II UKN 467/99

Wyrok z dnia 5 kwietnia 2000 r. II UKN 467/99 Naruszenie obowiązków przez pracownika, który uległ wypadkowi, jeżeli wystąpiło w okolicznościach, o których mowa w art. 8 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób za- wodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.), może być podstawą do wyłączenia prawa do świadczeń należnych pracownikowi, nie od- biera jednak zdarzeniu cech wypadku przy pracy, jeżeli związek z pracą nie zo- stał zerwany (art. 6 ust. 1 tej ustawy). Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2000 r. sprawy z powódz- twa Marka Z. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w R. o sprostowanie protokołu powypadkowego, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 21 grudnia 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Powód Marek Z. wniósł o sprostowanie protokołu powypadkowego sporzą- dzonego przez pozwane Przedsiębiorstwo Państwowe Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w R. z dnia 18 listopada 1997 r. przez uznanie zdarzenia z dnia 14 listo- pada 1997 r. za wypadek przy pracy. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 16 września 1998 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Rado- miu oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powód był długoletnim pracownikiem pozwa- nego. W dniu 14 listopada 1997 r. na polecenie kierownika wydziału miał wykonywać pracę na frezarce polegająca na frezowaniu kotwy. Przed każdą operacją należało włożyć dwie kotwy do gniazda prasy hydraulicznej, a gdy do niego weszły, należało 2 uruchomić mechanizm prasy. Nie należało uruchamiać prasy, gdy kotwy nie wcho- dziły do gniazda, gdyż groziło to zgnieceniem palców. Powód wykonał operację nie- prawidłowo. Jedna z kotw nie weszła do gniazda, a powód uruchomił prasę, która przygniotła mu środkowy palec lewej ręki. Oceniając zdarzenie Sąd uznał, że było to zdarzenie nagłe, spowodowane przyczyną zewnętrzną jednak nie miało związku z pracą. Powód miał świadomość, że narusza przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, w zakresie których został przeszkolony i wykonywał czynność sprzecznie z celem i istotą zleconej pracy. Jest to rażące niedbalstwo, wyłączające prawo do świadczeń z mocy art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Na skutek apelacji powoda Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 21 grudnia 1998 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok i uznał zdarzenie z dnia 14 listopada 1997 r. za wypadek przy pracy. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego zdarzenie spełnia wszystkie trzy przesłanki wymienione w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 1 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Nie można uznać, że nie występuje związek przyczy- nowy pomiędzy wykonywaną pracą a zdarzeniem. Powód wykonywał pracę na pole- cenie kierownika, w godzinach pracy, w interesie zakładu pracy. Gdyby nadzór nad jego pracą był należyty nie doszłoby do wypadku. Powód nie dochodzi w tym proce- sie świadczeń z ustawy wypadkowej, lecz sprostowania protokołu powypadkowego. Takie powództwo o ustalenie jest dopuszczalne, gdyż powód ma w tym interes prawny. Wyrok ten zaskarżył kasacją pozwany i wskazując jako podstawy kasacji na- ruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz naruszenie przepisów postępowania – art. 3931 pkt 2 w związku z art. 368 pkt 3 KPC oraz 189 KPC - wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Są- dowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu ka- sacji pozwany podniósł, że wypadek nie nastąpił przy wykonywaniu zleconych czyn- ności, gdyż powodowi zlecono obrabianie kotw wyłącznie na frezarce, a nie na pra- sie. Czynności na prasie powód wykonywał samowolnie, mając świadomość, że na- rusza przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy. Działanie na szkodę zakładu pracy 3 wyklucza zdaniem pozwanego jedną z przesłanek wymienionych w art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej, a mianowicie związek zdarzenia z pracą. Naruszenie przepisu art. 3931 pkt 2 i 368 pkt 3 KPC polega na stworzeniu przez Sąd Okręgowy całkowicie dowolnego stanu faktycznego nie mającego oparcia w dowodach z dokumentów i z zeznań świadków. Wyrok ustalający narusza przepis art. 189 KPC, bowiem po- wództwo powinno zostać oddalone wobec braku interesu prawnego w ustaleniu, że zdarzenie było wypadkiem przy pracy. Obowiązek wykazania interesu prawnego wy- nika z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1994 r., II PZP 1/94 (OSNAPiUS 1994 r. nr 6, poz. 96). Sąd Najwyższy zważył, co następuje; Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 189 KPC. Przepis ten stanowi, że powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Przepis ten jest podstawą prawną żądania przez pracownika ustalenia treści lub sprostowania protokołu powypadkowego w sy- tuacji gdy pracownik nie dochodzi roszczeń odszkodowawczych bądź rentowych na podstawie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Taka jest treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1994 r., II PZP 1/94 (OSNAPiUS 1994 r. nr 6, poz. 96), w której stwierdzono, że pracownik ma interes prawny w żądaniu ustaleń, jeżeli decydują one o jego prawach i związanych z nimi ewentualnie w przyszłości roszczeniach. Uchwała ta stanowi od- powiedź na pytanie prawne dotyczące wątpliwości co do podstawy prawnej żądania sprostowania protokołu powypadkowego, powstałych wobec zmiany przepisów wy- konawczych. W aktualnym stanie prawnym podstawą tą jest przepis art. 189 KPC, który wymaga istnienia po stronie powoda interesu prawnego w ustaleniu stosunku prawnego lub prawa. W sytuacji, gdy pracownik doznał uszczerbku na zdrowiu w wyniku zdarzenia, które jego zdaniem było wypadkiem przy pracy, ma on z reguły interes prawny w ustaleniu kwalifikacji tego zdarzenia. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyro- ku z dnia 27 stycznia 1998 r., II UKN 471/97 (OSNAPiUS 1999 r. nr 2, poz.75), stwierdzając, że powództwo o ustalenie lub sprostowanie treści protokołu powypad- kowego jest dopuszczalne na podstawie art. 189 KPC. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy zajął się kwestią dopuszczalności powództwa o ustalenie w sytuacji, 4 gdy możliwe jest wytoczenie powództwa o świadczenie, co mogłoby wykluczać ist- nienie interesu prawnego. Ponieważ świadczenia z tytułu wypadków przy pracy mają naturę i wysokość ustawowo określoną, uzależnioną jedynie od tego, czy strona jest w ogóle uprawniona do świadczeń, względy celowości i ekonomii procesowej decy- dują o dopuszczalności powództwa o ustalenie. Podzielając to stanowisko należało uznać, że nie było podstaw do oddalenia powództwa z tej przyczyny, że nie został wykazany interes prawny. Kasacja nie zarzuca naruszenia innych przepisów postępowania poza omó- wionym art. 189 KPC. Nie można uznać za taki zarzut powołanie się na przepis art. 3931 pkt 2 KPC, który określa jako podstawę kasacji naruszenie przepisów postępo- wania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ogólnikowe powołanie się na wady w ustaleniach faktycznych bez wskazania naruszenia kon- kretnego przepisu postępowania nie jest usprawiedliwioną podstawą kasacji. Przepis art. 368 KPC, który określa wymogi formalne apelacji, został w kasacji przytoczony prawdopodobnie przez pomyłkę. Podstawą oceny prawidłowości zastosowania prawa materialnego może być tylko stan faktyczny ustalony w zaskarżonym wyroku. Sąd Okręgowy nie poczynił zresztą odmiennych ustaleń faktycznych od ustaleń Sądu Rejonowego, a jedynie ina- czej zakwalifikował ustalony stan faktyczny. Stan faktyczny był taki, że powód wyko- nywał zleconą mu przez przełożonego pracę wadliwie, uruchamiając maszynę, której w istniejących okolicznościach nie powinien używać. Wypadek nastąpił w wyniku ru- chu tej maszyny. Zdarzenie może być uznane za wypadek przy pracy, jeżeli zawiera wszystkie elementy określone w art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej, a więc jest to zda- rzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w związku z pracą, między innymi podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności albo poleceń przełożonych. Wszystkie te elementy wystąpiły w przypadku powoda. Zdarzenie nagłe nastąpiło podczas wykonywania przez powoda zwykłej pracy zleconej mu przez przełożonego. Dla uznania związku zdarzenia z pracą nie jest wymagane, aby pracownik wykonywał swoje obowiązki w sposób nienaganny. Naruszenie obowiązków przez pracownika, który uległ wypadkowi, jeżeli wystąpiło w okolicznościach, o których mowa w art. 8 ust. 1 lub 2 ustawy, może być podstawą do wyłączenia prawa do świadczeń należnych pracownikowi, nie odbiera jednak zdarzeniu cech wypadku przy pracy, jeżeli związek z pracą nie został zerwany. O zerwaniu związku z pracą pracownika, który przebywa na terenie zakładu pracy, 5 można mówić wówczas, gdy pracownik w ogóle nie wykonuje pracy lub gdy został odsunięty od pracy przez przełożonego albo wykonuje prywatne czynności nie zwią- zane z pracą. Sytuacja taka nie miała miejsca w przypadku powoda, który na swoim stanowisku pracy wykonywał czynności należące do jego obowiązków. Kwestia, czy przy wykonywaniu tych czynności stosował się ściśle do przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz poleceń przełożonych, nie wpływa na kwalifikację zdarzenia. Ponieważ w protokole powypadkowym stwierdzono, że zdarzenie nie było wy- padkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy, żądanie pozwu dotyczyło sprostowania protokołu tylko w tej kwestii. Okoliczności wyłączające na podstawie art. 8 ust. 1 prawo do świadczeń pracownika, który uległ wypadkowi przy pracy, nie mogły być przedmiotem ustaleń sądu, skoro nie było objęte żądaniem. Sąd pierwszej instancji dopuścił się nieprawidłowości przyjmując, że istnienie okoliczności, o któ- rych mowa w art. 8 ust. 1, oznacza zerwanie związku przyczynowego między wypad- kiem a pracą. Takie stanowisko sprzeczne jest z treścią art. 8 ust. 1. Stanowi on, że świadczenia określone w ustawie nie przysługują pracownikowi, gdy wyłączną przy- czyną wypadku przy pracy było udowodnione przez zakład pracy naruszenie przez pracownika przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Z określenia „przyczyna wypadku przy pracy” wy- nika, że regulacja zawarta w tym przepisie dotyczy zdarzeń będących wypadkami przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1. W pierwszej kolejności należy zatem ustalić, czy zdarzenie było wypadkiem przy pracy. Żądanie pozwu dotyczyło tylko tej kwestii i została ona rozstrzygnięta zaskarżonym wyrokiem. Istnienie wszystkich przesłanek pozwalających na zastosowanie art. 8 ust. 1 jest nadal kwestią sporną. Przepis art. 8 ust. 1 wyłącza prawo do świadczeń tylko pracownika poszkodowanego w wypadku przy pracy natomiast nie wyłącza prawa członków jego rodziny w razie śmierci pra- cownika w następstwie wypadku. Okoliczności, o których mowa w tym przepisie nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie kwalifikacji zdarzenia jako wy- padku przy pracy. Sąd Okręgowy orzekł prawidłowo pomijając te okoliczności, a za- rzut naruszenia prawa materialnego okazał się nieuzasadniony. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na zasadzie art. 39312 KPC oddalił kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. ========================================