II UKN 351/98

Postanowienie z dnia 8 grudnia 1998 r. II UKN 351/98 Odwołanie od decyzji organu rentowego w sprawie wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, wydanej na podstawie § 17 rozporzą- dzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i pods- tawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpiecze- nia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecz- nego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.), kwestionujące za- sadę obciążenia tymi składkami i obliczenie ich wysokości, nie powoduje przekształcenia sprawy o świadczenie - w sprawę o ustalenie, w której kasacja jest dopuszczalna bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia. Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 1998 r. sprawy z wniosku „S.-P.” Spółki z o.o. w S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w C. o wysokość składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek kasacji wniosko- dawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ka- towicach z dnia 5 lutego 1998 r. [...] p o s t a n o w i ł: o d r z u c i ć kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro- kiem z dnia 10 grudnia 1997 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych- Oddziału w C. z dnia 13 listopada 1995 r. w ten sposób, że ustalił, iż Spółka z o.o. „S.-P.” w S. nie ma obowiązku uiszczenia na rzecz organu rentowego kwoty 1.423,04 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz kwoty 3.482,50 zł z tytułu odse- 2 tek, łącznie 4.905,54 zł oraz zasądził od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy kwotę 200 zł tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego. Sąd Wojewódzki uznał, iż pozwany organ rentowy niesłusznie obciążył wnios- kodawcę obowiązkiem odprowadzenia składek na ubezpieczenie społeczne od wy- nagrodzeń uzyskiwanych przez pracowników dodatkowo zatrudnionych na podstawie umów zlecenia i umów o dzieło za okres od lutego do lipca 1992 r. oraz za grudzień 1992 r. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego przeprowadzone postępowanie dowodowe z tychże umów oraz z zeznań świadków wykazało, że były to - zgodnie z nazwą - umowy o charakterze cywilnoprawnym, a nie umowy o pracę. Zgodnie więc z art. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub zlecenia w brzmieniu obowiązującym do dnia 21 lutego 1995 r., ubezpieczenie określone tą ustawą nie obejmuje osób, które zawarły taką umowę, jeżeli osoby te są równocześnie pracownikami zatrudnionymi w wymiarze czasu nie niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie albo są objęte odrębnymi przepisami w zakresie zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego. Negowanie przez pozwany organ rentowy charakteru umów zawartych w spornym czasie jest sprzeczne z zasadą swobody umów ustano- wioną w art. 3531 KC i oznacza wkroczenie w uprawnienia ustawodawcy. Sąd Apelacyjny w Katowicach rozpoznając apelację strony pozwanej prze- prowadził uzupełniające postępowanie dowodowe z umów o pracę z wszystkimi pra- cownikami, z którymi strona powodowa zawarła umowy zlecenia lub umowy o dzieło w czasie od lutego 1992 r. do lipca 1992 r., oraz z zakresu czynności tych osób, a ponadto z zawartych umów zlecenia i umów o dzieło i wyrokiem z dnia 5 lutego 1998 r. zmienił w ten sposób zaskarżony wyrok, że oddalił odwołanie. Sąd drugiej instancji w wyniku oceny dowodów przyjął, że zawarte z pracow- nikami w okresie spornym dodatkowe umowy o dzieło i umowy zlecenia były fikcyjne. W istocie rzeczy bowiem pracodawca przez cały czas sprawował nadzór nad pra- cownikami, którzy były wynagradzani według stawki godzinowej przyjętej w umowach o pracę, natomiast zakres umów o pracę niczym się nie różnił od zakresu prac prze- widzianych w dodatkowych umowach. Wobec tego decyzja organu rentowego była zgodna z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowa- niu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) oraz z § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wy- sokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, zgłaszania do 3 ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.). Od powyższego wyroku złożyła kasację Spółka z o.o. „S.-P.” w S. zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowa- nie przepisów: art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finan- sowaniu ubezpieczeń społecznych, § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. powołanego przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku, art. 3531 KC, art. 627 i art. 628 § 1 KC w związku z art. 69, art. 70 § 1 i art. 65 § 2 KC, art. 22 § 1 i art. 133 § 1 KP (sprzed nowelizacji), a także zarzucając naruszenie przepisów postępowania (które mogło mieć wpływ na wynik sprawy): art. 233 § 1, art. 236, art. 316 § 2, art. 328 § 2 KPC w związku z art. 391 KPC, ponadto naruszenie art. 381, art. 382 KPC i art. 262 § 1 pkt 1 KP w związku z art. 16 i art. 476 § 1 pkt 1 KPC, art. 108 § 1 w związku z art. 397 KPC. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania i orzecze- nia o kosztach postępowania kasacyjnego ewentualnie o zmianę zaskarżonego wy- roku i oddalenie apelacji pozwanego organu rentowego wraz z zasądzeniem na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego. Pozwany organ rentowy wniósł o odrzucenie kasacji ze względu na jej niedo- puszczalność wynikającą z wartości przedmiotu zaskarżenia albo o jej oddalenie z braku usprawiedliwionych podstaw. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Według decyzji organu rentowego jej przedmiotem były składki na ubezpie- czenie społeczne, które organ rentowy wymierzył wnioskodawcy za określony czas i w określonej wysokości. Podstawę powyższej decyzji stanowił § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. Przepis ten przewiduje, że właściwy od- dział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma prawo wydać z urzędu decyzję „w spra- wie wymiaru składek”, jeżeli zakład pracy nieprawidłowo obliczył kwotę należnych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników. Już więc wydanie decyzji na podstawie wskazanego przepisu oznacza, że sprawa jest sprawą o wysokość świad- czenia, a nie o ustalenie prawa lub stosunku prawnego - według przyjętego w teorii 4 prawa podziału na powództwa o zasądzenie świadczenia, o ukształtowanie oraz o ustalenie prawa lub stosunku prawnego. Istota sprawy sprowadza się zresztą do tego, że Spółka „S.-P.” odprowadziła składki na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń swoich pracowników, pomijając wynagrodzenie, jakie niektórzy z nich otrzymali na podstawie dodatkowych umów, nazwanych umowami zlecenia i umowami o dzieło. Strona pozwana zakwestiono- wała wysokość składek i z urzędu wymierzyła wyższe składki (wraz z odsetkami). Przedmiotem sporu jest w związku z tym żądanie zapłaty kwoty 4.905,54 zł. Wpraw- dzie sentencja wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 10 grudnia 1997 r. ma brzmienie wyroku ustalającego, gdyż „ustala”, iż powodowa Spółka „nie ma obowiązku” okreś- lonego w zaskarżonej decyzji organu rentowego, jednak pozostaje faktem, że Sąd Wojewódzki rozstrzygnął o konkretnej kwocie, tj. 1.423, 04 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i 3.482,50 zł z tytułu odsetek. W odpowiedzi na kasację strona pozwana słusznie zauważyła, że w decyzji z dnia 13 listopada 1995 r. organ rentowy dochodził kwoty 4.905,54 zł i zobowiązał wnioskodawcę do jej zapłaty. Tym samym decyzja ta określiła przedmiot sprawy. Stała się nią wysokość wymierzonej składki na ubezpieczenie społeczne wynikająca z przyjęcia przez organ rentowy określonej podstawy wymiaru składek. Określony w ten sposób przedmiot sprawy nie uległ zmianie w związku z odwołaniem Spółki „S.- P.”, gdyż zgłoszony przez nią - w okolicznościach sprawy - zarzut, że obowiązek zap- łacenia składek nie istnieje, jest równoznaczny z zarzutem bezzasadności żądania sformułowanego w decyzji. Według art. 393 pkt 5 KPC kasacja nie przysługuje w sprawach o określenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Jest to więc pierwsza pods- tawa odrzucenia kasacji. Ponadto stosownie do art. 393 pkt 1 KPC kasacja nie przys- ługuje w sprawach o świadczenia, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięć tysięcy złotych, a w sprawach gospodarczych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Ze wskazanego przepisu wynika również, że do oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia stosuje się odpowiednio przepisy o wartości przedmiotu sporu. Pozwany organ rentowy w decyzji z dnia 13 listopada 1995 r. zobowiązał stronę powodową do zapłaty kwoty 4.905,54 zł, a więc niższej niż ustawowe mini- mum. Co do tej kwoty wypowiadały się również w swoich wyrokach Sądy obu instan- cji. Jest to więc druga podstawa odrzucenia kasacji. Nie może być przy tym przed- miotem zaskarżenia kasacją kwota 6.767,87 zł podana przez stronę wnoszącą kasa- 5 cję, gdyż wartość przedmiotu zaskarżenia kasacją nie może być wyższa niż wartość przedmiotu sporu. Z art. 3935 KPC wynika, że sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu nie- jawnym, między innym, taką kasację, która jest niedopuszczalna. Gdyby jednak sąd drugiej instancji nie uczynił tego, odrzucenie kasacji należy - w myśl art. 3938 § 1 KPC - do Sądu Najwyższego. Z tych względów i na mocy przytoczonych wyżej przepisów Sąd Najwyższy wydał postanowienie o odrzuceniu kasacji. ========================================