II UKN 372/98

Wyrok z dnia 10 grudnia 1998 r. II UKN 372/98 Gmina nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstwa komunalnego w likwidacji z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników tego przedsiębiorstwa. Przewodniczący: SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN: Maria Tyszel, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 1998 r. sprawy z wniosku Urzędu Gminy w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o ustalenie nieistnienia obowiązku zapłaty składek, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 25 marca 1998 r. [...] 1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Woje- wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 11 czerwca 1997 r. [...] i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. z dnia 21 czerwca 1996 r. [...], przekazując sprawę temu organowi rentowemu do ponownego rozpoznania; 2. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. na rzecz Urzędu Gminy w K. kwotę 9.750 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za wszyst- kie instancje. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K. decyzją z dnia 21 czerwca 1996 r. zobowiązał Urząd Gminy w K. do zapłaty kwoty 136.579, 19 zł tytułem uisz- czenia nieopłaconej składki na ubezpieczenie społeczne za pracowników Państwo- wego Ośrodka Maszynowego w W.W. za okres od czerwca 1993 r. do maja 1996 r. wraz z odsetkami za opóźnienie. 2 Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 czerwca 1997 r. [...], oddalił odwołanie Urzędu Gminy w K. od powyższej decyzji. Sąd ustalił, że Wojewoda K. decyzją [...] z dnia 11 grudnia 1991 r., wydaną na wniosek Urzędu Gminy w K., skomunalizował Państwowy Ośrodek Maszynowy w W.W.. Urząd Gminy nie dokonał, do czego był zobowiązany, wyboru formy organizacyjno - prawnej działalności przekazanego przedsiębiorstwa. Do przejętego Państwowego Ośrodka Maszynowego, wpisanego nadal do rejestru przedsiębiorstw państwowych, miały zastosowanie przepisy o przedsiębiorstwach tego typu. Uchwałą [...] z dnia 28 lipca 1993 r. Rada Gminy postanowiła o likwidacji POM. Majątek przed- siębiorstwa Wojewoda K. przekazał w 1994 r. nieodpłatnie Gminie K. Wszczęte w czasie procesu likwidacyjnego na wniosek Urzędu Gminy postępowanie o ogłoszenie upadłości POM, zostało zakończone jego umorzeniem z powodu braku środków na pokrycie kosztów upadłości (postanowienie Sądu Rejonowego w Koninie [...]). Część wierzytelności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powstała, kiedy właścicielem majątku ruchomego i nieruchomego był POM w W.W., a część po przejściu majątku przedsiębiorstwa na Urząd Gminy w K. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie art. 40 § 2 KC w związku z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Za okres sprzed przejęcia mienia Urząd Gminy w K. ponosi odpo- wiedzialność solidarnie z przedsiębiorstwem, za zobowiązania przedsiębiorstwa powstałe po przejęciu mienia - w całości jako następca prawny. Norma z art. 40 § 2 KC uzupełnia, zdaniem Sądu, art. 49 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz.U. Nr 16, poz. 95 ze zm.). Sąd Apelacyjny w Poznaniu podzielił ocenę prawną ustalonego niewadliwie stanu faktycznego i wyrokiem z dnia 25 marca 1998 r. [...] oddalił apelację. Według Sądu, art. 40 KC dotyczący wprost przedsiębiorstw państwowych może być odpo- wiednio stosowany do przedsiębiorstw komunalnych. W uzasadnieniu wyroku, na potwierdzenie słuszności prezentowanego poglądu powołał uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1992 r., I PZP 56/92 (OSP 1993 nr 9, poz. 172). Wyrok ten ubezpieczony zaskarżył kasacją. Wskazując jako jej podstawę na- ruszenie prawa materialnego, a to art. 40 § 2 KC, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie 3 sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie instancje. Skarżący podniósł, że w chwili wyrokowania proces likwidacyjny POM nie został zakończony. Pozostawał on zatem nadal samodzielnym podmiotem odpowiadającym za swoje zobowiązania. Przedsiębiorstwo od maja 1996 r. opłaca składki na ubezpieczenie społeczne. Skar- żący nadto wywodził, że art. 40 § 2 KC dotyczy tylko odpowiedzialności za zobowią- zania istniejące w chwili nieodpłatnego przejęcia przedsiębiorstwa. W dniu 11 grud- nia 1991 r. nie było żadnych zaległości z opłaceniem składki. Poza tym, art. 40 § 2 KC zawiera regulację wyjątkową od wyrażonej w § 1 tego przepisu zasady, że Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw państwo- wych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie jest przez strony kwestionowany. Sporne są jego kwalifikacja i ocena prawna. Istota problemu prawnego zawiera się w pytaniu czy gmina ponosi odpowiedzialność za zobowiązania przedsiębiorstwa ko- munalnego w likwidacji. Mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do Państwowego Ośrodka Maszynowego w W.W. zostało przekazane Gminie K. na jej wniosek przez Wojewo- dę K. w trybie art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Z chwilą przekazania przed- siębiorstwa państwowego gminie, tj. z dniem 11 grudnia 1991 r. (decyzja Wojewody K.) stało się ono, zachowując podmiotowość prawną, przedsiębiorstwem komunal- nym (art. 8 ust. 1 ustawy). Ustęp 2 art. 8 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. zobowiązywał radę gminy do wyboru organizacyjno - prawnej formy prowadzenia działalności gospodarczej wykonywanej dotychczas przez przedsiębiorstwo komunalne. Uchwała w tej sprawie powinna była być powzięta do dnia 31 grudnia 1991 r. Do czasu wybo- ru formy organizacyjno - prawnej do przedsiębiorstw komunalnych miały zastosowa- nie przepisy o przedsiębiorstwach państwowych. Rada Gminy K. nie dokonała wy- boru formy organizacyjno - prawnej Państwowego Ośrodka Maszynowego w przepi- sanym terminie. Do dnia wydania zaskarżonego wyroku był on wpisany do rejestru przedsiębiorstw państwowych. W tej sytuacji należy przyjąć, że status prawny POM w W.W. wyznaczają nadal przepisy o przedsiębiorstwach państwowych. Także te dotyczące likwidacji przedsiębiorstw. Tryb likwidacji przedsiębiorstwa państwowego 4 określają art. art. 19 - 23 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. Nr 31, poz. 170 ze zm.). Do czasu likwidacji, tj. wydania decyzji o uznaniu przedsiębiorstwa za zlikwidowane i wykreśleniu go z rejestru (§ 51 rozporządzenia) ponosi ono odpowiedzialność za własne zobowiązania. Nie ma żadnych podstaw prawnych do dochodzenia wykona- nia zobowiązań pieniężnych likwidowanego przedsiębiorstwa od jakiegokolwiek in- nego podmiotu. Tym bardziej, że procedura likwidacyjna zakłada zaspokojenie wszystkich wierzycieli przedsiębiorstwa (art. 18a ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych). Problem ewentualnej odpowiedzialności Gminy K. za długi Państwowego Ośrodka Maszynowego w W.W. może powstać dopiero po zlikwidowaniu tego przed- siębiorstwa. Zdaniem sądu orzekającego w niniejszej sprawie art. 40 § 2 KC nie może mieć odpowiedniego zastosowania do odpowiedzialności gminy za zobowią- zania przedsiębiorstwa komunalnego. Sprawę tę bowiem odmiennie reguluje art. 49 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym. Przepis ten, zredago- wany jasno i jednoznacznie, nie pozostawia żadnych wątpliwości interpretacyjnych co do tego, że gmina nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw komunalnych. Od zasady tej nie ma wyjątków. Po drugie, art. 40 § 2 KC, jak trafnie podnosi skarżący, jest przepisem wyjątkowym - wprowadza odstępstwo od wyrażo- nej w § 1 zasady, że Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych. Analogia z przepisu szczególnego nie jest dopusz- czalna. Jeżeli gmina (właściciel w znaczeniu ekonomicznym) uzyska po likwidacji przedsiębiorstwa komunalnego więcej majątku niż jej się należało, wierzyciel może dochodzić od niej zaspokojenia roszczeń na podstawie art. 405 i następnych KC. Na marginesie należy podnieść, że powołana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1992 r. dotyczyła odpowiedzialności gminy za wynikające ze stosunków pracy zobowiąza- nia zlikwidowanego przedsiębiorstwa komunalnego. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest odpowiedzialność gminy za zobowiązania przedsiębiorstwa komunalne- go w likwidacji wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek. Inny był zatem stan faktyczny sprawy i odmienna w związku z tym jego 5 ocena i kwalifikacja prawna. (Por. także glosę do uchwały I PZP 56/92 M. Bednarek, OSP 1993 nr 9, poz. 172). Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 KPC i art. 47714a w związku z art. 39319 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================