II UKN 35/97

Sąd Najwyższy1997-03-11
SAOSubezpieczenia społeczneświadczenia rentoweŚrednianajwyższy
renta inwalidy wojennegodecyzja organu rentowegoodwołanie od decyzjitermin na wniesienie odwołaniaprawo kombatanckieSąd Najwyższypostępowanie w sprawach ubezpieczeń społecznych

Sąd Najwyższy oddalił kasację, uznając pismo organu rentowego o zmianie wysokości świadczenia za decyzję, od której należało wnieść odwołanie w ustawowym terminie.

Sprawa dotyczyła kasacji wniesionej od postanowienia Sądu Apelacyjnego oddalającego zażalenie na odrzucenie odwołania od decyzji organu rentowego. Organ rentowy wstrzymał wypłatę renty inwalidy wojennego, a następnie wydał decyzję o zmianie wysokości świadczenia. Sąd Najwyższy uznał, że pismo organu rentowego zawierające informacje o zmianie wysokości świadczenia, podstawę prawną i pouczenie o prawie odwołania jest decyzją w rozumieniu przepisów, a nie zwykłą informacją. W związku z tym, odwołanie wniesione po upływie terminu zostało prawidłowo odrzucone.

Sąd Najwyższy rozpoznał sprawę z wniosku Marka O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o rentę inwalidy wojennego, dotyczącą kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego. Sąd Wojewódzki odrzucił odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego z dnia 15 lutego 1993 r., która wstrzymała wypłatę renty inwalidy wojennego z powodu pozbawienia uprawnień kombatanckich. Wnioskodawca został pouczony o prawie odwołania, ale z niego nie skorzystał. Następnie wystąpił do sądu o zobowiązanie organu rentowego do wydania decyzji w przedmiocie pozbawienia prawa do renty, powołując się na art. 4779 § 4 KPC (dotyczący sytuacji, gdy organ rentowy nie wyda decyzji w terminie). Sąd Wojewódzki odrzucił to odwołanie, uznając je za wniesione po upływie 3 lat od wydania decyzji wstrzymującej wypłatę renty. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie, podzielając stanowisko sądu pierwszej instancji i odrzucając argumentację pełnomocnika wnioskodawcy, że pismo z 15 lutego 1993 r. nie było decyzją, a jedynie informacją. Sąd Najwyższy w kasacji rozważył, czy pismo organu rentowego z 4 lutego 1993 r. (błędnie określone przez Sąd Apelacyjny jako z 24 lutego 1993 r.) jest decyzją. Stwierdził, że pismo to, wraz z decyzją z 15 lutego 1993 r., stanowi decyzję organu rentowego w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Decyzje te zawierały podstawę prawną wstrzymania wypłaty renty oraz szczegółowe wyliczenie świadczenia i pouczenie o prawie odwołania. Sąd Najwyższy uznał, że istnienie tych decyzji wyklucza możliwość zgłoszenia odwołania w trybie art. 4779 § 4 KPC, który służy obejściu prawa przez stronę, która nie skorzystała z ustawowego terminu zaskarżenia. Kasacja została oddalona jako bezzasadna, a zarzuty naruszenia przepisów KPA uznano za nieporozumienie, gdyż postępowanie w sprawach ubezpieczeń społecznych toczy się według KPC.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, pismo takie jest decyzją organu rentowego w rozumieniu przepisów, jeśli spełnia wymogi formalne i merytoryczne określone w rozporządzeniu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że pismo organu rentowego, które zawierało podstawę prawną wstrzymania wypłaty świadczenia, pouczenie o prawie odwołania i było zgodne z wymogami rozporządzenia, stanowiło decyzję, nawet jeśli nie zostało formalnie tak nazwane. Istnienie takiej decyzji wyklucza możliwość wniesienia odwołania w trybie art. 4779 § 4 KPC.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalić kasację

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Strony

NazwaTypRola
Marek O.osoba_fizycznawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-I Oddział w W.instytucjaorgan rentowy
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanychorgan_państwowyorgan wydający decyzję o pozbawieniu uprawnień

Przepisy (15)

Główne

Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm. § § 33

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń

Określa, że pismo organu rentowego zawierające informacje o zmianie wysokości świadczenia, podstawę prawną i pouczenie o prawie odwołania jest decyzją.

Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm. § § 35 ust. 4

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń

Określa wymogi skróconej decyzji organu rentowego w przypadku zmiany wysokości świadczeń.

KPC art. 4779 § § 4

Kodeks postępowania cywilnego

Przepis dotyczący możliwości wniesienia odwołania, gdy organ rentowy nie wyda decyzji w terminie dwóch miesięcy.

Pomocnicze

Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm. art. 25 ust. 2 pkt 1a

Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

Podstawa prawna decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

KPC art. 199 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do odrzucenia odwołania wniesionego po upływie terminu.

KPC art. 4779 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do odrzucenia odwołania wniesionego po upływie terminu.

KPC art. 385

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do oddalenia zażalenia.

KPC art. 397

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do oddalenia zażalenia.

KPA art. 104 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Zarzut naruszenia przepisów KPA, uznany przez SN za nieuzasadniony w kontekście sprawy.

KPA art. 107 § § 1 i § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Zarzut naruszenia przepisów KPA, uznany przez SN za nieuzasadniony w kontekście sprawy.

KPC art. 328 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Zarzut naruszenia przepisów KPC, uznany przez SN za nieuzasadniony.

KPC art. 361

Kodeks postępowania cywilnego

Zarzut naruszenia przepisów KPC, uznany przez SN za nieuzasadniony.

KPC art. 1

Kodeks postępowania cywilnego

Wskazuje, że postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych toczy się według przepisów KPC.

KPC art. 3938

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do orzekania przez Sąd Najwyższy.

KPC art. 39312

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do orzekania przez Sąd Najwyższy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pismo organu rentowego z dnia 4/15 lutego 1993 r. jest decyzją w rozumieniu przepisów. Istnienie decyzji organu rentowego wyklucza możliwość zastosowania art. 4779 § 4 KPC. Odwołanie zostało wniesione po upływie ustawowego terminu. Postępowanie w sprawach ubezpieczeń społecznych toczy się według KPC, a nie KPA.

Odrzucone argumenty

Pismo organu rentowego z dnia 15 lutego 1993 r. nie jest decyzją, a jedynie informacją. Naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego przez sądy niższych instancji. Możliwość wniesienia odwołania w każdym terminie na podstawie art. 4779 § 4 KPC.

Godne uwagi sformułowania

Pismo organu rentowego zawierające informacje o zmianie wysokości świadczenia z podaniem podstawy prawnej i pouczeniem o prawie odwołania do sądu jest decyzją tego organu w rozumieniu § 33 i § 35 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. [...] także wówczas, gdy nie zostało formalnie nazwane "decyzją". Odwołanie takie służy obejściu prawa przez stronę, która nie skorzystała w ustawowym terminie z przysługującego jej prawa zaskarżenia decyzji. Postawienie w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd obu instancji przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wydaje się wręcz nieporozumieniem.

Skład orzekający

Teresa Romer

przewodniczący-sprawozdawca

Teresa Flemming-Kulesza

sędzia

Jerzy Kwaśniewski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia decyzji organu rentowego w sprawach świadczeń, zasady wnoszenia odwołań od decyzji, stosowanie KPC w sprawach ubezpieczeń społecznych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów z lat 90. XX wieku, ale zasady interpretacyjne pozostają aktualne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej dotyczącej charakteru pism organów rentowych i terminów na wniesienie odwołania, co jest istotne dla praktyków prawa ubezpieczeń społecznych.

Czy pismo ZUS to decyzja? Kluczowe znaczenie terminu na odwołanie.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Postanowienie z dnia 11 marca 1997 r. II UKN 35/97 Pismo organu rentowego zawieraj¹ce informacje o zmianie wysokoœci œwiadczenia z podaniem podstawy prawnej i pouczeniem o prawie odwo³ania do s¹du jest decyzj¹ tego organu w rozumieniu § 33 i § 35 ust. 4 rozporz¹dzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postêpowania o œwiadczenia emerytalno-rentowe i zasad wyp³aty tych œwiadczeñ (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) tak¿e wówczas, gdy nie zosta³o formalnie nazwane "decyzj¹". Przewodnicz¹cy SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sêdziowie SN: Teresa Flemming-Kulesza, Jerzy Kwaœniewski. S¹d Najwy¿szy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 1997 r. sprawy z wniosku Marka O. przeciwko Zak³adowi Ubezpieczeñ Spo³ecznych-I Oddzia³owi w W. o rentê inwalidy wojennego, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku S¹du Apelacyjnego-S¹du Pracy i Ubezpieczeñ Spo³ecznych w Warszawie z dnia 11 grudnia 1996 r. [...] p o s t a n o w i ³ : o d d a l i æ kasacjê. U z a s a d n i e n i e S¹d Wojewódzki-S¹d Pracy i Ubezpieczeñ Spo³ecznych w Warszawie posta- nowieniem z dnia 23 paŸdziernika 1996 r. odrzuci³ odwo³anie Marka O. od decyzji organu rentowego z dnia 15 lutego 1993 r. Decyzj¹ t¹ wstrzymano wnioskodawcy wyp³atê renty inwalidy wojennego wobec pozbawienia go uprawnieñ kombatanckich decyzj¹ Kierownika Urzêdu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 23 paŸdziernika 1992 r. wydan¹ na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach bêd¹cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.). Marek O. zosta³ w uzasadnieniu decyzji wstrzymuj¹cej wyp³atê renty inwalidy wojennego pouczony o terminie i sposobie wniesienia odwo³ania do S¹du Wojewódzkiego-S¹du Pracy i Ubezpieczeñ Spo³ecznych. Wnioskodawca nie skorzysta³ z przys³uguj¹cego mu prawa odwo³ania siê od tej decyzji. W dniu 30 maja 1996 r. wyst¹pi³ do S¹du Wojewódzkiego-S¹du Pracy i Ubezpieczeñ Spo³ecznych w Warszawie o zobowi¹zanie organu rentowego do wydania decyzji w przedmiocie pozbawienia go prawa do renty inwalidy wojennego powo³uj¹c siê na przepis art. 4779 § 4 KPC. Zgodnie z tym przepisem je¿eli organ rentowy nie wyda³ decyzji w terminie dwóch miesiêcy licz¹c od dnia zg³oszenia roszczenia, w sposób przepisany, odwo³anie mo¿na wnieœæ w ka¿dym terminie. Postanowieniem z dnia 23 paŸdziernika 1996 r. S¹d Wojewódzki odrzuci³ odwo³anie. W uzasadnieniu S¹d wyjaœni³, ¿e zosta³o ono wniesione po up³ywie 3 lat od wydania decyzji wstrzymuj¹cej wyp³atê renty inwalidy wojennego, któr¹ wnioskodawca pobiera³ w zbiegu z emerytur¹. S¹d powo³a³ siê na art. 199 § 1 pkt 1 w zwi¹zku z art. 4779 § 1 KPC. S¹d Apelacyjny, rozpatruj¹c za¿alenie na to postanowienie, w którym to za¿aleniu pe³nomocnik wnioskodawcy wywodzi³, ¿e pismo z dnia 15 lutego 1993 r. nie jest decyzj¹ a jedynie informacj¹, oddali³ za¿alenie postanowieniem z dnia 11 grudnia 1996 r. W uzasadnieniu postanowienia S¹d Apelacyjny podzieli³ wywody S¹du Wojewódzkiego i na podstawie art. 385 w zwi¹zku z art. 397 KPC oddali³ za¿alenie. W skardze kasacyjnej na to postanowienie pe³nomocnik wnioskodawcy zarzuci³ naruszenie art. 104 § 2, 107 § 1 i § 3 w zwi¹zku z art. 180 Kodeksu postêpowania administracyjnego oraz art. 328 § 2 w zwi¹zku z art. 361 KPC i wniós³ o uchylenie tego postanowienia oraz poprzedzaj¹cego go postanowienia Sadu I instancji. W uzasadnieniu kasacji pe³nomocnik wnioskodawcy stwierdzi³, ¿e pismo z dnia 15 lutego 1993 r. nie by³o decyzj¹, lecz jedynie informacj¹, w której powo³ano siê na decyzjê Kierownika Urzêdu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponadto nie zosta³o ono wnioskodawcy dorêczone. Zdaniem pe³nomocnika, gdyby pismo z 15 lutego 1993 r. uznaæ za decyzjê, to naruszone zosta³yby przepisy kodeksu postêpowania cywilnego. S¹d Najwy¿szy rozwa¿y³, co nastêpuje: W aktach rentowych znajduje siê pismo z dnia 4 lutego 1993 r., które S¹d Apelacyjny b³êdnie okreœli³ jako pismo z dnia 24 lutego 1993 r. B³¹d ten, co do dnia wydania tego pisma nie ma w sprawie ¿adnego znaczenia. Pismo to, wbrew twierdzeniom kasacji a poprzednio odwo³ania i za¿alenia jest decyzj¹ organu rentowego w rozumieniu § 33 i § 35 ust. 4 rozporz¹dzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postêpowania o œwiadczenia emerytalno-rentowe i zasad wyp³aty tych œwiadczeñ (Dz. U. Nr 10, poz. 49). Przepisy tego rozporz¹dzenia maj¹ bowiem zastosowanie do postêpowania organu rentowego w sprawie œwiadczeñ emerytalno-rentowych. Zgodnie z powo³anym § 35 ust. 4 wspomnianego rozporz¹dzenia w razie zmiany wysokoœci œwiadczeñ i wskaŸnika indywidualnego wymiaru œwiadczenia, organ rentowy wydaje decyzjê w skróconej formie, okreœlaj¹c¹ now¹ wysokoœæ œwiadczenia, powód zmiany wysokoœci œwiadczenia, datê, od której przys³uguje œwiadczenie w nowej wysokoœci, oraz pouczenie o terminie i trybie odwo³ania. Decyzja z dnia 4 lutego 1993 r. odpowiada³a tym warunkom. Nie zawiera³a jedynie szczegó³owego wyliczenia nowej wysokoœci œwiadczenia. Zawiera³a natomiast informacjê, ¿e decyzjê przeliczaj¹c¹ œwiadczenie wnioskodawca otrzyma w terminie póŸniejszym. Decyzja taka zosta³a wydana w dniu 15 lutego 1993 r. i by³a przedmiotem rozwa¿añ S¹du I instancji. W decyzji tej ustalono nowy wskaŸnik wysokoœci œwiadczenia i podstawê wymiaru emerytury. Ta decyzja zawiera³a równie¿ pouczenie o terminie i trybie odwo³ania. Zmiana wysokoœci œwiadczenia wobec pozbawienia wnioskodawcy renty in- walidy wojennego, by³a na tyle istotna, ¿e trudno za³o¿yæ, i¿ wnioskodawca jej przez 3 lata nie zauwa¿y³. Reasumuj¹c, decyzja z 4 lutego 1993 r. zawiera³a podstawê prawn¹ wstrzy- mania wyp³aty renty inwalidy wojennego a decyzja z dnia 15 lutego 1993 r. zawiera³a szczegó³owe wyliczenie emerytury jako jedynego nale¿nego œwiadczenia. Wnioskodawca mimo prawid³owego pouczenia zawartego w obu decyzjach o mo¿liwoœci wniesienia odwo³ania z przys³uguj¹cego mu prawa nie skorzysta³. S¹dy obu instancji potraktowa³y prawid³owo wniosek z dnia 30 maja 1996 r. jako odwo³anie od decyzji z 4 i 15 lutego 1993 r. Istnienie obu tych decyzji w aktach rentowych wyklucza mo¿liwoœæ zg³oszenia odwo³ania w trybie okreœlonym w art. 4779 § 4 KPC. Odwo³anie takie s³u¿y obejœciu prawa przez stronê, która nie skorzysta³a w ustawowym terminie z przys³uguj¹cego jej prawa zaskar¿enia decyzji. W tych okolicznoœciach sprawy kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. S¹d Najwy¿szy zauwa¿a, ¿e postêpowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeñ spo³ecznych toczy siê wed³ug przepisów Kodeksu postêpowania cywilnego (art. 1 KPC), dlatego te¿ postawienie w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez S¹dy obu instancji przepisów Kodeksu postêpowania administracyjnego wydaje siê wrêcz nieporozumieniem. S¹d Najwy¿szy rozpozna³ kasacjê merytorycznie, poniewa¿ zawiera³a ona tak¿e zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postêpowania cywilnego mog¹cego mieæ wp³yw na wynik sprawy. Zarzuty te okaza³y siê ca³kowicie bezpodstawne. Dlatego te¿, na mocy art. 3938 i 39312 KPC, S¹d Najwy¿szy orzek³ jak w sentencji. ========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI