II UKN 397/97

Wyrok z dnia 10 grudnia 1997 r. II UKN 397/97 Rozstrzygnięcie sądu jedynie o braku uprawnień ubezpieczonego do renty rolniczej wypadkowej i pominięcie orzeczenia o prawie do renty inwalidz- kiej rolniczej z ogólnego stanu zdrowia, jeżeli we wniosku do organu rentowe- go ubezpieczony dochodził alternatywnie obu tych świadczeń, nie jest roz- poznaniem istoty sprawy (art. 378 § 2 KPC) . Przewodniczący SSN: Barbara Wagner, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (spra- wozdawca), Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 1997 r. sprawy z wniosku Antoniego M. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w A. o rentę rolniczą w związku z wypadkiem przy pracy w gospo- darstwie rolnym, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 11 czerwca 1997 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 1997 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Białymstoku oddalił odwołanie wnioskodawcy Antoniego M. od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w A. z dnia 27 czerwca 1996 r., odmawiającej przyznania prawa do renty inwalidzkiej wypadkowej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.), po ustaleniu następującego stanu faktycznego. W roku 1984 wnioskodawca uległ wypadkowi przy pracy w gospodarstwie rol- nym [...]. Skutki tego wypadku nie powodują obecnie istotnego ograniczenia zdol- - 2 - ności do pracy w gospodarstwie rolnym, mają jednak wpływ "na zdecydowane uznanie" wnioskodawcy za długotrwale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rol- nym. Wynika to z opinii biegłych sądowych lekarzy: ortopedy, neurologa i kardiologa [...].Stwierdzone schorzenia nie mają żadnego związku z przebytym wypadkiem przy pracy rolniczej w 1984 r. i uzasadniają uznanie wnioskodawcy za długotrwale nie- zdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym z ogólnego stanu zdrowia. Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił apelację wnioskodawcy od tego wy- roku, podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji. Jednocześnie Sąd Apelacyjny przyjął, że do oceny uprawnień wnioskodawcy do renty inwalidzkiej rolniczej ko- nieczne jest złożenie stosownego wniosku do organu rentowego, skoro w rozpozna- wanej sprawie jej przedmiotem było przyznanie świadczenia związanego z przeby- tym w 1984 r. wypadkiem. Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzu- cając naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 21 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. oraz naruszenie prawa procesowego przez niezastosowanie art. 378 § 2 KPC i nierozpoznanie w związku z tym istoty sprawy, to jest wniosku o przyznanie Antoniemu M. renty inwalidzkiej rolniczej "stałej", wniósł o uchylenie wy- roku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Zda- niem kasacji wnioskodawca składając wniosek o świadczenie, sformułował go alter- natywnie dochodząc "renty inwalidzkiej rolniczej z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym - wypadku przy pracy rolniczej". W tych warunkach Sądy nie rozpoznały istoty sprawy, ograniczając rozstrzygnięcie jedynie do świadczenia wypadkowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty kasacji są trafne, w szczególności należy podzielić zarzut nierozpoz- nania przez Sąd Apelacyjny istoty sprawy, którą było przyznanie wnioskodawcy "stałej" renty inwalidzkiej z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym. Ograniczenie orze- czenia (bo już nie postępowania) jedynie do renty inwalidzkiej rolniczej z tytułu wy- padku przy pracy w gospodarstwie rolnym w 1984 r. nie było bowiem prawidłowe. Wniosek skierowany do organu rentowego dotyczył przyznania "renty rolniczej z ty- tułu pracy w gospodarstwie rolnym - wypadku przy pracy rolniczej", sformułowany był więc alternatywnie, co obligowało tak organ rentowy, jak i sądy orzekające w spra- - 3 - wie, do oceny uprawnień wnioskodawcy do renty rolniczej tak wypadkowej, jak i z ogólnego stanu zdrowia, po przesądzeniu jego długotrwałej (stałej - według opinii biegłych) niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Tak więc ograniczenie rozstrzygnięcia jedynie do renty inwalidzkiej rolniczej, nie może być uznane za pełne orzeczenie co do istoty sprawy, to zaś uzasadnia zarzut naruszenia przez Sąd Ape- lacyjny art. 378 § 2 KPC. Według tego przepisu, sąd drugiej instancji z urzędu uchyli wyrok także wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Wykaza- nie tego zarzutu czyni również zasadnym zarzut niezastosowania przez Sąd prawa materialnego - art. 21 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten bowiem uprawnia ubezpieczonego, długotrwale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do renty inwalidzkiej rolniczej, jeżeli podlegał on ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres wskazany w tym przepisie i jeśli powstanie niezdolności do pracy przypada na okres podlegania ubezpieczeniu eme- rytalno-rentowemu lub okres 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Niespełnienie tego ostatniego warunku nie będzie przeszkodą w ubieganiu się o świadczenie, jeżeli okresy podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, wyniosą co najmniej 20 kwartałów (5 lat) w ciągu ostatnich 10 lat przed zgłoszeniem wniosku o rentę in- walidzką (art. 21 ust. 3 ustawy). W ponownym postępowaniu rzeczą Sądu Apelacyj- nego będzie zastosowanie się do wskazań zawartych w art. 378 § 2 KPC i przesą- dzenie kierunku dalszego postępowania w sprawie, biorąc pod uwagę cytowany art. 21 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i fakt, że wnioskodawca opłacał składki na ubezpieczenie rolnicze z tytułu prowadzenia działu specjalnego w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 31 grudnia 1989 r. Z tych względów na podstawie art. 393 13 § 1 KPC orzeczono jak w sentencji. ========================================