II UKN 4/00

Postanowienie z dnia 15 marca 2000 r. II UKN 4/00 Nie jest dopuszczalna droga sądowa w sprawie z powództwa ubezpie- czonego przeciwko organowi rentowemu o sprostowanie protokołu wypadko- wego. Sprawa taka podlega przekazaniu do rozpoznania Zakładowi Ubezpie- czeń Społecznych na podstawie art. 464 § 1 zdanie drugie KPC. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Beata Gudowska (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2000 r. na posiedzeniu nie- jawnym sprawy z wniosku Piotra K. przeciwko Fabryce Obuwie „A.” S.A. w S. i Zak- ładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o ustalenie wypadku przy pracy, na skutek kasacji organu rentowego od postanowienia Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 19 sierpnia 1999 r. [...] p o s t a n o w i ł: o d d a l i ć kasację. U z a s a d n i e n i e Powództwo o ustalenie, że zdarzenie z dnia 17 maja 1997 r. było wypadkiem przy pracy Piotr K. skierował przeciwko Fabryce Obuwia S.A. w S., która w dacie wy- padku była “nieuspołecznionym zakładem pracy”, oraz - w wyniku dopozwania - przeciwko Oddziałowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Słupsku w pkt I wyroku z dnia 21 maja 1999 r. oddalił powództwo w stosunku do pozwanej Fabryki po stwierdzeniu braku interesu prawnego powoda do występowania przeciwko niej jako nie ponoszącej odpowie- dzialności z tytułu wypadku zaistniałego u poprzednika. Powództwo przeciwko Skar- bowi Państwa - Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Sąd Rejonowy, w pkt II wyroku, przekazał na zasadzie art. 464 § 1 KPC do rozpoznania Oddziałowi Zakładu Ubez- 2 pieczeń Społecznych w S. jako organowi właściwemu w sprawach świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zażalenie Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., wniesione od orzeczenia w pkt II wyroku, Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie oddalił postanowieniem z dnia 19 sierpnia 1999 r. Kasację od tego postanowienia złożył Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych, opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego - przepisów art. 32 ust. 2 pkt 1 oraz 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.- cytowanej jako “ustawa wypadkowa”) oraz przepisu regulującego postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - art. 464 § 1 KPC. Skarżący wniósł o “zmianę postanowienia oraz II pkt wyroku Sądu Re- jonowego przez oddalenie powództwa wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Pracownik może - bez dochodzenia świadczeń należnych z ustawy wypadko- wej - wystąpić na postawie art. 189 KPC z pozwem o sprostowanie protokołu powy- padkowego i ustalenie, że sporne zdarzenie było wypadkiem przy pracy, albo że uznany już wypadek nastąpił w okolicznościach innych niż to wskazano w protokole powypadkowym, ewentualnie, że przyczyną wypadku nie były okoliczności wyłącza- jące odpowiedzialność zakładu pracy za jego skutki. Przez żądanie ustalenia faktów powód zdąża tą drogą do ustalenia istnienia prawa do żądania świadczeń przysłu- gujących z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w rozmiarze, którego nie można określić ani przewidzieć w chwili wniesienia powództwa. W konsekwencji, uwzględnienie powództwa powoduje ustalenie prawa powoda, ze zobowiązaniem pozwanego do świadczeń należnych w przyszłości (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1994 r., II PZP 1/94, OSNAPiUS 1994 nr 6, poz. 96). W rozpoznawanej sprawie, w wyniku dopozwania przez Sąd Rejonowy na za- sadzie art. 194 § 2 KPC, wskutek stwierdzenia braku legitymacji biernej pozwanej Fabryki Obuwia i w przekonaniu, że - jako nieuspołeczniony zakład pracy - nie jest zobowiązana do świadczenia na rzecz powoda, powództwo o ustalenie wypadku przy pracy zostało skierowane przeciwko ZUS. Organ ten odpierał powództwo twier- dzeniem o braku swojej odpowiedzialności z tytułu wypadków zaistniałych przy pracy 3 w zakładach uspołecznionych i kwestionował skierowanie przeciwko niemu żądania ustalenia na podstawie braku interesu prawnego powoda (art. 189 KPC). Także jako strona skarżąca ZUS twierdził, że powód nie ma interesu prawnego w uzyskaniu ustalenia wypadku przeciwko niemu jako pozwanemu. Twierdzenie to jest trafne, z tym tylko, że skarżący pomija w nim to, że ustalenie wypadku przy pracy należy do jego właściwości jako organu administracyjnego ustalającego przesłanki istnienia prawa do świadczeń z ubezpieczenia. Jest tak dlatego, że w myśl art. 39 ustawy wy- padkowej spory o świadczenia przysługujące od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podlegają rozpatrzeniu w trybie określonym dla rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach emerytur i rent. Postępowanie w tych sprawach regulowane jest przepisa- mi działu III kodeksu postępowania cywilnego (art. 459 – 47714a ). Interes prawny wy- kazywany przy okazji domagania się świadczeń należnych nie od pracodawcy, ale od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, sprowadza się wyłącznie do zaspokojenia ich w drodze decyzji właściwego organu rentowego. Powód nie może więc domagać się ustalenia prawa do świadczeń należnych od instytucji ubezpieczeń społecznych, a może tylko domagać się ich spełnienia (por. np. uzasadnienia orzeczeń Sądu Naj- wyższego z dnia 11 października 1985 r., II CR 302/84, OSNCP 1986, Nr 10, poz. 155 i z dnia 5 czerwca 1991 r., III CZP 43/91, OSNCP 1992, Nr 1 poz. 12). Podstawą zaskarżonego orzeczenia nie był jednak brak interesu prawnego w wytoczeniu powództwa przeciwko ZUS, ale stwierdzenie przez Sąd niedopuszczal- ności drogi sądowej i orzeczenie w myśl art. 464 § 1 KPC. Orzeczenie to uwzględnia fakt, że w przypadku powództwa o ustalenie wypadku przy pracy, wytoczonego prze- ciwko ZUS, zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej, przenosząca się na spory o ustalenie stosunku prawnego lub prawa, z którego wynika obowiązek świadczenia (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 maja 1950 r., Ł.C. 373/50, OSN 1951 nr 1, poz. 8; wyrok z dnia 6 grudnia 1966 r., III PRN 74/66, OSPiKA 1967 nr 7-8, poz. 193; wyrok z dnia 4 listopada 1972 r., I PR 344/71, OSNCP 1972 nr 5, poz. 89). Jako sprawy cywilne w ujęciu art. 1 KPC spory o świadczenia z ubezpieczenia społeczne- go uzyskują drogę sądową dopiero dla wniesionego w trybie art. 4778 KPC odwołania wnioskodawcy od decyzji wydanej w wyniku tego postępowania (bądź przy zanie- chaniu wydania decyzji we właściwym czasie), natomiast do czasu wyjaśnienia pods- tawy prawnej i faktycznej wniosku przed organem rentowym i zakończenia postępo- wania administracyjnego wydaniem decyzji, zachodzi przeszkoda rozpoznania ich przez sąd. 4 O niedopuszczalności drogi sądowej dla rozpoznania roszczeń zgłaszanych po raz pierwszy przed sądem i nie rozpoznanych przez organ rentowy decyduje art. 2 § 3 KPC, a o orzeczeniu sądu w tym zakresie rozstrzyga art. 464 § 1 zdanie drugie oraz art. 47710 § 2 KPC; niedopuszczalność drogi sądowej nie powoduje więc odrzu- cenia pozwu, lecz przekazanie sprawy do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych. W konsekwencji, przy rozpoznaniu kasacji Sąd Najwyższy nie zajmował się - istotnym tylko z punktu widzenia interesu w wytoczeniu powództwa o ustalenie - pro- blemem, który z pozwanych podmiotów jest zobowiązany do świadczeń, albowiem decyzja ZUS w tym zakresie będzie mogła być poddana kontroli Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który w postępowaniu toczącym się od po- czątku i na zasadach procesu cywilnego rozstrzygnie samodzielnie o wszystkich kwestiach związanych z prawem do świadczeń. Postanowienie opiera się na przepisie art. 39312 KPC. ========================================