II UKN 43/00

Wyrok z dnia 15 listopada 2000 r. II UKN 43/00 Określenie "naruszenie przepisów spowodowane umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa" użyte w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) wskazuje, że zamiar w przypadku winy umyślnej lub możliwość i obowiązek przewidywania w przypadku winy nieumyślnej, dotyczą naruszenia przepisów, a nie skutków zdarzenia. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2000 r. sprawy z wniosku Ewy M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o jednora- zowe odszkodowanie pieniężne w związku z wypadkiem w drodze z domu do pracy, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 października 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 18 sierpnia 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w W. odmówił przyznania wnioskodawczyni Ewie M. jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku w drodze do pracy z uwagi na to, że wypadek komunikacyjny na- stąpił z wyłącznej winy wnioskodawczyni. Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 27 października 1998 r. [...]. Sąd ustalił, że w dniu 9 marca 1997 r. wnioskodawczyni jechała do pracy własnym samochodem. Wnioskodawczyni wjechała na skrzyżowa- nie i skręciła w lewo w momencie, gdy duży samochód ciężarowy dokonywał na tym skrzyżowaniu manewru zawracania i zasłaniał widoczność prawego pasa jezdni. 2 Tym pasem jechał prosto inny pojazd mający pierwszeństwo przejazdu i doszło do kolizji z tym pojazdem. Zdaniem Sądu wypadek nastąpił z wyłącznej winy wniosko- dawczyni, która nie zastosowała się do nakazu wynikającego z art. 25 Prawa o ruchu drogowym zobowiązującego kierowcę skręcającego na skrzyżowaniu do ustąpienia pierwszeństwa przejazdu pojazdowi jadącym z kierunku przeciwnego na wprost lub skręcającemu w prawo. Zachowanie wnioskodawczyni Sąd ocenił jako rażące nie- dbalstwo i uznał, że nie przysługuje jej prawo do jednorazowego odszkodowania z mocy art. 8 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) w związku z art. 41 ust. 3 tej ustawy. Od tego wyroku wniosła apelację wnioskodawczyni zarzucając, że naruszenie przepisów postępowania doprowadziło do błędnego ustalenia, iż wnioskodawczyni była sprawcą wypadku. Wyrokiem z dnia 28 października 1999 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił apelację. Sąd Apelacyjny uznał za- rzut naruszenia przepisów postępowania za nieuzasadniony i przyjął, że zarówno ustalenia faktyczne, jak i ocena prawna dokonane przez Sąd pierwszej instancji są prawidłowe. Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i wskazując jako podstawę kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 8 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo- wych wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy ewentualnie o uchylenie tego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Błędna wykładnia powołanego przepisu polega na utożsamieniu użyte- go w nim pojęcia „rażące niedbalstwo” z pojęciem winy w rozumieniu ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz.U. Nr 12, poz. 114 ze zm.). Nawet jeżeli wnioskodawczyni dopuściła się wykroczenia określonego w art. 86 § 1 tej ustawy , to nastąpiło to z winy nieumyślnej. Nie było żadnej podstawy do kwalifikowania tej winy jako rażącego niedbalstwa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3 Przepis art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych stanowi, że świadczenia określone w ustawie nie przysługują pracownikowi, gdy wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było udowodnione przez zakład pracy naruszenie przez pracownika przepisów doty- czących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Wina pracownika w postaci umyślności lub rażącego niedbal- stwa jest jednym z warunków pozbawienia prawa do świadczeń z mocy tego przepi- su. Drugim warunkiem jest brak innych przyczyn wypadku poza zawinionym zacho- waniem pracownika. Z ustaleń obu sądów wynika, że ani zachowanie kierowcy sa- mochodu uczestniczącego w kolizji, ani zachowanie innych uczestników ruchu, ani też inne okoliczności nie przyczyniły się do spowodowania wypadku. Wypadek na- stąpił z wyłącznej winy wnioskodawczyni. Te ustalenia nie są w kasacji kwestiono- wane. Zarzuca się jedynie niezgodne z powołanym przepisem zakwalifikowanie za- winienia jako rażącego niedbalstwa. Zarzut, że podstawą do przyjęcia po stronie wnioskodawczyni rażącego nie- dbalstwa było popełnienia przez nią wykroczenia drogowego jest nieuzasadniony. Kwestia popełnienia przez wnioskodawczynię wykroczenia, za które zapłaciła man- dat, była przedmiotem ustaleń Sądu jako jeden z elementów postępowania dowodo- wego i została poddana ocenie łącznie z innymi przeprowadzonymi dowodami. Przy- znanie się wnioskodawczyni do popełnienia wykroczenia mogło mieć wpływ na usta- lenia faktyczne, natomiast nie było podstawą oceny prawnej. Ocena ta została doko- nana tylko w oparciu o przepis art. 8 ust. 1 ustawy wypadkowej. Użyte w tym przepisie określenie „naruszenie przepisów spowodowane umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa” wskazuje na to, że zamiar w przypadku winy umyślnej lub możliwość i obowiązek przewidywania w przypadku winy nie- umyślnej dotyczy naruszenia przepisów, a nie skutków zdarzenia. Określenie „umyśl- nie lub wskutek rażącego niedbalstwa” odnosi się do spowodowania naruszenia przepisów, a nie do spowodowania wypadku. Winę umyślną w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy wypadkowej przyjmuje się wówczas, gdy pracownik świadomie nie prze- strzega nakazów lub zakazów określonych w znanych mu przepisach o ochronie ży- cia i zdrowia. Wina nieumyślna występuje wówczas, gdy naruszenie nakazów lub zakazów jest wynikiem nieznajomości przepisów, mimo istnienia obowiązku zapo- znania się z nimi, albo wynikiem niedostosowania się do przepisów w błędnym prze- konaniu, że w określonej sytuacji zakazy lub nakazy nie są naruszone. W odniesieniu 4 do osób uczestniczących w ruchu drogowym, a w szczególności kierujących pojaz- dami mechanicznymi nieznajomość przepisów prawa o ruchu drogowym kwalifikuje się z reguły jako rażące niedbalstwo. W przypadku naruszenia przepisów ruchu dro- gowego z powodu błędnego przekonania o prawidłowości swego postępowania za- kwalifikowanie zawinienia jako zwykłego czy też rażącego niedbalstwa uzależnione jest od okoliczności. Z ustaleń faktycznych wynika, że wnioskodawczyni naruszyła przepis art. 25 ust. 1 obowiązującej w dacie wypadku ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. Prawo o ruchu drogowym (jednolity tekst: Dz.U. z 1992 r. Nr 11, poz. 41 ze zm.), regulujący pierw- szeństwo przejazdu. Przyczyną tego naruszenia było błędne przypuszczenie wnio- skodawczyni, że po drodze nie poruszają się pojazdy mające pierwszeństwo prze- jazdu. Ocenę, że zachowanie oparte na niczym nieuzasadnionym przypuszczeniu stanowi rażące niedbalstwo, należy uznać za prawidłową. Wnioskodawczyni nie wi- działa bowiem pasa ruchu zasłoniętego przez inny samochód, a istniało duże praw- dopodobieństwo, że na tym pasie mogą poruszać się pojazdy. Rażącym niedbal- stwem jest wjechanie na pas ruchu przy braku pewności, czy pas ten jest wolny. Za- rzut wadliwego zakwalifikowania zachowania wnioskodawczyni okazał się nieuza- sadniony. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC oddalił kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. ========================================