II UKN 458/00

Wyrok z dnia 3 lipca 2001 r. II UKN 458/00 Dla spełnienia warunków określonych w art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) konieczne jest wystąpienie obrażeń lub chorób spowo- dowanych deportacją, które w wyniku rozwoju zmian chorobowych doprowa- dziły do powstania niezdolności do pracy. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie: SN Roman Kuczyński, SA Bogumiła Blok. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2001 r. sprawy z wniosku Wła- dysławy Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o prawo do renty w związku z deportacją, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 kwietnia 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 13 października 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Od- dział w Ł. odmówił przyznania wnioskodawczyni Władysławie Ś. prawa do renty in- walidy wojennego wobec braku związku między jej niezdolnością do pracy a depor- tacją do ZSRR. Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 18 października 1999 r. [...] zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawczyni prawo do renty z tytułu czę- ściowej niezdolności do pracy w związku z deportacją do ZSRR od 1 września 1998 r. Sąd ustalił, że wnioskodawczyni urodzona w 1937 r. przebywała na deportacji w ZSRR w latach 1940-1945. Z opinii biegłych lekarzy neurologa i kardiologa wynika, że u wnioskodawczyni stwierdza się nadciśnienie tętnicze chwiejne, chorobę zwy- 2 rodnieniową kręgosłupa z dyskopatią i zespołem bólowym, zespół lękowo - depresyj- ny i rozpoczynający się zespół psychoorganiczny. Schorzenia te czynią wnioskodaw- czynię częściowo niezdolną do pracy. Biegły neurolog stwierdził, że nie można wy- kluczyć związku między zmianami w stanie psychicznym a pobytem na deportacji, gdyż złe warunki klimatyczne, higieniczne i zdrowotne oraz stres mogły mieć wpływ na stan zdrowia wnioskodawczyni. W apelacji od tego wyroku organ rentowy zarzucił, że stwierdzenie biegłego, iż nie można wykluczyć związku między niezdolnością do pracy wnioskodawczyni a pobytem na deportacji nie jest wystarczające do uznania, że warunek do przyznania prawa do renty w związku z pobytem na deportacji został spełniony. Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2000 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd Apelacyjny przeprowadził dowód z opinii biegłego lekarza psychiatry. Biegła stwierdziła, że po- czątkowe objawy zespołu psychoorganicznego są wywołane przez zmiany naczy- niowe. Proces ten związany jest z wiekiem i chorobą nadciśnieniową. Są to zmiany samoistne nie pozostające w związku z deportacją wnioskodawczyni. Biegła nie znalazła podstaw do rozpoznania zespołu lękowo-depresyjnego. Z treści protokołu badania neurologicznego nie wynikają przesłanki uzasadniające takie rozpoznanie, a w trakcie badania psychiatrycznego nie stwierdzono zaburzeń depresyjnych. Dla wyjaśnienia rozbieżności w obu opiniach Sąd przeprowadził dowód z opinii uzupeł- niającej obu biegłych złożonej na rozprawie. Biegły neurolog stwierdził, że rozpozna- nie zespołu depresyjno-lękowego i zespołu psychoorganicznego oparł na podstawie wywiadu z pacjentką. Prawdopodobieństwo związku tych zmian z pobytem na de- portacji oparł na tym, że zmiany tego rodzaju występują zwykle u kobiet w później- szym wieku niż 62 lata. Biegła lekarz psychiatra wyjaśniła, że badanie nie wykazało objawów zespołu lękowo-depresyjnego, leczenie psychiatryczne stosowane było do objawów naczyniowych, a ponadto wnioskodawczyni do osiągnięcia wieku emerytal- nego wykonywała zatrudnienie w charakterze pracownika umysłowego. U wniosko- dawczyni występują cechy typowe dla zespołu psychoorganicznego naczyniopo- chodnego. Przy rozpoznanym nadciśnieniu tętniczym nie jest to proces przedwcze- sny. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko biegłej lekarza psychiatry, gdyż omawiane zmiany chorobowe należą do jej specjalności, a opinia została w sposób przekonują- cy uzasadniona. W świetle tej opinii wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przy- znania renty na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz 3 niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). Od tego wyroku wniosła kasację wnioskodawczyni i wskazując jako podstawę kasacji naruszenie prawa materialnego - art. 12 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofia- rami represji wojennych i okresu powojennego, poprzez przyjęcie, że pomiędzy de- portacją wnioskodawczyni a niezdolnością do pracy nie istnieje związek przyczynowy pomimo tego, że od najmłodszych lat wnioskodawczyni uskarżała się na liczne scho- rzenia, oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 233 KPC przez brak wszech- stronnego rozważenia materiału dowodowego, w szczególności przez brak dowodu z opinii instytutu naukowego zajmującego się zaburzeniami zdrowia związanymi z de- portacją, a ponadto naruszenie swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie, że wieloletnie życie w warunkach panujących w czasie deportacji pozostało bez wpływu na stan zdrowia. W uzasadnieniu kasacji zarzuciła, że ustalenia w przedmiocie braku związku przyczynowego Sąd oparł na opinii biegłego psychiatry. Jednakże nauka medyczna, a w szczególności psychiatria, nie wyjaśniły w sposób dostateczny związku między deportacją a uszczerbkiem na zdrowiu osób deportowanych. W ta- kiej sytuacji nie wystarcza standartowa opinia psychiatry. Ponadto Sąd nie zajął się warunkami panującymi w miejscu pobytu wnioskodawczyni. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka- sacji, co oznacza, że nie może wykraczać poza przytoczone w kasacji podstawy. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu przepisów prawa, które skarżący uważa za naruszone. Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy bada czy na- stąpiło naruszenie wskazanych przepisów. Przy zastosowaniu tej zasady w zakresie drugiej wskazanej w kasacji podsta- wy (art. 3931 pkt 2 KPC) kontrola kasacyjna ogranicza się do zbadania, czy nastąpiło naruszenie art. 233 KPC. Przepis ten w § 1 stanowi, że sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozwa- żenia zebranego materiału, a w § 2 nakazuje stosowanie tej zasady do odmowy przedstawienia dowodu. O naruszeniu tego przepisu można mówić, gdy ustalenia sądu pozostają w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym. Podniesione w 4 kasacji zarzuty braków w postępowaniu dowodowym - pominięcie dowodu z opinii instytutu naukowego, niewyjaśnienie okoliczności dotyczących pobytu wnioskodaw- czyni na deportacji - nie uzasadniają naruszenia art. 233 KPC. Pominięcie zgłoszo- nego przez stronę dowodu uzasadniałoby zarzut naruszenia art. 217 § 2 KPC, a za- niechanie przeprowadzenia z urzędu dowodu na okoliczności istotne dla rozstrzy- gnięcia sprawy mogłoby uzasadniać zarzut naruszenia art. 232 KPC. Te przepisy nie zostały wskazane przy przytoczeniu podstaw kasacji, a naruszenie wskazanego przepisu art. 233 KPC w zaskarżonym wyroku nie nastąpiło. Sąd Apelacyjny wyjaśnił rozbieżności między opiniami biegłych i wyczerpująco uzasadnił podstawy, na jakich oparł swoje ustalenia. Podstawa kasacyjna wymieniona w art. 3931 pkt 1 KPC została w kasacji sformułowana nieprawidłowo. Przepis ten stanowi, że kasację można oprzeć na na- ruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastoso- wanie. W kasacji nie wskazuje się czy chodzi o błędną wykładnię art. 12 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, czy też o jego niewłaściwe zastosowanie. Ze sformułowania tego zarzutu można wnioskować, że zdaniem skarżącej przepis ten powinien mieć zastosowanie, gdyż istnieje związek między deportacją wniosko- dawczyni a obecną niezdolnością do pracy. Zarzut ten jest wynikiem niewłaściwego rozumienia powołanego przepisu. Przepis ten w ust. 2 pkt 1 przyznaje prawo do świadczeń przysługujących inwalidom wojennym i wojskowym między innymi oso- bom przebywającym na deportacji w ZSRR (art. 4 ust. 1 pkt 3), które stały się nie- zdolne do pracy wskutek inwalidztwa pozostającego w związku z tym pobytem. Zgodnie z art. 12 ust. 3 za inwalidztwo pozostające w związku z pobytem na depor- tacji uważa się inwalidztwo będące następstwem zranień, kontuzji bądź innych obra- żeń lub chorób powstałych w związku z tym pobytem. Dla spełnienia warunków tego przepisu konieczne jest wystąpienie obrażeń lub chorób spowodowanych deportacją, które w wyniku rozwoju zmian chorobowych doprowadziły do powstania niezdolności do pracy. Takie sformułowanie przepisu nie pozwala na przyznanie prawa do świad- czeń wszystkim osobom, które przebywały na deportacji, a obecnie z różnych przy- czyn są niezdolne do pracy. Dlatego nie może być uwzględniony podniesiony w ka- sacji argument, że warunki panujące na deportacji nie mogły pozostać bez wpływu na stan zdrowia osoby deportowanej. Omawiany przepis nie mówi o związku między niezdolnością do pracy a deportacją lecz związek przyczynowy musi istnieć między 5 odniesionymi obrażeniami lub chorobami a aktualną niezdolnością do pracy. Tego rodzaju związek musi być ustalony indywidualnie w każdym przypadku, a w przypad- ku wnioskodawczyni nie został on wykazany. Nawet biegły neurolog, który w zakre- sie wykraczającym poza jego specjalizację wydał korzystną dla wnioskodawczyni opinię, nie wskazuje obrażeń lub chorób związanych z deportacją, które dały począ- tek obecnie stwierdzonym zmianom. Natomiast biegła psychiatra stwierdziła, że po- wodujące niezdolność do pracy zmiany chorobowe są wynikiem starzenia się organi- zmu i nie mają związku z pobytem na deportacji. Słusznie zatem Sąd Apelacyjny uznał, że warunki określone w powołanym przepisie nie zostały w przypadku wnio- skodawczyni spełnione. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 KPC oddalił ka- sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. ========================================