II UKN 517/00

Wyrok z dnia 30 sierpnia 2001 r. II UKN 517/00 Osoba, która nabyła prawo do renty inwalidzkiej z tytułu całkowitej nie- zdolności do pracy na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) zachowuje po dniu 1 stycznia 1999 r. prawo do tego świadczenia stosow- nie do art. 180 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren- tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), jeżeli w dalszym ciągu jest całkowicie i nieprzerwanie niezdolna do pracy, choćby ta niezdolność do pracy miała charakter okresowy. Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie: SN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), SA Bogumiła Blok. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2001 r. sprawy z wniosku Małgorzaty K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O.W. o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym na skutek kasacji organu rentowego, od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9 maja 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 9 maja 2000 r. zmienił zaskarżony przez ubezpieczoną Małgorzatę K. wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia 29 grudnia 1999 r., oddalający odwołanie ubezpieczonej, oraz poprzedzającą go decy- zję organu rentowego z dnia 4 sierpnia 1999 r. i przyznał ubezpieczonej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym od dnia 5 listopada 1999 r. do dnia 5 listopada 2001 r. W sprawie tej ustalono, że po- czątkowo organ rentowy decyzją z dnia 1 kwietnia 1999 r. przyznał ubezpieczonej 2 prawo do dodatku pielęgnacyjnego do wypłacanej jej uczniowskiej renty z tytułu cał- kowitej niezdolności do pracy, począwszy od 1 lutego 1999 r. do 31 marca 2000 r. Następnie decyzją z dnia 13 sierpnia 1999 r. uchylił poprzednią decyzję i przyznał prawo do dodatku pielęgnacyjnego do dnia 5 listopada 1999 r. Inną decyzją, z dnia 4 sierpnia 1999 r., organ rentowy wstrzymał prawo do renty i dodatku pielęgnacyjnego z dniem 5 listopada 1999 r. Odwołanie od tej decyzji oddalił Sąd pierwszej instancji, który - na podstawie opinii biegłych lekarzy sądowych stwierdzającej trwającą nadal całkowitą okresową niezdolność do pracy ubezpieczonej i konieczność zapewnienia jej stałej opieki w okresie do 5 listopada 2001 r. - uznał, że nie przysługiwała jej renta stała, a ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez- pieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) nie przewiduje w ogóle moż- liwości przyznawania rent dla uczniów. Stanowiska tego nie podzielił Sąd Apelacyjny, który wskazał, że ubezpieczona od dnia 1 października 1998 r. pobierała uczniowską rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, przyznaną jej na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Następnie od dnia 1 lutego 1999 r. pobie- rała także dodatek pielęgnacyjny. Według powołanych przez Sąd pierwszej instancji biegłych lekarzy sądowych: onkologa i neurologa - ubezpieczona jest nadal całkowi- cie niezdolna do pracy i wymaga długotrwałej opieki innej osoby z powodu tego sa- mego schorzenia, które było podstawą przyznania jej świadczeń z ubezpieczenia społecznego. To, że obowiązująca ustawa o emeryturach i rentach nie przewiduje uprawnień rentowych dla uczniów, którzy stali się niezdolni do pracy w czasie nauki w szkole ponadpodstawowej, nie oznaczało pozbawienia prawa do tego rodzaju rent słusznie nabytych na podstawie art. 63 ustawy o z.e.p., także wówczas, gdy ich cał- kowita niezdolność do pracy ma charakter okresowy. W konsekwencji Sąd ten wyra- ził pogląd, że osoby, które nabyły prawo do uczniowskiej renty okresowej na podsta- wie art. 63 ust. 1 stawy o z.e.p., zachowują nadal to prawo w razie ustalenia, że stwierdzona niezdolność do pracy trwa bez żadnej przerwy, choćby nawet była to niezdolność okresowa. W kasacji organ rentowy podniósł zarzut błędnej wykładni art. 195 pkt 5 w związku z art. 196 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, domagając się zmiany za- skarżonego wyroku i „oddalenia odwołania”. Zdaniem skarżącego prawo do uczniow- skiej renty z tytułu niezdolności do pracy wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym przyzna- ne ubezpieczonej decyzją z dnia 16 listopada 1998 r., która nie była zaskarżona, wy- 3 gasło z dniem 5 listopada 1999 r., albowiem z dniem 1 stycznia 1999 r. utraciły moc przepisy ustawy o z.e.p., w tym art. 63 tej ustawy, będący podstawą przyznania uczniowskiej renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd Apelacyjny naruszył powołane w petitum kasacji przepisy prawa materialnego, przyjmując, że prawo do tego ro- dzaju renty przysługuje także osobie, która złożyła wniosek pod rządem nowej ustawy o emeryturach i rentach, która nie przewiduje już tego rodzaju świadczeń rentowych. W konsekwencji organ rentowy negatywnie rozpoznał wniosek ubezpie- czonej o kontynuowanie wypłaty renty dla ucznia szkoły ponadpodstawowej na pod- stawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach, która nie przewiduje tego rodzaju szczególnych świadczeń rentowych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest nieuzasadniona. Wskazane przez skarżącego podstawy kasacji obejmują zarzuty błędnej wykładni art. 195 pkt 5 i art. 196 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Pierwszy przepis dotyczy utraty mocy obowiązującej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), która w art. 63 przewidywała prawo do tzw. uczniowskiej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Natomiast art. 196 ustawy o emeryturach i rentach określa datę wejścia w życie tej ustawy, która utrzymała prawo do rent z ty- tułu niezdolności do pracy, jednakże pod rządem jej przepisów nie przewiduje już możliwości przyznawania takich uprawnień uczniom szkół ponadpodstawowych, któ- rzy stali się całkowicie niezdolni do pracy w czasie uczęszczania do szkół. Przepisów tych Sąd Apelacyjny nie naruszył, gdyż dokonał ich prawidłowej wykładni, wskazując w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że ustawa o z.e.p., na podstawie której (art. 63 ust. 1) ubezpieczona nabyła prawo do uczniowskiej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, utraciła moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, która nie dopuszcza przy- znawania tego rodzaju świadczeń rentowych osobom zgłaszającym po tej dacie wnioski o renty uczniowskie, gdy ich niezdolność do pracy powstała w czasie nauki w szkole po dniu 1 stycznia 1999 r. Natomiast uwadze skarżącego umknęła regulacja intertemporalna zawarta w art. 180 ustawy o emeryturach i rentach, który w szcze- gólności w ust. 1 pkt 1 stanowi, iż osoby, którym w dniu wejścia w życie tej ustawy przysługiwały emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinne na pod- 4 stawie przepisów, o których mowa w art. 195, zachowują prawo do tych świadczeń w wysokości ustalonej przed dniem wejścia w życie ustawy, z zastrzeżeniem ust.2-5 i z uwzględnieniem ust. 6-9. Przepis ten potwierdził regułę zachowania prawa do świad- czeń przyznanych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów prawa, co jest zgodne z zasadą ochrony praw słusznie nabytych. Z tej - zawartej w przepisach przejściowych - regulacji wynika wprost, że ubezpieczona, która nabyła prawo do uczniowskiej renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p., zachowała to prawo (do tego dotychczasowego świadczenia), skoro przepis art. 180 ustawy o emeryturach i rentach odnosi się do każdego rodzaju rent z tytułu niezdolności do pracy przyznanych na podstawie przepisów, o których mowa w art. 195, w tym prawa do rent pobieranych na podstawie przepisów ustawy o z.e.p. (art. 195 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Oznacza to, że obecnie obowią- zujące przepisy nie zderogowały uprawnień do uczniowskich rent z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nabytych na podstawie poprzednio obowiązującego art. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p. W aktualnym stanie prawnym tego rodzaju prawo ubezpieczonej mogłoby zatem ustać na zasadach ogólnych określonych w art. 101 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. gdyby ustał którykolwiek z warunków wcześniej wy- maganych do uzyskania tego świadczenia, a zatem w szczególności, gdyby stan zdrowia ubezpieczonej uległ poprawie w stopniu, który obecnie nie czyni jej całkowi- cie niezdolną do pracy. Taki kierunek interpretacji pozwolił Sądowi Najwyższemu na potwierdzenie - w uzasadnieniu uchwały z dnia 5 lipca 2001 r., III ZP 10/01 (dotych- czas niepublikowanej) - stanowiska Sądu Apelacyjnego w rozpoznawanej sprawie, że osoby, które nabyły prawo do uczniowskiej renty okresowej z tytułu całkowitej nie- zdolności do pracy na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p., zachowują prawo do tego świadczenia, jeżeli w dalszym ciągu są całkowicie niezdolne do pracy (niezdol- ność ta nie została przerwana), także wtedy, gdy niezdolność do pracy ma charakter okresowy. W rozpoznawanej sprawie istotne było także to, że inicjatorem badań kontrolnych stopnia okresowej niezdolności do pracy ubezpieczonej był organ rento- wy, który - przed upływem terminu końcowego pobierania przez ubezpieczoną przy- znanego jej okresowo świadczenia rentowego - wskazał na potrzebę wykonania ba- dań kontrolnych w celu zweryfikowania utrzymywania się u niej całkowitej niezdolno- ści do pracy po dniu 5 listopada 1999 r., jako na konieczny warunek dalszego przy- znania jej prawa do pobieranej uczniowskiej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Równocześnie wyniki tych badań, a w szczególności opinia biegłych lekarzy 5 sądowych, jednoznacznie potwierdziły, że ubezpieczona jest nieprzerwanie całkowi- cie niezdolna do pracy, chociaż niezdolność ta jest w dalszym ciągu określana jako okresowa (do dnia 5 listopada 2001 r.). Tego rodzaju działanie organu rentowego mogło być ocenione jako zmierzające do ponownego ustalenia prawa do pobierane- go przez ubezpieczoną świadczenia w trybie art. 114 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, skoro uzyskane po uprawomocnieniu się decyzji o przyznaniu ubez- pieczonej okresowej uczniowskiej renty z tytułu niezdolności do pracy wyniki kontrol- nych badań lekarskich ujawniły, że jest ona trwale niezdolna do pracy co najmniej do 5 listopada 2001 r. Ustalenie takiej daty trwania całkowitej niezdolności do pracy ubezpieczonej jest okolicznością istniejącą przed wydaniem poprzedniej decyzji ren- towej, albowiem wskazywało na niewłaściwą poprzednią prognozę trwania okresowej całkowitej niezdolności ubezpieczonej do pracy, która miała wpływ na jej uprawnienia rentowe nabyte na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p. Powyższe pozwalało Są- dowi Najwyższemu na zaakceptowanie stanowiska, że osoba, która nabyła prawo do uczniowskiej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zachowuje prawo do tego świadczenia z mocy art. 180 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fun- duszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), jeżeli w dalszym ciągu jest całkowicie i nieprzerwanie niezdolna do pracy, choćby ta niezdolność do pracy miała charakter okresowy. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił nieuzasadnioną kasację na podstawie art. 39312 KPC. ========================================