracy, tyle że poprzednio chodziło o inwalidztwo co najmniej II grupy. Ta kategoria ryzyka ubezpieczeniowego została usunięta z dniem 1 września 1997 r. i według przepisów przechodnich, zawartych w art. 10 ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461) zastąpiona przez „całkowitą niezdolność do pracy”. Mimo więc, że w sprawie zastosowano niewłaściwe przepisy, wyrok ostatecz- nie odpowiada prawu, albowiem uwzględnia konieczność wykazania przez ubezpie- czoną, że wypadek spowodował jej całkowitą niezdolność do pracy oraz że uszczer- bek mniejszego stopnia nie stwarza podstawy faktycznej roszczenia o odszkodowa- nie. Wbrew twierdzeniom skarżącej, przesłanki całkowitej niezdolności do pracy nie należy wiązać z prawem do renty z tytułu tej niezdolności, a prawa do odszkodowa- nia uzależniać od przyznania prawa do renty. Nie była więc istotna dla rozstrzygnię- cia okoliczność, że ubezpieczona jest emerytką i nie stara się o rentę, lecz jedynie ustalenie stopnia niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem. 4 Ustalenia Sądu Apelacyjnego w tym przedmiocie zostały poczynione prawi- dłowo, bez naruszenia jakichkolwiek reguł postępowania, na podstawie dowodów, które pozwalały na dostateczne wyjaśnienie sprawy. W szczególności Sąd nie naru- szył objętego postawą kasacji przepisu art. 232 zdanie drugie KPC, przewidującego możliwość dopuszczenia dowodu niewskazanego przez stronę. Uprawnienie Sądu w tym zakresie związane jest z rzeczywistą potrzebą dalszego prowadzenia postępo- wania dowodowego, ocenianą przed wydaniem orzeczenia, a nie przez stronę, po wydaniu niekorzystnego dla niej wyroku. Po uchyleniu przepisu art. 3 § 2 KPC ak- tywność w zakresie wnioskowania i przedstawiania dowodów, z których wywodzi skutki prawne, obciąża stronę i sąd nie może jej w tym zastępować. Przepis art. 232 KPC stanowi zatem rozwiązanie wyjątkowe, uprawnienie, a nie obowiązek sądu. W rozpoznawanej sprawie, na etapie postępowania przed Sądem Apelacyjnym, nie ist- niała żadna potrzeba prowadzenia dalszych dowodów. Nie powołano się na nią rów- nież w kasacji, w której podniesiono tylko, że opinia biegłych sądowych “była łatwa do podważenia” i nie wykazano, że jakikolwiek dowód mógłby prowadzić do ustale- nia, że wypadek spowodował całkowitą niezdolność ubezpieczonej do pracy (określa się ją na 45 %). W tym stanie rzeczy należy uznać, że dowód, o którym mowa w ka- sacji, nie tylko nie miał istotnego, lecz żadnego znaczenia w sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39312 KPC). ========================================