II UKN 42/01
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał sprawę z wniosku Marii K. o prawo do emerytury rolniczej, oddalając jej kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Sąd Apelacyjny wcześniej oddalił apelację wnioskodawczyni od wyroku Sądu Wojewódzkiego, który również oddalił jej odwołanie od decyzji odmawiającej przyznania emerytury. Głównym powodem odmowy było niepodleganie przez wnioskodawczynię rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu po dniu 31 grudnia 1982 r. Ustalono, że wnioskodawczyni ukończyła wymagany wiek i wykazywała okresy pracy w gospodarstwie rolnym, w tym okres opłacania składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne od lipca 1977 r. do września 1980 r. Jednakże zebrany materiał dowodowy, w tym odmowa wydania zaświadczenia przez wójta oraz informacje o nieopłaconych i przedawnionych składkach, nie potwierdziły tych twierdzeń. Sąd Apelacyjny uznał, że brak dowodów na faktyczne opłacenie składek w spornym okresie wykluczał uznanie wnioskodawczyni za osobę ubezpieczoną. W kasacji podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 232 i 468 § 2 pkt 3 KPC, oraz kwestię zdolności sądowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Sąd Najwyższy uznał zarzuty dotyczące nieważności postępowania za bezzasadne, wskazując na możliwość upoważnienia pracownika Kasy do wydania decyzji i reprezentowania jej w sądzie. Zarzut naruszenia art. 468 § 2 pkt 3 KPC uznano za chybiony, gdyż przepis ten dotyczy sądu pierwszej instancji. Sąd Najwyższy nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 232 KPC, podkreślając prawo sądu drugiej instancji do prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu w celu weryfikacji przesłanek nabycia prawa do świadczenia. Ponieważ skarżący nie podniósł zarzutów naruszenia prawa materialnego, Sąd Najwyższy, związany granicami kasacji, oddalił ją jako nieuzasadnioną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie prawa sądu do prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu w sprawach o świadczenia z ubezpieczeń społecznych oraz interpretacja przepisów dotyczących zdolności sądowej organów rentowych.
Sprawa dotyczy specyfiki prawa ubezpieczeń społecznych rolników i procedury kasacyjnej.
Zagadnienia prawne (4)
Czy sąd ubezpieczeń społecznych może stwierdzić brak przesłanek nabycia prawa do świadczenia, którego organ rentowy nie zarzucał?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ubezpieczeń społecznych może stwierdzić brak przesłanek nabycia prawa do świadczenia, nawet jeśli organ rentowy tego nie zarzucał.
Uzasadnienie
Z istoty praw do świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych wynika, że sąd orzekający jest uprawniony do prowadzenia z urzędu postępowania dowodowego w celu zweryfikowania wszystkich przesłanek prawnych warunkujących nabycie prawa do świadczenia. Błędne byłoby orzeczenie przyznające świadczenie osobie, która nie spełnia ustawowych przesłanek.
Czy brak faktycznego opłacania składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne wyklucza możliwość uznania tego tytułu podlegania ubezpieczeniu?
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny przyjął, że brak dowodów na faktyczne opłacenie składek w latach 1977-1980 wykluczał uznanie wnioskodawczyni za osobę ubezpieczoną.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny ocenił, że wnioskodawczyni nie wykazała faktycznego opłacania składek w latach 1977-1980, a zaległości z tego tytułu nie zostały przejęte przez Skarb Państwa w decyzji wywłaszczeniowej. Sąd Najwyższy nie mógł merytorycznie odnieść się do tej kwestii z powodu braku zarzutów naruszenia prawa materialnego w kasacji.
Czy organem właściwym do wydawania decyzji w sprawach z zakresu rolniczego ubezpieczenia społecznego jest Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, a nie sama Kasa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego może upoważnić wyznaczonego pracownika Kasy do wydania decyzji i reprezentowania go w postępowaniu sądowym, co wyklucza nieważność postępowania z powodu braku zdolności sądowej Kasy.
Uzasadnienie
Art. 476 § 4 pkt 3 KPC wskazuje, że organem właściwym jest Prezes KRUS, który kieruje Kasą i może upoważnić pracowników do wydawania decyzji. W rozpoznawanej sprawie decyzja była wydana z upoważnienia Prezesa KRUS, a pełnomocnictwo podpisała zastępca dyrektora, co wyklucza nieważność postępowania.
Czy dopuszczenie przez sąd drugiej instancji dowodu z urzędu na okoliczność nieobjętą sporem, w celu zweryfikowania przesłanek nabycia prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, stanowi uchybienie proceduralne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, prowadzenie z urzędu postępowania dowodowego przez sąd drugiej instancji w celu zweryfikowania ustawowych przesłanek nabycia prawa do świadczenia z ubezpieczeń społecznych nie może być postrzegane jako uchybienie proceduralne.
Uzasadnienie
Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym, co łącznie sprawia, że sąd orzekający jest uprawniony do prowadzenia z urzędu postępowania dowodowego w celu zweryfikowania wszystkich przesłanek prawnych warunkujących nabycie prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Maria K. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny w K. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (10)
Główne
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników art. 19
Brak dowodów na zapłacenie składki przez wnioskodawczynię w spornym okresie wykluczał uznanie jej za osobę ubezpieczoną w rozumieniu tego przepisu.
Pomocnicze
KPC art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd jest uprawniony do prowadzenia z urzędu postępowania dowodowego w celu zweryfikowania wszystkich przesłanek prawnych warunkujących nabycie prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.
KPC art. 468 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Czynności wyjaśniające w sprawach z zakresu między innymi prawa ubezpieczeń społecznych mają na celu ustalenie, jakie z istotnych okoliczności są sporne między stronami oraz czy i jakie dowody należy przeprowadzić w celu ich wyjaśnienia. Sąd podejmie takie czynności, jeżeli przemawiają za tym wyniki wstępnego badania sprawy.
KPC art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
KPC art. 39311
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, z urzędu bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania.
KPC art. 39312
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy oddala kasację, która nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych.
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników art. 59 § 3
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wykonuje zadania przewidziane w ustawie i zadania wynikające z odrębnych przepisów.
u.s.u.s. art. 26 § 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne są należnościami wobec państwa.
u.s.u.s. art. 26 § 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne są należnościami wobec państwa.
Ustawa o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych art. 9
Dochody i wydatki ZUS wchodziły do budżetu państwa pełnymi kwotami.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Najwyższy jest uprawniony do prowadzenia z urzędu postępowania dowodowego w celu zweryfikowania wszystkich przesłanek nabycia prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. • Prezes KRUS może upoważnić pracownika do wydania decyzji i reprezentowania go w postępowaniu sądowym, co wyklucza nieważność postępowania.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 232 KPC przez dopuszczenie dowodu z urzędu na okoliczność nieobjętą sporem. • Naruszenie art. 468 § 2 ust. 3 KPC. • Brak zdolności sądowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Godne uwagi sformułowania
Sąd ubezpieczeń społecznych może stwierdzić brak przesłanek nabycia prawa do świadczenia, którego organ rentowy nie zarzucał. • Z istoty praw do świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych [...] wynika, że odpowiada prawu sądowe orzeczenie o braku przesłanek kreujących z mocy ustawy prawo do dochodzonego świadczenia, których istnienia wcześniej nie zakwestionował organ rentowy. • Błędne byłoby orzeczenie sądowe przyznające prawo do świadczenia z zakresu ubezpieczeń społecznych osobie, która nie spełnia ustawowych przesłanek warunkujących jego nabycie.
Skład orzekający
Maria Tyszel
przewodniczący
Beata Gudowska
sędzia
Zbigniew Myszka
sędzia sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie prawa sądu do prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu w sprawach o świadczenia z ubezpieczeń społecznych oraz interpretacja przepisów dotyczących zdolności sądowej organów rentowych."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyfiki prawa ubezpieczeń społecznych rolników i procedury kasacyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest udowodnienie spełnienia ustawowych przesłanek do nabycia świadczeń, nawet w kontekście złożonych postępowań (wywłaszczenie). Podkreśla też rolę sądu w procesie dowodowym.
“Czy brak dowodów na opłacenie składek oznacza brak prawa do emerytury? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.