II UKN 521/00

Wyrok z dnia 30 sierpnia 2001 r. II UKN 521/00 O niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodową decyduje wpływ skutków tej choroby na zdolność do pracy dotychczasowej oraz, uza- leżniona od stanu ogólnego związanego z wiekiem lub brakiem predyspozycji psychofizycznych, możliwość wykonywania innej pracy w ramach posiadanych kwalifikacji lub po przekwalifikowaniu. Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie: SN Zbigniew Myszka, SA Bogumiła Blok. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2001 r. sprawy z wniosku Jana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o rentę z tytułu choroby zawodowej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apela- cyjnego w Gdańsku z dnia 27 kwietnia 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem orzeczenia o kosztach po- stępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 31 maja 1999 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, zmieniając decyzję Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., przyznał Janowi M. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodo- wą. Prawo do tego świadczenia ustalił na podstawie opinii biegłych kardiologa i otola- ryngologa, którzy stwierdzili u ubezpieczonego przewlekły zanikowy nieżyt gardła i krtani z utrwalonym niedowładem strun głosowych. Choroby te, uznane decyzją ins- pektora sanitarnego za zawodowe, spowodowały - według opinii biegłych - niezdol- ność do pracy w zawodzie nauczyciela. Sąd Okręgowy podzielił tę ocenę i nie uwzględnił podniesionego przez organ rentowy zarzutu opartego na twierdzeniu, że niezdolność ta nie zachodzi, gdyż ubezpieczony był zdolny do wykonywania zawodu 2 nauczyciela przez trzydzieści lat, a obecnie nie wykonuje go z powodu przejścia na emeryturę w 1989 r., a nie z powodu schorzenia zawodowego. Argument ten, stawiany przez organ rentowy również w apelacji, uznał za słuszny Sąd Apelacyjny w Gdańsku. Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2000 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił odwołanie. Sąd ten uzyskał uzupełniającą opinię biegłych, że schorzenie ubezpieczonego postępuje, mimo zaprzestania pracy nauczycielskiej i nienadużywania głosu, z czego wyprowadził wniosek, że rozpozna- ne zmiany chorobowe stanowią przeciwwskazanie do pracy głosem, czyli pracy nau- czycielskiej, lecz nie są przeszkodą w wykonywaniu wszystkich innych prac, do któ- rych - biorąc pod uwagę poziom jego kwalifikacji - ubezpieczony jest nadal zdolny. Sąd stwierdził, że ubezpieczony, mający wykształcenie technika mechanika, zacho- wał w ramach tych kwalifikacji zdolność do wykonywania prac nie wymagających nadużywania głosu. Ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok kasacją w całości. Oparł ją na pod- stawie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) oraz błędnej wykładni przepisu art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopa- trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) w związku z art. 25 ustawy wypadkowej. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, twierdził, że - jako osoba, która ukończyła 65 lat życia, uznana za inwalidę z ogólnego stanu zdrowia, jeszcze przed ustaleniem choroby zawodowej - nie jest zdolny do żadnej pracy i nie ma możliwości przekwalifikowania się. Ponadto wskazał, że Sąd Apelacyjny, błędnie stosując do oceny jego zdolności do pracy przesłanki z art. 24 ust. 1 ustawy emerytalnej wprost, a nie odpowiednio, jak stanowi przepis art. 25 ustawy wypadkowej, pominął treść art. 18 tej ustawy, według którego prawo do renty uzależnione jest wyłącznie od stwier- dzenia choroby zawodowej oraz związku przyczynowego między tym schorzeniem a pracą. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja, oparta na podstawie z art. 3931 pkt 1 KPC, jest usprawiedliwiona trafnym zarzutem błędnej wykładni przepisu art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 3 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 1997 r., po zmianie dokonanej ustawą z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopa- trzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461), znaj- dującym zastosowanie w sprawie na zasadzie art. 11 ust. 2 tej ustawy. Sąd Apela- cyjny naruszył ten przepis przez to, że w pełni zaaprobował, a nawet nadał własne uzasadnienie, nietrafnej tezie, iż możliwe jest dokonanie oceny niezdolności do pracy bez uwzględnienia stopnia naruszenia sprawności organizmu, możliwości wykony- wania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowości przekwalifiko- wania zawodowego, przy wzięciu pod uwagę rodzaju i charakteru dotychczas wyko- nywanej pracy, poziomu wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych. Tymczasem dopiero ocena dokonana w całokształcie tych aspektów pozwala na ustalenie niezdolności do pracy albo stwierdzenie zachowania zdolności do pracy w warunkach specjalnych, określonych w przepisach o zatrudnianiu i rehabilitacji za- wodowej osób niepełnosprawnych. Ustalenie niezdolności do pracy następuje bo- wiem równolegle w płaszczyźnie charakteru i przebiegu procesów chorobowych oraz ich wpływu na stan czynnościowy, sprawność psychofizyczną oraz stopień przysto- sowania organizmu do ubytków anatomicznych, kalectwa, skutków choroby (aspekt medyczny, biologiczny) oraz przez uwzględnienie posiadanych kwalifikacji, wieku, zawodu, wykonywanych czynności i warunków pracy oraz możliwości dalszego wy- konywania pracy zarobkowej, a także możliwości przywrócenia zdolności do pracy przez leczenie i rehabilitację lub przekwalifikowanie zawodowe (aspekt socjalny, ekonomiczny). Stanowi o tym również § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy do celów rentowych, Dz.U. Nr 99, poz. 612). W konsekwencji, prawidłowa kwalifikacja faktu zachorowania na chorobę za- wodową jako przesłanki prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej tą chorobą wymaga oceny, czy ubezpieczony zachował zdolność do wykonywania pracy z wykorzystaniem poziomu wykształcenia i kwalifikacji przez odniesienie się do dotychczasowego zawodu. Nie jest to jednak wystarczające, albowiem konieczne jest jeszcze ustalenie możliwości dalszego wykonywania pracy w ramach posiada- nych kwalifikacji, lecz w innych warunkach od dotychczasowych. Orzekając o nie- zdolności do pracy, należy więc brać pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności, a nie tylko wyuczony zawód, przy uwzględnieniu, że o prawie do renty z tytułu niezdol- 4 ności do pracy decyduje brak rokowania odzyskania zdolności do pracy w dotych- czasowym zawodzie lub brak rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwa- lifikowaniu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1998 r., II UKN 326/98, OSNAPiUS 2000 nr 1, poz. 36, z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 675/98, OSNAPiUS 2000 nr 16, poz. 624). O niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodową decyduje zatem wpływ skutków tej choroby na zdolność do pracy dotych- czasowej oraz możliwość wykonywania innej pracy w ramach posiadanych kwalifika- cji lub po przekwalifikowaniu, uzależniona od stanu ogólnego związanego z wiekiem lub brakiem predyspozycji psychofizycznych. Na ocenie tej - wbrew twierdzeniu or- ganu rentowego - nie waży w żadnym stopniu fakt niewykazywania aktywności za- wodowej po przejściu na emeryturę. Fakt pobierania emerytury przyznanej na ogól- nych zasadach (po wykazaniu odpowiedniego okresu zatrudnienia oraz wieku) nie pozbawia pracownika możliwości ubiegania się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, tym bardziej gdy tytułem takiej renty jest niezdolność do pracy na skutek cho- roby zawodowej. Świadczenie to bowiem (renta z tytułu niezdolności do pracy) przy- sługuje niezależnie od prawa do innych świadczeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2001 r., II UKN 378/00, dotychczas nie publikowany). W tym sensie rację ma skarżący twierdząc, że ocena jego prawa do renty była nieprawidłowa, jed- nak nie jest trafny jego pogląd, że odpowiednie stosowanie omawianych przepisów do renty z tytułu choroby zawodowej nakazywałoby dokonywanie tej oceny z uwzględnieniem przepisu art. 18 ustawy wypadkowej tak, aby o prawie do tego świadczenia decydować miał wyłącznie fakt zachorowania na chorobę zawodową i związek tego zachorowania z warunkami zatrudnienia. Stosownie do art. 18 ustawy wypadkowej, renta przysługuje pracownikowi, który wskutek choroby zawodowej stał się niezdolny do pracy, a w art. 25 zawarte jest odesłanie do przytoczonych na wstę- pie przepisów ustawy o z.e.p., określających zasady oceny tej niezdolności. Zważywszy te wszystkie okoliczności, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39313 § 1 KPC). ========================================