II UKN 466/99

Wyrok z dnia 31 marca 2000 r. II UKN 466/99 Okres pobierania zasiłku macierzyńskiego jest okresem składkowym, który uwzględnia się w pełnym rozmiarze przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2000 r. sprawy z wniosku Marii P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 16 czerwca 1999 r. [...] z m i e n i ł w ten sposób zaskarżony wyrok, że oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 16 marca 1999 r. [...] U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. decyzją z dnia 7 września 1998 r. odmówił Marii P. prawa do renty inwalidzkiej z tytułu niezdolności do pracy z tego względu, że nie spełnia warunków przewidzianych w art. 32 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz.267 ze zm.). Lekarz orzecznik w orzeczeniu z dnia 31 sierpnia 1998 r. uznał bo- wiem wnioskodawczynię za zdolną do pracy. Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 16 marca 1999 r. zmienił po- wyższą decyzję w ten sposób, że uznał Marię P. za częściowo trwale niezdolną do pracy i przyznał jej z tego tytułu stałą rentę od dnia 1 czerwca 1998 r. Sąd pierwszej instancji dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy z dziedziny psychiatrii, otolaryngo- logii i psychologii klinicznej i na tej podstawie oraz na podstawie dokumentacji lekars- kiej dotyczącej wnioskodawczyni ustalił, że [...]. Jednak od dnia 30 sierpnia 1993 r., 2 tj. od śmierci męża wnioskodawczyni, nastąpiło istotne pogorszenie jej stanu zdrowia jako osoby niezdolnej częściowo do pracy, wyrażające się w obniżeniu nastroju, które ma postać stanów depresyjnych, ograniczających możliwość wykonywania czynności zawodowych. Czynności wnioskodawczyni z powodu ogólnego zahamo- wania psychoruchowego stały się znacznie spowolniałe i to właśnie ogranicza jej zdolność do pracy. Sąd Okręgowy ustalił ponadto, że wnioskodawczyni posiada nie mniej niż 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w ciągu ostatniego dziesię- ciolecia przed dniem powstania niezdolności do pracy, tj. przed dniem pogorszenia się stanu zdrowia, które spowodowało tę niezdolność. Poza tym pogorszenie to nas- tąpiło w okresie zatrudnienia przewidzianym w art.6 ust.2 ustawy z dnia 17 paździer- nika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz.450 ze zm.). Sąd Apelacyjny w Białymstoku uwzględnił apelację strony pozwanej i wyro- kiem z dnia 16 czerwca 1999 r. zmienił w ten sposób wyrok Sądu Okręgowego, że oddalił odwołanie wnioskodawczyni. Sąd ten uznał, że wnioskodawczyni jest częś- ciowo niezdolna do pracy od wczesnego dzieciństwa, z pogorszeniem stanu zdrowia od 30 sierpnia 1993 r. - tak jak ustalił Sąd pierwszej instancji, lecz przyjął, że nie po- siada 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w dziesięcioleciu od 30 sierpnia 1983 r. do 30 sierpnia 1993 r. W tym okresie była bowiem zatrudniona od 30 sierpnia 1983 r. do 8 listopada 1983 r. w B. Zakładach Przemysłu Wełnianego w B. oraz od 9 grudnia 1985 r. do 18 sierpnia 1986 r. w Przedsiębiorstwie Produkcji Leśnej "L." w B., natomiast od 19 sierpnia 1986 r. do 17 stycznia 1991 r. korzystała z urlopów wycho- wawczych. Legitymuje się zatem okresem składkowym wynoszącym 2 lata 10 mie- sięcy i 18 dni oraz okresem nieskładkowym, z którego można doliczyć tylko 1/3 ustalonego okresu składkowego, czyli 11 miesięcy i 13 dni. Jest to mniej niż 5 lat. Z tego względu – zdaniem Sądu Apelacyjnego – wyrok Sądu Okręgowego zapadł z naruszeniem art. 32 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, co uzasadniało jego zmianę i oddalenie odwołania wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego odmawiającej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. W kasacji od powyższego wyroku wnioskodawczyni żądała jego zmiany przez oddalanie apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 16 marca 1999 r. albo jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Białymsto- ku do ponownego rozpoznania, z zasądzeniem w każdym wypadku kosztów zastęp- 3 stwa adwokackiego świadczonego z urzędu. Zdaniem skarżącej, Sąd Apelacyjny naruszył przepisy art. 32 i art. 33 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 67 ze zm.) oraz art. 2 ust. 1 pkt. 5 w związku z art. 6 ust. 8 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) wskutek stwierdzenia, że nie spełnia jednego z wa- runków koniecznych do przyznania jej renty, tj. posiadania 5 letniego okresu zatrud- nienia, podczas gdy do ustalonych przez Sąd Apelacyjny okresów składkowych i nie- składkowych powinny być doliczone okresy pobierania zasiłków macierzyńskich wy- noszące 322 dni, czyli 10 miesięcy i 22 dni. Według art. 2 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r., okres pobierania zasiłków macierzyńskich jest okresem składkowym, zatem w przypadku skarżącej powinien być doliczony w całości. Zwięk- sza on okres składkowy do 3 lat 9 miesięcy i 10 dni, a okres nieskładkowy - do 1 roku 3 miesięcy i 3 dni, co w sumie daje 5 lat i 17 dni. Organ rentowy wniósł o uwzględ- nienie kasacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje Kasacja okazała się zasadna, gdyż Sąd Apelacyjny, pomijając przy ocenie uprawnień skarżącej przepis art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz zasadach ich ustalania, naruszył przepisy art. 32 ust. 2 oraz art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytal- nym pracowników i ich rodzin, wskutek czego doszedł do błędnego wniosku, że skar- żąca nie nabyła prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Nie spowodowało to jednak konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39313 § 1 KPC). Zaskarżony wyrok nie naruszył bowiem istotnych przepisów postępowania, lecz jedynie prawo material- ne, przede wszystkim z powodu niezastosowania art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. Stworzyło to możliwość zastosowania przez Sąd Najwyższy art. 39315 KPC, zmiany zaskarżonego wyroku i wydania orzeczenia co do istoty sprawy. Z powołanego wyżej art.2 ust.1 pkt 5 ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent oraz zasadach ich ustalania wynika, że okresem składkowym jest także okres pobie- rania zasiłku macierzyńskiego. Treść tego przepisu jest jednoznaczna i nie pozosta- wia żadnych wątpliwości co do tego, że okresy pobierania zasiłku macierzyńskiego 4 należy doliczać do okresów składkowych. Tak również powinien postąpić Sąd Apela- cyjny. Sąd ten pominął jednak ów przepis, wskutek czego doszedł do wniosku, że skarżąca posiada tylko 2 lata 10 miesięcy i 18 dni okresów składkowych, zamiast 3 lat 9 miesięcy i 10 dni. Okresy pobierania zasiłków macierzyńskich z racji urodzenia dzieci: Katarzyny, Pawła i Wioletty wyniosły bowiem łącznie 322 dni, co było okolicz- nością niesporną. Przy istnieniu okresów składkowych w wymiarze 3 lat 9 miesięcy i 10 dni okres nieskładkowy, który mógł być doliczony do tych okresów, wyniósł 1 rok 3 miesiące i 3 dni, dając razem 5 lat i 13 dni, czyli okres wystarczający w myśl art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. do powstania prawa do renty z tytułu niezdol- ności do pracy. Kwestia zaś niezdolności skarżącej do pracy w związku z pogorsze- niem się jej stanu zdrowia od 30 sierpnia 1993 r. została wyjaśniona i niewadliwie ustalona w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, co zaakceptował bez ja- kichkolwiek zastrzeżeń Sąd Apelacyjny. Tym samym okazał się trafny zarzut kasacji dotyczący naruszenia art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., gdyż - wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego - wnioskodawczyni posiadała okres 5 lat zatrudnie- nia, który przypadł w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed powstaniem inwalidztwa. Z tych przyczyn i stosownie do art. 39315 KPC Sąd Najwyższy, uwzględniając kasację, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację organu rento- wego od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku, przyznającego Marii P. stałą rentę z tytułu niezdolności do pracy, poczynając od dnia 1 czerwca 1998 r. ========================================