II UKN 460/99

Wyrok z dnia 31 marca 2000 r. II UKN 460/99 Sprawa o sprostowanie protokołu powypadkowego funkcjonariusza Służby Więziennej nie należy do drogi sądowej przed sądem pracy. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2000 r. sprawy z powództwa Marka M. przeciwko Zakładowi Śledczemu w B. o sprostowanie treści protokołu po- wypadkowego, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 27 maja 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego- Sądu Pracy w Białymstoku z dnia 7 lutego 1999 r. [...] i przekazał sprawę do ponow- nego rozpoznania temu Sądowi Rejonowemu, pozostawiając mu orzeczenie o kosz- tach postępowania. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro- kiem z dnia 27 maja 1999 r. oddalił apelację powoda Marka M. od wyroku Sądu Re- jonowego-Sądu Pracy w Białymstoku z dnia 9 lutego 1999 r. [...], oddalającego jego powództwo przeciwko Aresztowi Śledczemu w B. o sprostowanie protokołu powy- padkowego. W sprawie tej ustalono, że Wydział Kadr Centralnego Zarządu Służby Więziennej w W. oraz organizacja związkowa przy Centralnym Ośrodku Służby Wię- ziennej w K. zorganizowali w dniach 21-23 lutego 1997 r. mistrzostwa Służby Wię- ziennej w badmintonie. Udział w tych zawodach sportowych zgłosił powód będący funkcjonariuszem Aresztu Śledczego w B. W czasie rozgrywania meczu w dniu 21 lutego 1998 r. powód doznał zerwania ścięgna Achillesa lewej nogi. Komisja powy- padkowa uznała to zdarzenie za wypadek pozostający w związku z pełnieniem służby i powodowi przyznano jednorazowe odszkodowanie w kwocie 2.948,40 zł na 2 mocy decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia 20 listopada 1997 r. Następ- nie jednak postanowieniem Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 9 lute- go 1998 r. uchylono, jako niezgodny z prawem, protokół powypadkowy z dnia 7 kwietnia 1998 r, a w dniu 19 lutego 1998 r. komisja powypadkowa nie uznała tego zdarzenia za wypadek pozostający w związku z pełnieniem służby. Na tle takich ustaleń Sąd drugiej instancji przyjął, że udział powoda w rekreacyjnych zawodach sportowych miał charakter dobrowolny, przeto nie można doszukać się związku tych czynności sportowych ze służbą, bądź w interesie służby, nawet bez polecenia przełożonych, w ujęciu art. 67 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 61, poz. 283 ze zm.) w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 grud- nia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków przy pracy i cho- rób pozostających w związku z pełnieniem służby w Milicji Obywatelskiej (Dz.U. Nr 53, poz. 345 ze zm.). Sąd ten uznał, że podczas tych zawodów sportowych powód nie wykonywał obowiązków służbowych ani poleceń przełożonych. Nie były to rów- nież działania podjęte w interesie służby, za jakie można uznać zachowania funkcjo- nariusza podjęte nawet bez polecenia w czasie wolnym od służby, jeżeli należały one do obowiązków służbowych i wynikały z istoty pełnionej przez niego funkcji. Udział powoda w zawodach badmintonowych nie należał do jego obowiązków służbowych jako funkcjonariusza Służby Więziennej, a tym bardziej radcy prawnego, który w ten sposób sprawdzałby lub doskonalił swoje umiejętności w interesie służby więziennej. Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutu naruszenia praw nabytych do jednorazowego odszkodowania, którego powód nie otrzymał, ponieważ decyzja w tym zakresie zos- tała uznana za nieważną. W kasacji powód podniósł zarzut naruszenia: 1) art. 2 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej przez nieuwzględnienie, że protokół powypadkowy, o którego zmianę wnosił, godził w zasadę ochrony praw nabytych do jednorazowego odszkodowania przyznanego mu decyzją z dnia 20 listopada 1997 r. Decyzja z dnia 8 października 1998 r. stwierdzająca nieważność decyzji przyznającej powodowi odszkodowanie stanowi przedmiot toczącego się przed Sądem Okręgowym w Białymstoku odręb- nego postępowania w sprawie [...], tym samym oddalenie tego zarzutu było niedo- puszczalne, a co najmniej przedwczesne. 2) art. 67 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o odsz- kodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku z pełnieniem służby w Milicji Obywatelskiej – przez błędną wykładnię pojęcia wypadku 3 związanego ze służbą, 3) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy (art. 393 KPC) - przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodo- wego i niewyjaśnienie okoliczności delegowania go na zawody sportowe, uwzględ- niające jego powinności służbowe, z których wynika dbałość o rozwój fizyczny, jaka jest jednym z podstawowych zadań w zakresie doskonalenia zawodowego każdego funkcjonariusza Służby Więziennej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka- sacji, bierze jednak pod uwagę nieważność postępowania, która wystąpiła przy roz- poznaniu sprawy sprostowania protokołu powypadkowego funkcjonariusza Służby Więziennej przez sądy pracy, co spowodowało wyrokowanie przez sąd rejonowy-sąd pracy w sprawie, w której jest właściwy sąd okręgowy bez względu na wartość przedmiotu sporu (art. 379 pkt 6 KPC). Nie może podlegać kwestii, że mianowanie na stanowisko funkcjonariusza Służby Więziennej, jakie niespornie zajmuje powód, będący radcą prawnym u strony pozwanej, nie rodzi stosunku pracy, lecz odrębny stosunek służbowy, który wyłącza spory funkcjonariuszy tej służby spod kompetencji sądów pracy. Odrębności te wynikają w szczególności z przepisów ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 61, poz. 283 ze zm.), z których warto przytoczyć chociażby regulacje określające tę służbę jako umundurowaną i uzbrojo- ną formację apolityczną (art. 1 ust. 2 ustawy), w której funkcjonariusze pozostają w szczególnych stosunkach służbowych (rozdział 3 ustawy). W ramach stosunku służ- bowego funkcjonariusz wykonuje rozkazy lub polecenia służbowe (art. 58 ustawy), natomiast od decyzji w tzw. sprawach osobowych ze stosunku służbowego służy od- wołanie do odpowiedniego wyższego przełożonego na zasadach i w terminach okre- ślonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 31 ust. 4 ustawy). Te wskazane przykładowo sygnalizacje normatywne powodują, że w stosunkach służ- bowych funkcjonariuszy Służby Więziennej dominują elementy administracyjno- prawnego podporządkowania, co powoduje, że swoje obowiązki służbowe realizują oni w stosunkach służbowych typu administracyjnoprawnego, albowiem nie mają oni statusu prawnego pracowników w rozumieniu art. 2 KP, którzy wykonują pracę w ramach zobowiązaniowych reguł pracowniczego zatrudnienia (art. 11 i 22 § 1 KP). W konsekwencji funkcjonariuszom tych służb mogłoby przysługiwać prawo do pra- 4 cowniczej (cywilnej) drogi sądowej tylko w razie szczególnego ustawowego odesła- nia do takiego trybu postępowania. Tymczasem pragmatyka służbowa funkcjonariuszy Służby Więziennej kreuje jednoznacznie administracyjnoprawny tryb odwołania od decyzji w sprawach osobo- wych, które obejmują realizację wynikających z treści tego stosunku służbowego uprawnień i obowiązków funkcjonariuszy (art. 31 ustawy), w tym przewidziane w roz- dziale 5 ustawy - Obowiązki i prawa funkcjonariuszy - prawo do odszkodowania, przysługującego funkcjonariuszowi, który w związku ze służbą doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu (art. 67 ustawy). Wprawdzie Minister Sprawied- liwości w § 7 ust. 5 zarządzenia z dnia 1 października 1997 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków pozostających w związku z pełnieniem służby przez funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.Urz. Ministerstwa Sprawiedliwości Nr 5, poz. 51) wskazał na prawo wniesienia przez funkcjonariusza lub członków jego ro- dziny powództwa o zmianę treści protokołu powypadkowego do właściwego sądu rejonowego-sądu pracy, jednakże - w ocenie Sądu Najwyższego - nastąpiło to z oczywistym przekroczeniem granic delegacji ustawowej z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w Milicji Obywatelskiej (Dz.U. Nr 53, poz. 345 ze zm.), w związku z art. 139 ustawy z 26 kwietnia 1996 r., zawierającej wyłącznie upo- ważnienie do określenia trybu ustalania okoliczności i przyczyn wypadków, co nie obejmuje kompetencji do wskazania trybu rozstrzygania sporów w tym zakresie. Sta- nowisko takie koresponduje z regulacją zawartą w art. 476 § 1 pkt 2 KPC, który przez sprawy w zakresu prawa pracy uznaje tylko te roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów (rangi ustawowej) stosuje się przepisy prawa pracy, co nie może polegać na ogólnym odesłaniu w zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości do pracowniczej drogi sądowej i to bez wskazania jakich- kolwiek przepisów prawa pracy. Sąd Najwyższy uznał, że sprawy osobowe funkcjonariuszy Służby Więziennej nie poddają się kwalifikacji procesowej jako sprawy cywilne z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 1 w związku z art. 476 § 1 KPC, a funkcjonariusze nie mają proceso- wego statusu prawnego pracowników według art. 476 § 5 pkt 1 KPC. Natomiast ustawowe odesłanie zawarte w art. 67 ustawy, przewidujące, że funkcjonariusz, który w związku ze służbą doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu, otrzymuje odszkodowanie, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o odszkodo- 5 waniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w Policji, nadaje sporom o to świadczenie charakter sprawy cywilnej z zakre- su ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy z 16 grudnia 1972 r. od decyzji właściwych przełożonych w sprawie takiego odszkodowania (art. 31 ust. 1 i 4 z 26 kwietnia 1996 r.) przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego oraz w terminie przewidzianym w art. 4779 § 1 tego Kodeksu. Z tym szczególnym odesła- niem do cywilnej drogi sądowej koresponduje procesowe określenie sprawy odwoła- nia od decyzji w sprawie odszkodowań przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze Służbą Więzienną jako sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 2 pkt 5 KPC), w której funkcjonariusz tej Służby legitymuje się procesowym statusem prawnym ubezpieczonego w rozumieniu art. 476 § 5 pkt 2 lit. d KPC. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy stwierdził nieważność postępo- wania przed sądami pracy w sprawie o sprostowanie treści protokołu powypadkowe- go funkcjonariusza Służby Więziennej i na podstawie art. 39311 w związku z art. 39313 KPC orzekł kasatoryjnie, pozostawiając Sądowi pierwszej instancji, przy roz- ważeniu sygnalizowanego w kasacji zawisłego postępowania w przedmiocie „nie- ważności decyzji przyznającej powodowi odszkodowanie” przed Sądem Okręgowym w Białymstoku [...], nadanie sprawie dalszego biegu procesowego w trybie art. 200 KPC, bądź art. 464 KPC, oraz orzeczenie o kosztach postępowania. ========================================