II UKN 44/98

Wyrok z dnia 12 maja 1998 r. II UKN 44/98 Obowiązek udzielenia urlopu wychowawczego obciąża tylko praco- dawcę, a nie organ rentowy, choćby przejął on obowiązek wypłaty zasiłku wy- chowawczego zlikwidowanego pracodawcy (§ 22 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowaw- czych, Dz.U. Nr 60, poz. 277). Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 1998 r. sprawy z wniosku Małgorzaty S.-K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o wypłatę zasiłku wychowawczego, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 30 paź- dziernika 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Ł. decyzją z dnia 14 stycznia 1997 r. odmówił Małgorzacie S.-K. prawa do zasiłku wychowawczego za okres od 1 stycznia 1997 r. do 31 grudnia 1997 r. Wnioskodawczyni zaskarżyła decyzję organu rentowego do Sądu Wojewódz- kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi. Domagała się zmiany decyzji i przyznania oraz wypłaty zasiłku wychowawczego na bieżąco a nadto zasądzenia zaległych zasiłków do dnia 19 kwietnia 1998 r. Wnosiła też o zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ekwiwalentu za nie wykorzystane urlopy za lata 1992 - 1998. Żądała także przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sprostowanie świadectwa pracy wystawionego przez „M.” oraz dokonania tego sprostowania przez 2 wpisanie okresu zatrudnienia od dnia 1 października 1989 r. do 21 listopada 1998 r. a także przedłużenia przez „M.” urlopu wychowawczego do dnia 21 kwietnia 1998 r. Roszczenie o ekwiwalenty za urlop wypoczynkowy i sprostowanie świadectwa pracy wnioskodawczyni cofnęła na rozprawie, ograniczając swoje żądanie do zasiłku wy- chowawczego. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 7 kwietnia 1997 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał Małgorzacie S.-K. prawo do zasiłku wychowawczego za okres od 1 stycznia 1997 r. do 31 grudnia 1997 r., w pozostałej części odrzucił odwołanie. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że skoro organ rentowy przejął obowiązki zlikwidowanego zakładu pracy, to w wypadku złożenia przez wnioskodawczynię wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego powinien jej tego urlopu udzielać. Wnioskodawczyni udzielono urlopu wycho- wawczego od dnia 21 kwietnia 1992 r. i powinna była otrzymać ten urlop zgodnie z przepisem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych (Dz. U. Nr 60, poz. 277). Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył powyższy wyrok apelacją. Wniósł o jego zmianę i oddalenie odwołania. W apelacji podano zarzut naruszenia prawa materialnego - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów wychowawczych. Wnioskodawczyni wniosła o oddalenie apelacji. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 30 października 1997 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie wniosko- dawczyni. Sąd ten uznał za słuszne zastosowanie w sprawie § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. Sąd Apelacyjny przyjął, że Małgorzata S.-K. korzystała z urlopu wychowawczego do 31 grudnia 1996 r. i do tej daty przysługiwał jej zasiłek wychowawczy na zasadach dotychczasowych. Powyższy wyrok wnioskodawczyni zaskarżyła kasacją. Kasacja zawierała za- rzut naruszenia przepisów prawa materialnego - § 22 ust. 2 pkt 2 wspomnianego rozporządzenia Rady Ministrów oraz przepisów prawa procesowego. Pełnomocnik wnioskodawczyni domagał się w związku z przytoczonymi zarzutami uchylenia wyro- ku i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: 3 Kasacja nie ma uzasadnionych podstaw. Pracodawca „M.” udzielił wniosko- dawczyni urlopu wychowawczego do dnia 31 grudnia 1996 r. Zasiłek wychowawczy początkowo wypłacany przez pracodawcę, był następnie, na mocy § 8 rozporzą- dzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (jednolity tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 76, poz. 454 ze zm.) wypłacony przez organ ren- towy. W dniu 31 marca 1996 r. umowa o pracę z wnioskodawczynią została rozwią- zana z powodu likwidacji zakładu pracy. Wnioskodawczyni w dniu 17 grudnia 1996 r. zwróciła się do organu rentowego o udzielenie urlopu wychowawczego i wypłatę zasiłku do dnia 31 grudnia 1997 r. Sąd Apelacyjny zgodnie z treścią § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych (Dz. U. Nr 60, poz. 277 ze zm.) przyjął, że z mocy ust. 2 pkt 1 tego przepisu, rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie urlopów wychowawczych z dnia 17 lipca 1981 r. utraciło moc. Kwestię wypłaty zasiłku wychowawczego pracownikom, z którymi umowa o pracę została rozwiązana z przyczyn dotyczących pracodawcy w czasie urlopu wycho- wawczego, przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z 28 maja 1996 r., reguluje § 22 ust. 2. Przepis ten stanowi, że zasady udzielania urlopu wychowawczego oraz prawa i obowiązki z nim związane stosuje się do tych pracowników nadal - po upły- wie okresu na jaki został udzielony urlop. Z przepisu tego, który odwołuje się tylko do tych pracowników, którym pracodawca udzielił urlopu w czasie trwania stosunku pracy wynika, że prawo udzielania urlopu wychowawczego przysługuje wyłącznie pracodawcy, a nie organowi rentowemu (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych). Organ rentowy w określonych w rozpo- rządzeniu o urlopach i zasiłkach wychowawczych warunkach przejmuje jedynie obo- wiązek wypłaty zasiłku wychowawczego do czasu, na jaki urlop został udzielony przez pracodawcę. Sąd pierwszej instancji, który uznał, że prawo do udzielenia urlopu wychowawczego przysługuje organowi rentowemu naruszył § 3 rozporządze- nia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. Sąd Apelacyjny zmieniając ten wyrok do- konał prawidłowej wykładni przepisów omawianego rozporządzenia. Nie są trafne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów rozporządzenia o urlo- pach wychowawczych przytoczone w kasacji. Wnoszący kasację, zarzut naruszenia prawa materialnego - § 22 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych uzasadnia tym, że zas- 4 karżone orzeczenie nie zostało oparte na przepisach rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie urlopów wychowawczych z dnia 17 lipca 1981 r. Zarzut ten trudno podzielić. W chwili wydawania przez organ rentowy decyzji będącej przedmiotem sporu, rozporządzenie to utraciło już moc obowiązującą - § 23 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. Wyjątki dotyczące dalszego stosowania przepisów uchylonego rozporządzenia są zawarte w § 2 ust. 2-5 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. Ubocznie Sąd Najwyższy zauważa, że również przepisy rozporządzenia z dnia 17 lipca 1981 r. prawo udzielania urlopu wychowawczego powierzały jedynie pracodawcy (§ 3). Jednoznaczna jest treść art. 40a ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 147 ze zm.). Przepis ten stanowi, że zasiłek wychowawczy przysługuje pracownikowi korzystającemu z urlopu wychowawczego. Skoro wnioskodawczyni przestała korzystać z urlopu wy- chowawczego z dniem 31 grudnia 1996 r., to z tą datą utraciła prawo do zasiłku wy- chowawczego. Potwierdza to również jednoznaczna treść § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 26 maja 1996 r. Ten właśnie przepis prawidłowo zastosował Sąd Apelacyjny. W konsekwencji nie można też podzielić zawartego w kasacji zarzutu naruszenia przez Sąd drugiej instancji przepisów postępowania - art. 328 § 2 KPC - polegającego, jak to wynika z treści kasacji „na nieuwzględnieniu podstawy prawnej wyroku”. Podstawa ta została wyraźnie przytoczona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nie można uwzględnić wywodów kasacji dotyczących traktowania urlopu wychowawczego jako równorzędnego okresowi zatrudnienia i wyprowadzania z tego dalszego istnienia uprawnień pracowniczych, w tym prawa do żądania urlopu wychowawczego. Sąd Najwyższy zauważa, że od dnia 1 listopada 1991 r. obowiązuje ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektó- rych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), która okres urlopu wychowawczego traktuje jako okres nieskładkowy (art. 4 ust. 1 pkt 6), a tym samym nie jest to okres równorzędny z okresem zatrudnienia, niezależnie od wadliwości koncepcji wyprowa- dzającej z „równorzędności” dla celów emerytalno-rentowych „równorzędność” w prawach pracowniczych. Brak jest również podstaw prawnych do zaakceptowania tej części uzasad- nienia kasacji, w której zawarte jest kategoryczne twierdzenie, że przepis § 22 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. „nakazuje stronie pozwanej jako pod- 5 miotowi przyjmującemu obowiązki zlikwidowanego zakładu pracy”, stosowanie prze- pisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. Wyprowadzenie z tego twierdzenia wniosku, że organ rentowy jest upoważniony do udzielania urlopu wy- chowawczego oraz do takich działań jakie rozporządzenie o urlopach wychowaw- czych przewiduje dla pracodawcy, jest wadliwe i sprzeczne z treścią § 22 rozporzą- dzenia z dnia 28 maja 1996 r. Wbrew twierdzeniu kasacji ani ten przepis, ani jaki- kolwiek inny przepis z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, bądź prawa pracy w przypadku, gdy do rozwiązania stosunku pracy dochodzi z przyczyn leżących po stronie pracodawcy nie upoważnia organu rentowego do przyjęcia przymiotu praco- dawcy łącznie z prawem do udzielenia urlopu wychowawczego. Uprawnienia tego nie można, jak to czyni wznoszący kasację, wywodzić a contrario, z braku takiego przepisu. Rozumowanie zaprezentowane w kasacji pozostaje w sprzeczności z omówionymi przepisami, które uprawnienie organu rentowego ograniczają do wy- płaty zasiłku wychowawczego tylko w czasie trwania urlopu wychowawczego udzie- lonego przez pracodawcę. Dlatego też Sąd Najwyższy na mocy art. 393 12 KPC orzekł, jak w sentencji. ========================================