II UKN 512/01

Wyrok z dnia 20 sierpnia 2002 r. II UKN 512/01 1. Użyty w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) termin "hektar przeliczeniowy" jest terminem technicznym, którego treść określają przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 94, poz.431 ze zm.). 2. Przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników liczbę hektarów przeliczeniowych określa się bez uwzględnienia wyłączeń nie- których obszarów użytków rolnych z podstawy wymiaru podatku rolnego. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2002 r. sprawy z wniosku Władysława S. i Krystyny S. przeciwko Kasie Rolniczego Ubez- pieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w R. o podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy i należne z tego tytułu składki, na skutek kasa- cji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lipca 2001 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w R. decy- zją z dnia 9 marca 2000 r. stwierdziła podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolni- ków z mocy ustawy Władysława S. w okresie od 23 sierpnia 1995 r. do 30 czerwca 1992 r., od 23 lipca 1997 r. do 30 sierpnia 1997 r., od 1 czerwca 1998 r. do 30 wrze- śnia 1999 r. i od 9 stycznia 2000 r. Z kolei decyzją z dnia 13 marca 2000 r. stwier- dziła podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników Krystyny S. w okresie od 3 2 lutego 1995 r. do 30 kwietnia 1995 r., od 1 listopada 1995 r. do 6 listopada 1995 r., od 17 lipca 1997 r. i zobowiązała Władysława i Krystynę S. do opłacenia zaległych składek wraz z odsetkami w kwocie 8.514,70 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji Krystyna i Władysław S. domagali się jej zmiany przez stwierdzenie, że nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach wskazanych w decyzji i nie mają obowiązku opłacenia składek w kwocie 8.514,70 zł, gdyż posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 0,92 ha przeliczeniowego. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny w R. wniosła o oddalenie odwołania i podniosła, że odwołujący się są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,87 ha fizycznych (1,12 ha przeliczeniowych) i w okresach wskazanych w zaskarżonej de- cyzji nie podlegali innemu ubezpieczeniu i nie mieli prawa do świadczeń z ubezpie- czenia społecznego. Wyrokiem z dnia 19 października 2000 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie zmienił zaskarżone decyzje w ten sposób, że stwierdził, iż Władysław S. i Krystyna S. w spornym okresie nie podlegali obowiązkowi ubezpieczenia społecznego rolników. Rozpoznając odwołanie Sąd ustalił, że Władysław S. i Krystyna S. otrzymali aktem notarialnym z dnia 3 lutego 1995 r. [...] gospodarstwo rolne o powierzchmi 1,87 ha fizycznych. Z decyzji podatkowych wynika, że gospodarstwo to ma po- wierzchnię 0,92 ha przeliczeniowych i 1,12 ha socjalnych. Umową darowizny z dnia 3 lutego 1995 r. Władysław S. wydzierżawił Alicji Ś. na okres 5 lat 0,29 ha fizycznego, tj. 0,23 ha przeliczeniowego. Zdaniem Sądu Okręgowego wnioskodawca nie posiadał gospodarstwa rolne- go w wysokości powyżej 1 ha przeliczeniowego i nie spełniał warunków do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników. Zarówno ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak i ustawa z dnia 15 listopa- da 1984 r. o podatku rolnym nie zna pojęcia ha socjalnego. Przepisy tych ustaw ope- rują pojęciem ha przeliczeniowego. W apelacji rolniczy organ rentowy zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 1, art. 7 oraz art. 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o u.s.r. i wniósł o zmianę zaskarżonego wy- roku i oddalenie odwołania lub o przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji ce- lem ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącego decyzja objęta nakazem podatkowym stanowi jedynie podstawę wymiaru podatku rolnego i nie uwzględnia użytków rolnych klasy V, VI i 3 VIz. Natomiast dla celów ubezpieczenia społecznego przyjmuje się powierzchnię gospodarstwa wyrażoną w tzw. hektarach socjalnych. Umowa dzierżawy z dnia 3 lutego 1995 r., którą Krystyna i Władysław S. wydzierżawili część gospodarstwa o powierzchni 0,29 ha (0,23 ha przeliczeniowego) Alicji Ś. nie została zarejestrowana w ewidencji gruntów, a podatek rolny opłacał nadal odwołujący się. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyro- kiem z dnia 20 lipca 2001 r. oddalił apelację. Podstawową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było, czy wnioskodawcy są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego. Sąd Apelacyjny nie zgodził się z poglądem wyrażonym przez KRUS, że do ustalenia obowiązku ubezpieczenia przyjmuje się ogólną powierzchnię w hektarach przeliczeniowych (socjalnych) a nie hektary przeliczeniowe przyjęte do podatku. Zdaniem Sądu prawidłowe stanowisko w tej kwestii zajął Sąd Okręgowy stwierdzając, iż wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzch- ni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Ustawa o ubezpieczeniu społecz- nym rolników posługuje się wyłącznie pojęciem „hektary przeliczeniowe” dla ustale- nia ewentualnego obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu na podstawie tej ustawy. Art. 38 pkt 2 stanowi wprost, iż przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu domniemywa się, że podatnik gruntu rolnego lub podatku od dochodu z działów spe- cjalnych prowadzi działalność rolniczą w rozmiarze wynikającym z zakresu opodat- kowania. Wbrew zatem odmiennym twierdzeniom organu rentowego do ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przyjmuje się hektary przeliczeniowe ustalane dla celów podatku rolnego, a nie hektary przeliczeniowe ustalane przez organy administracji dla celów ustalania uprawnień do świadczeń so- cjalnych rolników i członków ich rodzin. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że Władysław S. i Krystyna S. nie podlegali ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy, skoro nie są właścicielami gospodarstwa obejmującego obszar użyt- ków rolnych o powierzchni przenoszącej 1 ha przeliczeniowy. Kasacja rolniczego organu rentowego została oparta na podstawie naruszenia art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 oraz art. 38 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) oraz naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 467 k.p.c. Kasacja zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania względnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do po- 4 nownego rozpoznania. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji skarżą- cy wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawa materialnego powołanych w pod- stawie kasacji, które budzą poważne wątpliwości i są przyczyną rozbieżności w orzecznictwie Sądów Okręgowych i Sądów Apelacyjnych, co wynika z informacji uzyskanych przez organ rentowy. Zdaniem skarżącego przy ustalaniu powierzchni gospodarstwa rolnego dla celów objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników, nale- ży kierować się treścią przepisów art. 7 i 16 ustawy u.s.r., które nie przewidują żad- nych wyłączeń obszarowych. Sąd Apelacyjny przyjmując powierzchnię gospodarstwa rolnego 0.92 ha przeliczeniowego zaakceptował uprzednie wyłączenia z ogólnej po- wierzchni dla celów podatku rolnego. Sama decyzja wymiarowa łącznego zobowią- zania pieniężnego nie może być podstawą dla ustalania objęcia ubezpieczeniem, niezbędne są dalsze informacje od organu prowadzącego ewidencję gruntów i bu- dynków. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, jak należy rozumieć użyte w ustawie u.s.r. pojęcie hektarów przeliczeniowych. Od wielkości posiadanych przez rolnika hektarów przeliczeniowych zależy objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników. Ubezpieczenie to ma charakter ubezpieczenia obowiązkowego, w którym obowiązek uiszczenia składek powstaje automatycznie, z mocy samego prawa w rezultacie zaistnienia warunków objęcia ubezpieczeniem. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. Te same przesłanki powodują objęcie ubezpieczeniem emerytalno-rentowym (art. 16 ust. 1). Ustawa u.s.r. zawiera słownik, obejmujący niektóre używane w niej terminy, który stanowi ich definicję legalną. Nie zawiera on występującego w ustawie pojęcia „ha przeliczeniowego”. Termin ten nie jest jednak pojęciem z zakresu języka potocz- nego, lecz ma charakter terminu technicznego, którego treść została określona w ustawie z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r., Nr 94, poz. 431 ze zm.). Wprawdzie ustawa u.s.r. nie odsyła wprost do ustawy o po- datku rolnym, jednak na merytoryczny związek między tą ustawą a ustawą o podatku rolnym w zakresie podlegania ubezpieczeniu, wskazuje przepis art. 38 ustawy u.s.r. 5 Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu domniemywa się, że podatnik podatku rolnego lub podatku od dochodu z działów specjalnych prowadzi działalność rolniczą w rozmiarze wynikającym z rozmiaru opodatkowania (pkt 2), a jeżeli własność lub dzierżawa gruntów, o których mowa w pkt 1, przysługuje kilku osobom lub jeżeli obowiązek podatkowy, o którym mowa w pkt 2, ciąży na kilku oso- bach - każda z tych osób uczestniczy w prowadzeniu działalności rolniczej. Według art. 4 ust. 2 ustawy o podatku rolnym liczbę hektarów przeliczenio- wych ustala się na podstawie powierzchni, rodzajów i klas użytków rolnych wynikają- cych z ewidencji gruntów oraz zaliczenia do okręgu podatkowego. Stosownie do ust. 3 tego przepisu przeliczeniu na hektary przeliczeniowe podlegają grunty pod zabu- dowaniami, w tym również pod obiektami służącymi do prowadzenia działów specjal- nych produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym. Ustawa określa liczbę okręgów podat- kowych, przeliczniki powierzchni użytków rolnych oraz zasady przeliczania na hekta- ry przeliczeniowe niektórych rodzajów użytków rolnych. Ustalona w sposób określony w ustawie liczba hektarów przeliczeniowych nie zawsze jest tożsama z liczbą hektarów przeliczeniowych stanowiących podstawę opodatkowania, ponieważ ustawa przewiduje zwolnienia od podatku rolnego niektó- rych użytków rolnych (art. 12 ustawy). W świetle przepisów ustawy u.s.r. nie ma pod- staw do tego by, przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu, liczbę hektarów przeli- czeniowych ustalać z uwzględnieniem wyłączeń niektórych obszarów użytków rol- nych z podstawy opodatkowania, dokonaną dla celów wymiaru podatku rolnego. Kasacja trafnie wskazuje, że decyzja o wymiarze podatku rolnego, w związku z użytym w niej nieznanym ustawie o podatku rolnym określeniem „hektary socjalne”, obok pojęcia „hektary przeliczeniowe” i przyporządkowanie tym pojęciom różnych wielkości, nie pozwala na ustalenie wielkości hektarów przeliczeniowych, ustalanych zgodnie z zasadami art. 4 ustawy o podatku rolnym, warunkujących objęcie ubezpie- czeniem społecznym rolników. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku i prze- kazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania (art. 39313 k.p.c.). ========================================