II UKN 435/00

Wyrok z dnia 21 czerwca 2001 r. II UKN 435/00 Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym na podstawie art. 442 § 1 zdanie drugie KC przedawnia się z upływem lat dzie- sięciu od dnia zdarzenia wyrządzającego szkodę, chociażby poszkodowany dowiedział się o szkodzie tuż przed upływem tego terminu. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2001 r. sprawy z po- wództwa Bronisława M. przeciwko Fabryce Wyrobów Frotowych i Kocowych „Z.” Spółce Akcyjnej w Z.W. o rentę wyrównawczą i odprawę rentową, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 7 marca 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Zduńskiej Woli wyrokiem z dnia 1 grudnia 1999 r. zasądził od pozwanej na rzecz Bronisława M. kwotę 7.269,99 zł tytułem renty wy- równawczej za okres od listopada 1994 r. do lipca 1997 r. z ustawowymi odsetkami i oddalił żądanie zapłaty renty wyrównawczej za dalszy okres oraz żądanie zasądze- nia odprawy rentowej. Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 13 lutego 1970 r. powód uległ wypad- kowi w pracy, w którego wyniku doznał złamania kompresyjnego trzonów piersio- wych TK 11 i TK 12. Powyższe skutki wypadku były przyczyną zaliczenia go do II grupy inwalidów, a następnie od stycznia 1973 r. do III grupy inwalidów. Od dnia 2 października 1973 r. powód podjął ponownie pracę w pozwanej Fabryce na stanowi- sku robotnika transportu wewnętrznego, faktycznie zaś zajmował się roznoszeniem korespondencji w zakładzie pracy. W 1992 r. w związku z nawrotem dolegliwości 2 bólowych kręgosłupa powód wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu renty inwalidz- kiej. Orzeczeniem KIZ z dnia 30 grudnia 1992 r. został zaliczony do III grupy inwali- dów z uwagi na uraz odnóżka piersiowego kręgosłupa, którego doznał podczas wy- padku przy pracy z dnia 13 lutego 1970 r., natomiast renta inwalidzka została mu przyznana od dnia 27 października 1992 r. W okresach od 1 do 23 lipca 1993 r. oraz od 23 grudnia 1993 r. do 24 października 1994 r. powód korzystał ze zwolnienia le- karskiego i pobierał zasiłek chorobowy. Po powrocie do pracy złożył pracodawcy propozycję rozwiązania stosunku pracy. Pozwana Fabryka wyraziła na to zgodę, wo- bec czego w dniu 3 listopada 1994 r. doszło do rozwiązania umowy o pracę. Od tej pory powód utrzymywał się z renty inwalidzkiej. Od lipca 1997 r. pobiera emeryturę. Sąd Rejonowy ustalił ponadto, że wysokość tej renty była niższa od wynagrodzenia za pracę pobieranego przez pracowników zatrudnionych w pozwanej Fabryce na takich stanowiskach, na jakim pracował powód. W świetle przedstawionych ustaleń Sąd Rejonowy przyjął, że wskutek na- stępstw wypadku przy pracy powód został zaliczony do III grupy inwalidów. Jego nie- zdolność do pracy była najpierw tylko czasowa, gdyż wobec zrośnięcia się kręgów został uznany za zdolnego do pracy. Później jednak odnowiły się dolegliwości bólo- we pourazowe, które uniemożliwiły powodowi wykonywanie pracy zarobkowej i spo- wodowały utratę zdolności do pracy na stałe. Pourazowy zespół bólowy jest następ- stwem wypadku przy pracy. Zespół ten „ma samodzielny byt”. Nie jest to powiększe- nie pierwotnej szkody wywołanej wypadkiem, ale nowa szkoda, której wystąpienie wyznacza trzyletni termin przedawnienia roszczeń. Termin ten liczy się od dnia 27 października 1994 r., w którym powód uznał, że nie jest już zdolny do wykonywania jakiejkolwiek pracy ze względu na nasilenie dolegliwości i złożył wniosek o rozwiąza- nie stosunku pracy. Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powoda o rentę wyrównawczą jest zasad- ne, gdyż między rentą inwalidzką otrzymywaną z ZUS a wynagrodzeniem, które by otrzymywał, gdyby nie uległ wypadkowi przy pracy, istnieje różnica wymagająca wy- równania. Stanowi ją kwota 7.269,99 zł łącznie za czas od listopada 1994 r., tj. od przejścia powoda na rentę inwalidzką, do końca czerwca 1997 r., tj. do nabycia uprawnień emerytalnych i otrzymania świadczenia. Zdaniem Sądu pierwszej instan- cji, żądanie zasądzenia wyższej renty wyrównawczej niż w kwotach podanych w uzasadnieniu wyroku oraz za czas dłuższy niż do otrzymania emerytury jest nieza- sadne i dlatego podlegało oddaleniu (punkt 2 sentencji wyroku). Po przejściu na 3 emeryturę powód nie otrzymywałby już bowiem zarobków. Poza tym powód nie wy- kazał, skąd wynika jego szkoda, którą określił w kwocie 350 zł miesięcznie (punkt 2 sentencji wyroku). Gdy chodzi o odprawę pieniężną przewidzianą w art. 26 porozumienia z dnia 1 kwietnia 1991 r. o zakładowym systemie wynagradzania, to wskazany przepis uza- leżnia prawo do odprawy od przejścia pracownika na rentę lub emeryturę. Tymcza- sem powód nie przeszedł na rentę w 1997 r., ale wcześniej, gdyż świadczenie to otrzymywał już przed rozwiązaniem stosunku pracy. Zatem w ocenie Sądu Rejono- wego powyższe roszczenie również podlegało oddaleniu (punkt 2 sentencji wyroku). Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 7 marca 2000 r. na skutek rozpoznania apelacji strony pozwanej zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w części zasądzającej na rzecz powoda rentę wyrównawczą (punkt 1) oraz w części orzekającej o kosztach procesu (punkt 3) w ten sposób, że oddalił powództwo. Przede wszystkim Sąd ten uznał za trafny zarzut naruszenia art. 442 § 1 KC i oparty na nim zarzut przedawnienia roszczenia powoda o rentę wyrów- nawczą. Według wymienionego przepisu, roszczenie o naprawienie szkody wyrzą- dzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej na- prawienia, jednak w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dzie- sięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Zdaniem Sądu Okręgowego, powód dowiedział się o szkodzie w październiku 1994 r., gdyż wtedy zorientował się, że istnieje różnica między osiąganymi dochodami, tj. wynagrodze- niem za pracę oraz rentą inwalidzką z tytułu wypadku przy pracy, a dochodami, które zaczął osiągać, tj. wyłącznie rentą inwalidzką. Jednak szkoda ta jest następstwem wypadku przy pracy z 1970 r., zatem roszczenie o jej naprawienie uległo przedaw- nieniu, gdyż od chwili tego wypadku do dnia zgłoszenia żądania upłynęło więcej niż dziesięć lat (art. 442 § 1 zdanie drugie KC). W kasacji od powyższego wyroku opartej na podstawie naruszenia prawa materialnego powód zarzucił błędną wykładnię art. 442 § 1 zdanie drugie KC wsku- tek przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że przedawnienie jego roszczenia nastąpiło z upływem 10 lat od zdarzenia wyrządzającego szkodę, tj. od wypadku przy pracy z dnia 13 lutego 1970 r. Tymczasem po tym wypadku powód pracował u strony poz- wanej przez 20 lat, uznany przez lekarzy za zdolnego do pracy, co świadczy o ustą- pieniu skutków i dolegliwości wywołanych wypadkiem przy pracy. Dopiero w 1992 r. 4 powód został zaliczony do III grupy inwalidów z powodu urazu odnóżka piersiowego kręgosłupa, co świadczy o powstaniu nowego urazu i tym samym o powstaniu nowe- go zdarzenia wyrządzającego szkodę. Źródłem tego urazu było przeciążenie pracą, które zadziałało na nadwyrężoną część organizmu. Ma ono jednak „samodzielny byt” i nie jest powiększeniem pierwotnej szkody będącej następstwem wypadku przy pracy z 1970 r. Skoro więc uraz kręgosłupa powoda wystąpił w 1992 r., nie doszło do przedawnienia roszczeń z tego tytułu, bowiem do dnia wniesienia pozwu (29 marca 1996 r.) nie upłynęło 10 lat. Z tych względów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przeka- zanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Dla oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego miarodajny jest stan fak- tyczny ustalony w zaskarżonym kasacją wyroku Sądu drugiej instancji. W przedmio- towej sprawie ustalenia Sądu Okręgowego są co do niektórych okoliczności faktycz- nych inne niż ustalenia Sądu Rejonowego. O ile bowiem Sąd Rejonowy przyjął, że w 1992 r. wystąpił u powoda pourazowy zespól bólowy będący przyczyną stwierdzenia inwalidztwa, który nie stanowił powiększenia pierwotnej szkody wywołanej wypad- kiem przy pracy z dnia 13 lutego 1970 r., lecz miał samodzielny byt, o tyle Sąd Okrę- gowy ustalił, że szkoda powoda była konsekwencją wypadku przy pracy z dnia 13 lutego 1970 r. Różnice w ustaleniach i poglądach Sądów obu instancji dotyczą także kwestii, jakie znaczenie w sprawie ma chwila dowiedzenia się powoda o szkodzie w postaci różnicy między osiąganymi dochodami a dochodami, które by powód osią- gnął, gdyby nie utracił częściowo zdolności do pracy. Zdaniem Sądu Rejonowego, powód dowiedział się o szkodzie w październiku 1994 r., gdyż wtedy wystąpiła za- uważalna i zauważona przez niego różnica między dotychczasowymi zarobkami oraz pobieraną równocześnie rentą inwalidzką III grupy a jedynym świadczeniem w po- staci renty inwalidzkiej, które od tej pory pobierał (ze względu na rozwiązanie stosun- ku pracy). Natomiast według Sądu Okręgowego dowiedzenie się powoda o szkodzie we wskazanej postaci w momencie ustalonym przez Sąd Rejonowy (1994 r.) nie ma znaczenia z punktu widzenia przedawnienia roszczeń, gdyż zdarzenie wyrządzające szkodę (wypadek przy pracy) miało miejsce w 1970 r. Trzeba zarazem podkreślić, że 5 Sąd Okręgowy w swoich ustaleniach i rozważaniach nie napisał nic o tym, że w 1992 r. zaistniało jakoby nowe zdarzenie (uraz kręgosłupa), które uzasadniałoby tezę skarżącego zawartą w kasacji, według której zaliczenie go w 1992 r. do III grupy in- walidów z powodu „urazu odnuszka” piersiowego kręgosłupa (taką pisownię przyjął także Sąd Okręgowy) było jednoznaczne ze stwierdzeniem, że powstało nowe zda- rzenie wyrządzające szkodę. Z tej przyczyny jako niezasadny należało ocenić zarzut skarżącego przypisujący zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, polegające na zastosowaniu art. 442 § 1 zdanie drugie KC w stanie faktycznym nie odpowiadającym dyspozycji tego przepisu. Sąd drugiej instancji nie ustalił bowiem, by w 1992 r. powstało zdarzenie, odrębne od wypadku przy pracy z dnia 13 lutego 1970 r., które miałoby samodzielny byt i wywołało odrębną szkodę. Ustaleniami Sądu Okręgowego był zaś związany Sąd Najwyższy, gdyż skarżący nie przytoczył jako podstawy kasacji naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza przepisów doty- czących dokonanych ustaleń. Warto także przypomnieć, że w dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyż- szy rozważał już kwestię przedawnienia roszczeń w sytuacji, w której następstwem czynu niedozwolonego było kilka różnych zdarzeń kolejno następujących w czasie, a pozostających w związku przyczynowym z tym czynem i szkodą i stwierdził, że po to, by uznać, że zdarzenia te stanowią odrębne szkody powstałe w różnym czasie, ko- nieczne jest rozważenie wzajemnego stosunku tych zdarzeń do siebie, to znaczy z tego punktu widzenia, czy ujawniła się nowa szkoda, czy też zdarzenia te stanowią jedynie powiększenie tej samej, istniejącej już szkody (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 października 1974 r., II CR 594/74, OSNCP 1975 z. 12, poz. 175 oraz uchwała tego Sądu z dnia 21 listopada 1967 r., III PZP 37/67, OSNCP 1968 z. 7, poz. 113). Gdyby bowiem poszczególne zdarzenia miały w odniesieniu do szkody samodzielny byt, bieg trzyletniego terminu przedawnienia rozpoczynałby się od do- wiedzenia się poszkodowanego o szkodzie będącej następstwem takiego samo- dzielnego zdarzenia, a także o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Odnosząc powyższy pogląd do rozpoznawanej sprawy należy przyjąć, że roszczenie powoda o rentę wyrównawczą - pozostawiając na uboczu jego zasadność - nie uległoby przedawnieniu wtedy, gdyby szkoda w postaci różnicy między docho- dami osiąganymi przed rozwiązaniem stosunku pracy a dochodami osiąganymi po tym zdarzeniu nie była - według wiążących ustaleń Sądu Okręgowego - następstwem wypadku przy pracy. Tymczasem Sąd Okręgowy ustalił, że chociaż szkoda powoda 6 powstała w 1994 r. na skutek zmniejszenia się jego dochodów w wyniku rozwiązania stosunku pracy, to jednak zdarzenie ją wywołujące miało miejsce dnia 13 lutego 1970 r., a był nim wypadek przy pracy. Nie ma więc podstaw do zarzutu sformułowa- nego w kasacji. Z art. 442 § 1 zdanie drugie KC wynika bowiem, że roszczenie o na- prawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym zawsze przedawnia się z upływem laty dziesięciu liczonym od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzają- ce szkodę, chociażby poszkodowany dowiedział się o szkodzie tuż przed upływem tego terminu. Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako niezasadną (art. 39312 KPC). ========================================