II UKN 44/96
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuOsoba pobierająca rentę inwalidy wojennego przed 1 stycznia 1991 r. nie może być pozbawiona tego świadczenia na podstawie ustawy o kombatantach z 1991 r.
Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące możliwości pozbawienia renty inwalidy wojennego osób pobierających ją przed wejściem w życie ustawy o kombatantach z 1991 r. Analiza przepisów wykazała, że renta inwalidy wojennego przyznana na podstawie ustawy z 1974 r. nie jest 'uprawnieniem kombatanckim' w rozumieniu ustawy z 1991 r. Dlatego też, osoby te nie mogą być pozbawione tego świadczenia na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach.
Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego dotyczyła wykładni przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach w kontekście prawa do renty inwalidy wojennego. Kluczowe pytanie brzmiało, czy osoba pobierająca rentę inwalidy wojennego przed wejściem w życie ustawy o kombatantach (1 stycznia 1991 r.) może zostać pozbawiona tego świadczenia na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Sąd Najwyższy, analizując przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin oraz ustawy o kombatantach, doszedł do wniosku, że renta inwalidy wojennego przyznana na podstawie ustawy z 1974 r. nie jest 'uprawnieniem kombatanckim' w rozumieniu ustawy z 1991 r. Ustawa o kombatantach wprowadziła nowe regulacje, ale nie mogła automatycznie uchylić praw nabytych na podstawie wcześniejszych, szczególnych przepisów dotyczących inwalidów wojennych. Sąd podkreślił, że pozbawienie takiego świadczenia wymagałoby wyraźnego przepisu prawa. Dodatkowo, nowelizacja art. 26 ustawy o kombatantach w 1997 r. potwierdziła, że osoby te zachowują uprawnienia wynikające z art. 12 tej ustawy, w tym prawo do renty inwalidzkiej wojennej. W związku z tym, osoba pobierająca rentę inwalidy wojennego przed 1 stycznia 1991 r. nie może być pozbawiona tego świadczenia na podstawie ustawy o kombatantach.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, osoba pobierająca przed dniem 1 stycznia 1991 r. rentę inwalidy wojennego przyznaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. nie może być pozbawiona tej renty z mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach.
Uzasadnienie
Renta inwalidy wojennego przyznana na podstawie ustawy z 1974 r. nie jest 'uprawnieniem kombatanckim' w rozumieniu ustawy z 1991 r. Ustawa o kombatantach nie może automatycznie uchylić praw nabytych na podstawie wcześniejszych, szczególnych przepisów. Pozbawienie takiego świadczenia wymagałoby wyraźnego przepisu prawa.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchwała
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Janina G. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. | instytucja | strona przeciwna |
| Prokuratura Krajowa | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
Przepisy (6)
Główne
u.k. art. 25 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Określenie 'uprawnienia kombatanckie' nie obejmuje renty inwalidy wojennego przyznanej na podstawie ustawy z 1974 r.
u.z.i.w.
Ustawa o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin
Podstawa prawna przyznawania rent inwalidów wojennych.
Pomocnicze
u.k. art. 26
Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Przepis ten stanowi, że osoby pozbawione uprawnień kombatanckich tracą uprawnienia wynikające z ustawy, z wyłączeniem art. 12.
u.k. art. 12
Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Przepis ten (w brzmieniu po nowelizacji z 1997 r.) stanowi, że osoby pozbawione uprawnień kombatanckich zachowują uprawnienia określone w tym artykule, w tym prawo do renty inwalidzkiej wojennej.
Ustawa o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych art. 4 § ust. 1
Deklaratywny charakter przepisu potwierdzającego prawa inwalidów wojennych.
Ustawa o szczególnych uprawnieniach kombatantów art. 9 § ust. 1
Deklaratywny charakter przepisu potwierdzającego prawa inwalidów wojennych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Renta inwalidy wojennego przyznana na podstawie ustawy z 1974 r. nie jest 'uprawnieniem kombatanckim' w rozumieniu ustawy z 1991 r. Ustawa o kombatantach z 1991 r. nie może automatycznie uchylić praw nabytych na podstawie wcześniejszych, szczególnych przepisów. Pozbawienie prawa do renty inwalidy wojennego wymagałoby wyraźnego przepisu prawa. Nowelizacja art. 26 ustawy o kombatantach w 1997 r. potwierdza, że osoby te zachowują uprawnienia do renty.
Godne uwagi sformułowania
Osoba pobierająca przed dniem 1 stycznia 1991 r. rentę inwalidy wojennego (...) nie może być pozbawiona tej renty z mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Pojęcia 'kombatant' i 'inwalida wojenny' nie są pojęciami tożsamymi. Renta inwalidy wojennego jest w polskim systemie prawa świadczeniem szczególnym. (...) Stanowi więc ze strony Państwa sui generis rekompensatę za utraconą zdolność do zatrudnienia i zarobkowania.
Skład orzekający
Teresa Romer
przewodniczący
Teresa Flemming-Kulesza
sędzia
Maria Mañkowska
sprawozdawca
Jadwiga Skibiñska-Adamowicz
sędzia
Stefania Szymañska
współsprawozdawca-autor uzasadnienia
Maria Tyszel
sędzia
Barbara Wagner
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych dotyczących praw nabytych, ochrona świadczeń socjalnych przed zmianami legislacyjnymi, rozróżnienie między 'uprawnieniami kombatanckimi' a innymi świadczeniami."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej osób pobierających rentę inwalidy wojennego przed 1991 r. i stosowania ustawy o kombatantach z 1991 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ochrony praw nabytych przez osoby, które walczyły za kraj i poniosły uszczerbek na zdrowiu, a następnie stanęły w obliczu potencjalnej utraty świadczeń z powodu zmian prawnych. Ma silny wymiar historyczny i społeczny.
“Czy państwo może odebrać rentę bohaterom wojennym? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyUchwa³a Sk³adu Siedmiu Sêdziów S¹du Najwy¿szego z dnia 21 paŸdziernika 1997 r. III ZP 8/97 Przewodnicz¹cy SSN: Teresa Romer, Sêdziowie SN: Teresa Flemming-Kulesza, Maria Mañkowska (sprawozdawca), Jadwiga Skibiñska-Adamowicz, Stefania Szymañska (wspó³sprawozdawca-autor uzasadnienia), Maria Tyszel, Barbara Wagner. S¹d Najwy¿szy, z udzia³em prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiœniewskiego, w sprawie z wniosku Janiny G. przeciwko Zak³adowi Ubezpieczeñ Spo³ecznych I Oddzia³ w W. o rentê inwalidy wojennego, po rozpoznaniu w dniu 21 paŸdziernika 1997 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez sk³ad trzech sêdziów S¹du Najwy¿szego postanowieniem z dnia 5 lutego 1997 r., sygn. akt II UKN 44/96: Czy osoba pobieraj¹ca rentê inwalidy wojennego przed dniem wejœcia w ¿ycie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach bêd¹cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) mo¿e byæ na podstawie jej przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 pozbawiona tego œwiadczenia ? p o d j ¹ ³ nastêpuj¹c¹ uchwa³ê: Osoba pobieraj¹ca przed dniem 1 stycznia 1991 r. rentê inwalidy wojennego przyznan¹ na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.) nie mo¿e byæ pozbawiona tej renty z mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach bêd¹cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.). U z a s a d n i e n i e 1. W myœl art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach bêd¹cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) osoby, które uzyska³y uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowuj¹ te uprawnienia z wyj¹tkiem osób taksatywnie wyliczonych w ust. 2. Przedstawione zagadnienie prawne sprowadza siê do wyk³adni tego przepisu. W szczególnoœci chodzi o wyjaœnienie, czy osobê pobieraj¹c¹ przed dniem wejœcia w ¿ycie tej ustawy rentê inwalidy wojennego, mo¿na pozbawiæ tego œwiadczenia na podstawie art. 25 ust. 2. Udzielenie odpowiedzi na przedstawione pytanie wymaga rozwa¿enia, czy zawarte w art. 25 ust. 1 i ust. 2 okreœlenie "uprawnienia kombatanckie" obejmuje tak¿e prawo do renty inwalidy wojennego. 2. Prawo do renty inwalidy wojennego reguluje ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.). Ustawa ta, tak jak poprzednio obowi¹zuj¹ca ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 11 ze zm.), nie zawiera pojêcia "kombatant", a tylko "inwalida wojenny" i "inwalidztwo powsta³e w zwi¹zku z dzia³aniami wojennymi lub maj¹cymi charakter wojennych". W stosunku do renty inwalidy wojennego ustawa ta nigdy nie odnosi³a i nadal nie odnosi pojêcia "uprawnienie kombatanckie". Inwalidzi wojenni uznani zostali za kombatantów dopiero z mocy ustawy z dnia 23 paŸdziernika 1975 r. o dalszym zwiêkszeniu œwiadczeñ dla kombatantów i wiêŸniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186), co zosta³o nastêpnie potwierdzone w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 16, poz. 122) oraz w omawianej ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. Ustawowe zaliczenie inwalidów do krêgu kombatantów nie oznacza jednak, ¿e prawo do pobierania renty inwalidy wojennego jest uprawnieniem kombatanckim, to znaczy takim, którego Ÿród³em jest jedna ze wskazanych wy¿ej ustaw o kombatantach. Te ustawy natomiast przyzna³y inwalidom wojennym dodatkowe uprawnienia przewidziane dla wszystkich kombatantów. Nale¿y podkreœliæ, ¿e pojêcia "kombatant" i "inwalida wojenny" nie s¹ pojêciami to¿samymi. Utrwalony jest pogl¹d, ¿e nie ka¿dy kombatant jest inwalid¹ wojennym. Je¿eli zaœ chodzi o inwalidê wojennego, to wprawdzie najczêœciej inwalida wojenny jest kombatantem, ale wystêpuj¹ tak¿e sytuacje, ¿e nie odpowiada on pojêciu kombatanta, co oznacza, i¿ jego dzia³alnoœæ, w wyniku której sta³ siê inwalid¹, nie jest dzia³alnoœci¹ kombatanck¹ w rozumieniu przepisów o kombatantach. Odnosi siê to na przyk³ad do osób, które sta³y siê inwalidami z tytu³u inwalidztwa bêd¹cego nastêpstwem zranieñ lub kontuzji doznanych w zwi¹zku z rozminowywaniem kraju w czasie pe³nienia s³u¿by w Si³ach Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej po zakoñczeniu wojny 1939-1945 (por. art. 8 pkt 5 ustawy o z.i.w.). W stanie prawnym obowi¹zuj¹cym przed wejœciem w ¿ycie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, ani w doktrynie ani w orzecznictwie s¹dowym nie by³o w¹tpliwoœci, ¿e Ÿród³em prawa do renty inwalidzkiej wojennej dla kombatantów bêd¹cych inwalidami wojennymi s¹ przepisy reguluj¹ce uprawnienia inwalidów wojennych i wojskowych, tj. przepisy ustawy z 29 maja 1974 r. o z.i.w. Taki wniosek by³ wyprowadzony z brzmienia art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 paŸdziernika 1975 r. o dalszym zwiêkszeniu œwiadczeñ dla kombatantów i wiêŸniów obozów koncentracyjnych, a nastêpnie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów. Przepisy te stanowi³y, ¿e kombatantom bêd¹cym inwalidami wojennymi, przys³uguj¹ œwiadczenia pieniê¿ne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z 1975 r., jak i art. 9 ust. 1 ustawy z 1982 r., odnosi³ siê tylko do inwalidów wojennych (w art. 9 ust. 1 ustawy z 1982 r. dodatkowo wymieniono tak¿e inwalidów wojskowych). Kwestiê kto jest inwalid¹ wojennym (wojskowym) regulowa³y przepisy ustawy z 29 maja 1974 r. o z.i.w. Dlatego za s³uszny nale¿y uznaæ pogl¹d, ¿e przepisy art. 4 ust. 1 ustawy z 1975 r. i art. 9 ust. 1 póŸniejszej ustawy z 1982 r. maj¹ charakter deklaratywny. Nie stwarzaj¹ one bowiem dla inwalidów wojennych (wojskowych) ¿adnego prawa w zakresie objêtym ustaw¹ o z.i.w., a jedynie stanowi¹ potwierdzenie przys³uguj¹cych im praw na podstawie tej ustawy. Mo¿na wiêc nawet twierdziæ, ¿e nie maj¹ one charakteru normatywnego. Dlatego osobom spe³niaj¹cym wymagania przewidziane w ustawie o z.i.w. do renty inwalidy wojennego przyznawano takie renty oraz inne uprawnienia przewidziane w tej ustawie na podstawie jej przepisów, a nie na podstawie przepisów kolejnych ustaw o kombatantach. Dotyczy³o to tak¿e, miêdzy innymi, inwalidów wojennych, których inwalidztwo pozostawa³o w zwi¹zku z pobytem w obozie jenieckim. Charakter konstytutywny mia³ natomiast przepis art. 4 ust. 2 ustawy z 1975 r., a nastêpnie art. 9 ust. 2 ustawy z 1982 r. Te przepisy stanowi³y bowiem Ÿród³o prawa wiêŸniów obozów koncentracyjnych i wiêzieñ hitlerowskich do œwiadczeñ pieniê¿nych i innych uprawnieñ przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Chodzi o osoby, których osadzenie w obozie koncentracyjnym lub wiêzieniu hitlerowskim nie by³o spowodowane wczeœniejsz¹ ich dzia³alnoœci¹ wymienion¹ w ustawie o z.i.w. Okreœlenie tych osób w art. 9 ust. 2 ustawy z 1982 r. jako "kombatantów" nale¿y uznaæ za umowne, gdy¿ kombatantami s¹ osoby, które legitymuj¹ siê czynnym udzia³em w walce (por. art. 13 ustawy o kombatantach z 1975 r.). Je¿eli chodzi o art. 12 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., to deklaratywny charakter ma tak¿e jego ust. 1. Stanowi on bowiem, tak jak poprzednio omówione przepisy, i¿ kombatantom bêd¹cym inwalidami wojennymi lub wojskowymi oraz pozosta³ym po nich cz³onkom rodziny przys³uguj¹ œwiadczenia pieniê¿ne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych oraz ich rodzin. Te osoby maj¹ zatem przyznawane renty inwalidy wojennego na podstawie ustawy o z.i.w., a nie ustawy o kombatantach. Charakter konstytutywny ma natomiast ust. 2 art. 12. W przepisie tym - w porównaniu do poprzedniego stanu prawnego - znacznie rozszerzono kr¹g osób uprawnionych do œwiadczeñ pieniê¿nych i innych uprawnieñ przewidzianych w ustawie o z.i.w., co jest zrozumia³e z uwagi na okres, w którym ustawa ta zosta³a uchwalona. Tylko w stosunku do osób wymienionych w art. 12 ust. 2 ustawa z 24 stycznia 1991 r. stanowi Ÿród³o uprawnieñ do œwiadczeñ przewidzianych w przepisach o z.i.w. i dlatego te osoby powinny wykazaæ siê posiadaniem uprawnieñ kombatanckich. 3. Ustawa z 29 maja 1974 r. o z.i.w. i ustawa z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach s¹ aktami prawnymi równorzêdnymi, z tym i¿ przepisy ustawy o kombatantach s¹ póŸniejsze i - pod wzglêdem podmiotowym - maj¹ charakter przepisów ogólnych (odnosz¹ siê do wszystkich osób w niej wymienionych), natomiast przepisy ustawy o z.i.w. maj¹ charakter przepisów szczególnych (odnosz¹ siê tylko do inwalidów wojennych i wojskowych). Nie ma podstawy do wniosku, ¿e ustawa z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach jest ustaw¹ "nadrzêdn¹' w stosunku do ustawy o z.i.w. i ¿e jej przepisy mog¹ niejako "automatycznie" uchylaæ przepisy ustawy o z.i.w. Zmiana przepisów ustawy o z.i.w. mo¿e zatem nast¹piæ tylko w drodze wyraŸnej zmiany ustawowej. S³usznoœci tego stanowiska dowodz¹ zmiany dokonane w tej ustawie ju¿ po wejœciu w ¿ycie ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, których celem by³o dostosowanie ustawy o z.i.w. do ustawy o kombatantach. I tak: a) na mocy art. 35 ustawy z 17 paŸdziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) w ustawie o z.i.w. zmieniono lub wykreœlono przepisy daj¹ce uprawnienia do renty inwalidy wojennego z powodu inwalidztwa doznanego w czasie pe³nie- nia s³u¿by w Si³ach Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie walk o utrwalenie w³adzy ludowej, a tak¿e funkcjonariuszom MO i organów bezpieczeñstwa oraz cz³onkom ORMO i funkcjonariuszom Stra¿y Ochrony Kolei pe³ni¹cym wojskow¹ s³u¿bê komunikacyjn¹ w pu³ku podlegaj¹cym dowództwu grupy operacyjnej "Wis³a"; pozostawiono tylko uprawnienia z powodu uczestniczenia w walkach z oddzia³ami UPA oraz grupami Wehrwolfu (na wzór ustawy z 1991 r. o kombatantach); b) z mocy art. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1993 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1994 r. Nr 10, poz. 37) dodano w art. 8 jako nowy tytu³ do uznania za inwalidê wojennego "udzia³ w Powstaniu Wielkopolskim oraz Powstaniach Œl¹skich" - dostosowuj¹c tym samym we wskazanym zakresie ustawê o z.i.w. do ustawy o kombatantach. Ustawa z 17 paŸdziernika 1991 r. o rewaloryzacji wesz³a w ¿ycie z dniem 15 listopada 1991 r., a wiêc blisko rok po wejœciu w ¿ycie ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Przez ten czas przepisy ustaw o z.i.w. i o kombatantach w zakresie wy¿ej omówionym nie by³y zatem zsynchronizowane. Dokonanie w ustawie o z.i.w. wy¿ej wymienionych zmian dowo- dzi natomiast s³usznoœci stanowiska, ¿e zmian tej ustawy nie mo¿na domniemywaæ. Musz¹ one nastêpowaæ na mocy konkretnego przepisu odnosz¹cego siê do tej ustawy i wynikaæ z jego treœci. Dlatego pozbawienie prawa do renty inwalidy wojennego, przyznanej na mocy tej ustawy, mog³oby nast¹piæ w wyniku wyraŸnego przepisu. Taki przepis móg³by byæ zawarty nawet w ustawie o kombatantach, ale treœæ jego powinna byæ jednoznaczna. Ustawodawca mo¿e pozbawiæ praw nabytych szczególnie wówczas, je¿eli uznaje je za nabyte nies³usznie, ale przepis, bêd¹cy wyrazem takiej woli ustawodawcy musi byæ sformu³owany w sposób jasny, nie nasuwaj¹cy w¹tpliwoœci. Wymaga tego zasada bezpieczeñstwa prawnego. 4. Osoby bêd¹ce inwalidami wojennymi w rozumieniu ustawy o z.i.w., których Ÿród³em prawa do tego œwiadczenia jest ta ustawa, nie musia³y i nadal nie musz¹, wykazywaæ siê posiadaniem uprawnieñ kombatanckich, o których jest mowa w kolejnych ustawach o kombatantach. ¯aden przepis ustawy o z.i.w. nie zawiera bowiem takiego wymagania. Natomiast - niew¹tpliwie - posiadaniem takich uprawnieñ musz¹ legitymowaæ siê osoby, których Ÿród³em prawa do renty przewidzianej w ustawie o z.i.w. by³y (i s¹ nadal) przepisy kolejnych ustaw o kombatantach. Ma to istotne znaczenie dla dokonania prawid³owej wyk³adni zawartego w art. 25 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach okreœlenia "uprawnienia kombatanckie". Przeprowadzona wyk³adnia art. 4 ustawy o kombatantach z 1975 r., art. 9 ustawy o kombatantach z 1982 r. i art. 12 ustawy o kombatantach z 1991 r. uprawnia do wniosku, ¿e okreœleniem tym nie jest objêta renta inwalidy wojennego przyznana na podstawie ustawy o z.i.w., poniewa¿ to œwiadczenie nie by³o - i nie jest - zwi¹zane ze spe³nianiem wymagañ dotycz¹cych posiadania uprawnieñ przewidzianych w tych¿e ustawach. Okreœleniem tym natomiast objête s¹ renty inwalidzkie osób, które naby³y prawo do takich œwiadczeñ na podstawie kolejnych ustaw o kombatantach, oraz uprawnienia przyznane wszystkim osobom, które uzyska³y dotychczas status kombatanta, przewidziane w tych ustawach. Ani w dotychczasowym orzecznictwie S¹du Najwy¿szego ani Trybuna³u Kons- tytucyjnego nie rozwa¿ano, jak nale¿y rozumieæ pojêcie "uprawnienia kombatanckie". W uchwale S¹du Najwy¿szego z 21 grudnia 1993 r., II UZP 25/93 (OSNCP 1994 z. 11 poz. 200), jak i w orzeczeniu Trybuna³u Konstytucyjnego z 15 lutego 1994 r., K. 15/93, (OTK 1994 - czêœæ I, poz. 4) powtarza siê okreœlenie zawarte w przepisach. Je¿eli chodzi o uchwa³ê S¹du Najwy¿szego, to z uwagi na treœæ pytania prawnego nie wystêpowa³a wówczas potrzeba rozwa¿ania tego problemu, bowiem uchwa³a dotyczy³a stosowania art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, tj. samej zasady pozbawiania uprawnieñ kombatanckich, a nie zakresu tego pozbawienia. Rozwa¿ania takiego nie zawieraj¹ tak¿e inne orzeczenia S¹du Najwy¿szego, w tym wyroki w sprawach: III ARN 98/95, III ARN 21/96 i III ARN 3/96 (OSNAPiUS 1996 nr 22, poz. 327, 328 i 329). Przepis art. 25 ustawy z 24 stycznia 1991 r. jest przepisem przejœciowym, reguluj¹cym sytuacjê prawn¹ osób, które uzyska³y okreœlone uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów. Tymi dotychczasowymi przepisami by³y przepisy ustawy z dnia 29 maja 1982 r., a poprzednio ustawy z 23 paŸdziernika 1975 r. Skoro zaœ - jak wy¿ej wykazano - Ÿród³em prawa do renty inwalidy wojennego dla kombatantów bêd¹cych inwalidami wojennymi s¹ przepisy reguluj¹ce uprawnienia inwalidów wojennych i wojskowych, a nie przepisy kolejnych ustaw o kombatantach, to uprawniony jest wniosek, ¿e takie renty nie mog¹ byæ objête okreœleniem "uprawnienia kombatanckie" z art. 25 ustawy z 24 stycznia 1991 r. Za takim stanowiskiem przemawia tak¿e art. 26 tej¿e ustawy, który wyraŸnie stanowi, ¿e osoby, o których mowa w art. 25, pozbawione prawomocn¹ decyzj¹ uprawnieñ kombatanckich, trac¹ uprawnienia wynikaj¹ce z ustawy. W przypadku inwalidów wojennych chodzi wiêc tylko o uprawnienia przyznane na podstawie tej ustawy. Utrata przez osoby wymienione w art. 25 ust. 2 statusu kombatanta i zwi¹zanych z nim uprawnieñ, których Ÿród³em jest ustawa o kombatantach, jest niew¹tpliwie wyrazem dezaprobaty dla dzia³alnoœci tych osób, uznanej przez ustawodawcê za niemoraln¹. Osoby te zosta³y wiêc pozbawione zaszczytnego tytu³u kombatanta i uprawnieñ z nim zwi¹zanych. Nie ma jednak podstaw prawnych do pozbawienia ich tak¿e prawa do renty inwalidy wojennego, któr¹ otrzymali na podstawie ustawy o z.i.w. Pozbawienie takie - jak wy¿ej podkreœlono - musia³oby mieæ podstawê w wyraŸnym przepisie prawa, zawieraj¹cym wskazanie, ¿e chodzi tak¿e o rentê inwalidy wojennego. Dodatkowym argumentem przemawiaj¹cym za takim stanowiskiem jest zaopatrzeniowy charakter tego œwiadczenia. Renta inwalidy wojennego jest w polskim systemie prawa œwiadczeniem szczególnym. Nie jest ono bowiem przyznawane ani na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym, ani te¿ innych przepisów o ubezpieczeniu spo³ecznym, które okreœlaj¹ szereg wymagañ, od ³¹cznego spe³nienia których uzale¿nione jest przyznanie przewidzianych œwiadczeñ rentowych. Nato- miast przyznanie renty inwalidy wojennego jest uzale¿nione wy³¹cznie od wystêpowania inwalidztwa, z tym i¿ musi ono pozostawaæ w zwi¹zku z dzia³aniami wojennymi lub maj¹cymi taki charakter. Stanowi wiêc ze strony Pañstwa sui generis rekompensatê za utracon¹ zdolnoœæ do zatrudnienia i zarobkowania. W tym sensie zatem ma charakter odszkodowawczy, co podkreœlano niejednokrotnie w orzecznictwie S¹du Najwy¿szego (tak wyrok II UKN 112/90, oraz uchwa³y: II UZP 112/92, II UZP 4/92, II UZP 9/92 i II UZP 12/92). 5. Ustawa z 24 stycznia 1991 r. zosta³a znowelizowana ustaw¹ z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach bêd¹cych ofiarami represji wojennych i powojennych (Dz. U. Nr 68, poz. 436). W znowelizowanym art. 26 po wyrazach "z ustawy" dodano wyrazy "z wyj¹tkiem uprawnieñ, o których mowa w art. 12". Oznacza to, ¿e osoby wymienione w art. 25, pozbawione prawomocn¹ decyzj¹ uprawnieñ kombatanckich, zachowuj¹ jednak uprawnienia okreœlone w art. 12 ustawy, a tym samym prawo do renty inwalidzkiej wojennej. Dlatego aktualne brzmienie art. 26 mo¿e stanowiæ dodatkowy argument dla stanowiska, ¿e osoby wymienione w art. 25, które otrzyma³y przed 1 stycznia 1991 r. renty inwalidzkie wojenne z ustawy o z.i.w. (która to ustawa stanowi³a Ÿród³o prawa ich œwiadczeñ), zachowa³y prawo do tej renty tak¿e po wejœciu w ¿ycie ustawy z 24 stycznia 1991 r. Osoby te nie s¹ wiêc objête dyspozycj¹ art. 3 ustawy z 25 kwietnia 1992 r. o zmianie ustawy o kombatantach. Powy¿szy przepis natomiast niew¹tpliwie odnosi siê do osób, których Ÿród³em prawa do renty inwalidzkiej przewidzianej w ustawie o z.i.w. by³y przepisy kolejnych ustaw o kombatantach. Zmiany treœci art. 26 nie mo¿na traktowaæ jako daj¹cej wyraz temu, ¿e dopiero nowelizacja wymienionego przepisu stworzy³a podstawê do ponownego pobierania przez osoby okreœlone w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z 1991 r. renty inwalidy wojennego, przyznanej na podstawie ustawy o z.i.w. Nowelizacja przepisów mo¿e bowiem wskazywaæ tak¿e kierunek, w jakim nale¿a³o dokonaæ wyk³adni przepisów w brzmieniu obowi¹zuj¹cym przed ich zmian¹. Odnosi siê to równie¿ do art. 25 ust. 2 omawianej ustawy. Znaczenie zmiany przepisu nale¿y rozwa¿aæ w œwietle tak¿e innych przepisów danego aktu prawnego oraz innych aktów prawnych maj¹cych z nim zwi¹zek. Kieruj¹c siê powy¿szymi argumentami prawnymi S¹d Najwy¿szy podj¹³ uchwa³ê o treœci przytoczonej w sentencji. Podjêta uchwa³a jest zgodna z pogl¹dem przedstawionym we wniosku Prokuratora Prokuratury Krajowej, wystêpuj¹cego w tej sprawie przed S¹dem Najwy¿szym. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI