II UKN 424/00

Wyrok z dnia 19 czerwca 2001 r. II UKN 424/00 Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka (art. 435 § 1 KC) oparta jest na za- łożeniu, że samo funkcjonowanie zakładu wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody stwarza niebezpieczeństwo wyrządzenia szkody, niezależnie od dzia- łania lub zaniechania prowadzącego taki zakład. Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie: SN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), SA Bogumiła Blok. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2001 r. sprawy z wniosku Kazimierza S. przeciwko Polskiej Żegludze Morskiej w S. o zapłatę, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 16 marca 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Powód Kazimierz S. wniósł o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa Państwowego Polskiej Żeglugi Morskiej w S. zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie 30.000 zł oraz o zasądzenie renty wyrównawczej, które to żądanie w toku procesu ograniczył do płatnej jednorazowo kwoty 103.228 zł. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 18 października 1999 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie zasądził od pozwanego na rzecz powoda odszkodowanie zamiast renty wyrównawczej w kwocie 103.228,88 zł., zadośćuczy- nienie za doznaną krzywdę w kwocie 10.000 zł., umorzył postępowanie w części, co do której powód cofnął pozew i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Sąd usta- lił, że od października 1993 r. powód pracował jako starszy mechanik na statku, który odbywał rejs z Europy do Stanów Zjednoczonych i z powrotem. W czasie rejsu na- stąpiło kilka awarii w maszynie, które usuwał i nadzorował powód. Odbywało się to w 2 strefie klimatu tropikalnego; w dniach od 20 do 26 stycznia 1994 r. temperatura w maszynowni wahała się od 38o do 40o C. W dniu 26 stycznia 1994 r. wykonując pracę w czasie, gdy nie działała klimatyzacja, powód zaczął odczuwać ból w klatce piersio- wej. Bóle powtarzały się w dniach następnych, a w dniu 29 stycznia 1994 r. powód został odwieziony do szpitala, gdzie stwierdzono zawał mięśnia sercowego. W wyni- ku wypadku powód stał się inwalidą I grupy, a uszczerbek na zdrowiu wyniósł 80%. Zdarzenie zostało uznane przez pozwanego za wypadek przy pracy i powodowi zo- stała przyznana renta wypadkowa. Zdaniem Sądu pozwany ponosi odpowiedzialność za skutki wypadku na podstawie art. 435 § 1 KC. W apelacji od tego wyroku pozwany kwestionował zasadę odpowiedzialność cywilnej zarzucając, że zawał serca powoda nie pozostawał w związku z ruchem przedsiębiorstwa, nie kwestionował natomiast wysokości zasądzonych roszczeń. Wyrokiem z dnia 16 marca 2000 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Poznaniu oddalił apelację. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu pierwszej instancji, że przyczyną wystąpienia zawału serca u powoda, który cierpiał na chorobę układu krążenia, były warunki pracy panujące w siłowni bezpo- średnio przed zdarzeniem, a mianowicie konieczność usuwania kilku awarii w wyso- kiej temperaturze. Wynika to z opinii biegłego lekarza kardiologa, a także z doku- mentacji powypadkowej sporządzonej przez pozwanego. Nie można zatem zanego- wać odpowiedzialności pozwanego opartej na zasadzie ryzyka określonej w art. 435 § 1 KC. Wyrok ten zaskarżył kasacją pozwany i wskazując jako podstawy kasacji na- ruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 435 § 1 w związku z art. 361 § 1 KC oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1 w związku z art. 382 KPC, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku oraz po- przedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenie powództwa, ewentua- lnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji pozwany podniósł, że zawał serca nie pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z ruchem przed- siębiorstwa. Powód wykonywał wyłącznie swoje normalne obowiązki i nie przekra- czał norm czasu pracy. Dlatego zawał serca nie był normalnym następstwem pracy na statku, lecz następstwem samoistnego schorzenia. Zastosowanie art. 435 § 1 KC było więc nieprawidłowe. Zarzut nierozważenia całości zebranego materiału dowo- dowego odnosi się do bezkrytycznej akceptacji opinii biegłego kardiologa, z pominię- 3 ciem faktu, że istotą zawodu marynarza jest wykonywanie pracy w zmieniających się warunkach klimatycznych, a praca mechanika związana jest z koniecznością usuwa- nia awarii i jest wykonywana w wysokich temperaturach. Błąd Sądu Apelacyjnego polega na tym, że normalne warunki pracy powoda zostały potraktowane jako jedyna przyczyna sprawcza wystąpienia zawału serca. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut naruszenia przepisów postępowania pozwany uzasadnia tym, że mate- riał dowodowy wskazuje na to, iż szkoda powoda została spowodowana innymi przy- czynami niż ruch przedsiębiorstwa. Zarzut ten nie może być uwzględniony, gdyż okoliczności dające podstawę do takich ustaleń zostały przez pozwanego przyznane. Pozwany uznał bowiem po przeprowadzeniu postępowania powypadkowego, że zda- rzenie, w wyniku którego powód doznał zawału mięśnia sercowego, jest wypadkiem przy pracy. Potwierdzone zostały zatem wszystkie elementy definicji wypadku przy pracy zawartej w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.), a więc nagłość zdarzenia, jego przyczyna zewnętrzna i związek z pracą. Wobec takich ustaleń powypadkowych pozwany nie może skutecznie po- woływać się na to, że zdarzenie spowodowały przyczyny wewnętrzne, jakimi były zmiany chorobowe w organizmie powoda. Można mówić jedynie o kilku przyczynach - zewnętrznej i wewnętrznej. Skoro istnienie przyczyny zewnętrznej nie może być wyłączone, można się jej dopatrzyć tylko w warunkach pracy wykonywanej u pozwa- nego, bowiem nie wystąpiły żadne okoliczności zewnętrzne leżące poza zakładem pracy. Warunki pracy, które przyczyniły się do powstania zdarzenia to niekwestiono- wane przez pozwanego wykonywanie uciążliwych czynności w wysokiej temperatu- rze. Były zatem podstawy do uznania istnienia związku przyczynowego, o którym mowa w art. 361 § 1 KC. Przepis ten stanowi, że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność za normalne następstwa swojego działania i zaniechania. Przyczyną było prowadzenie przedsiębiorstwa w warunkach narażających pracowni- ka dotkniętego chorobą samoistną na niebezpieczeństwo pogorszenia stanu zdro- wia, a skutkiem wystąpienie nagłych objawów chorobowych, których następstwem była utrata zdolności do pracy i do samodzielnej egzystencji. Wpływ ewentualnego 4 dołączenia się innych przyczyn na odpowiedzialność pozwanego może być oceniany w kontekście podstawy prawnej tej odpowiedzialności. Zdarzenie miało miejsce na statku poruszanym siłami przyrody, zatem podstawą prawną odpowiedzialności de- liktowej jest przepis art. 435 § 1 KC, który stanowi, że prowadzący na własny rachu- nek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzonym przez ruch przed- siębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wy- łącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowie- dzialności. Konstrukcja odpowiedzialności na zasadzie ryzyka oparta jest na założe- niu, że samo funkcjonowanie zakładu wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody stwarza niebezpieczeństwo wyrządzenia szkody na osobie lub mieniu, niezależnie od działania lub zaniechania prowadzącego taki zakład. Dlatego nie zwalnia pozwa- nego z odpowiedzialności okoliczność, że praca odbywała się w normalnych warun- kach, pracodawca dopełnił wszystkich ciążących na nim obowiązków i nie mógł za- pewnić pracownikom innych warunków niż istniejące na statku, które to warunki były powodowi znane. Zgodnie z treścią powołanego przepisu brak winy prowadzącego zakład nie zwalnia go od odpowiedzialności. Zwolnienie takie występuje tylko w trzech przypadkach. Pierwszym jest działanie siły wyższej, co w sytuacji powoda nie nastąpiło. Drugim jest powstanie szkody z wyłącznej winy poszkodowanego. Taka sytuacja także nie wystąpiła, gdyż powodowi nie można przypisać żadnego zawinio- nego działania lub zaniechania. Nie miała miejsca również trzecia sytuacja, jaką jest wyrządzenie szkody przez osobę trzecią. Nie są wymienione w omawianym przepisie, jako okoliczności wyłączające odpowiedzialność z tytułu ryzyka, podnoszone w kasacji fakty dotyczące zmian cho- robowych istniejących u powoda. Chociaż rozwój zmian chorobowych przyczynił się do powstania zdarzenia, odpowiedzialność pozwanego, przy ustaleniu, że przyczyny zdarzenia leżały również po jego stronie, nie jest wyłączona. Podobnie orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 lutego 1997 r. I PKN 2/97 (OSNAPiUS 1997 nr 18, poz. 336), stwierdzając, że szkoda na osobie powstała wskutek wypadku przy pracy, za którą pracodawca ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 435 § 1 KC, pozo- staje w związku przyczynowym z ruchem przedsiębiorstwa poruszanego siłami przy- rody (art. 361 § 1 KC), choćby wpływ na powstanie tej szkody miała także samoistna choroba pracownika. W dalszej części tego wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że okoliczność niezależna od poszkodowanego, choć leżąca po jego stronie (samoistna 5 choroba), nie związana z jego zachowaniem, nie może być uznana za przyczynienie się do powstania lub zwiększenia szkody (art. 362 KC). W niniejszej sprawie nie by- łoby podstaw nawet do obniżenia odszkodowania, gdyby został podniesiony zarzut przyczynienia się powoda do powstania szkody z uwagi na istniejące schorzenie sa- moistne. Tym bardziej nie może być uwzględniony zarzut braku podstawy do żądania roszczeń odszkodowawczych. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 KPC oddalił ka- sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. ========================================