II UKN 349/98

Wyrok z dnia 8 grudnia 1998 r. II UKN 349/98 Długotrwałe oddziaływanie na organizm pracownika szkodliwych warun- ków zatrudnienia, które doprowadza do nagłego ujawnienia się skutku choro- bowego nie jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób za- wodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (spra- wozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 1998 r. sprawy z powództwa Cecylii J. przeciwko Fabryce Porcelany „K.” Spółce z o.o. z W. o uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Woje- wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 11 lutego 1998 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację powódki. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro- kiem z dnia 11 lutego 1998 r. zmienił zaskarżony przez powódkę Cecylię J. wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Wałbrzychu z dnia 24 października 1997 r. [...], od- dalający powództwo o uznanie zdarzenia z dnia 9 lutego 1995 r. za wypadek przy pracy, w ten sposób, iż ustalił, że zdarzenie to jest wypadkiem przy pracy. W sprawie tej Sąd drugiej instancji uzupełnił pierwszoinstancyjne ustalenia faktyczne przez dopuszczenie dowodu z zeznań powódki na okoliczność nagłości krytycznego zdarzenia. Z ostatecznych ustaleń przyjętych za podstawę wyroku re- formatoryjnego Sądu Wojewódzkiego wynikało, co następuje. Powódka podjęła za- trudnienie w pozwanej Fabryce Porcelany „K.”, Spółce z o.o. w W. w dniu 21 czerwca 1993 r. na stanowisku operatora urządzeń zdobniczych. Jej stanowisko pracy znaj- 2 dowało się w dużej hali produkcyjnej, w której nie było okien. Hala była ogrzewana za pomocą grzejników, z możliwością nawiewu ciepłego lub zimnego powietrza. Obs- ługa maszyn wymagała od pracowników ruchów rękami oraz wykonywania skrętów tułowiem i głową. Nad każdą z maszyn znajdował się ustawiany przez pracownika wentylator, z którego można kierować strumień powietrza w każdym kierunku. Praca powódki wymagała posługiwania się farbami i rozcieńczalnikami, które wydzielały charakterystyczną szkodliwą woń. W krytycznym dniu jedna z pracownic zauważyła, że powódka w czasie przer- wy w pracy od godziny 1800 do 1845 zaczęła częściej mrugać jednym okiem, a około godziny 1900 stwierdziła, że powódka ma sztywną i zdrętwiałą prawą część twarzy. Powódka przerwała pracę i została zabrana z zakładu pracy przez męża. Stwierdzo- ne u powódki zmiany chorobowe były poprzedzone kilkudniowym pobolewaniem okolicy prawego ucha, a także trzytygodniowymi zawrotami głowy. Wcześniej, w 1993 r., powódka przebyła porażenie lewego nerwu twarzowego, które ustąpiło po leczeniu ambulatoryjnym, a w dniu 9 lutego 1995 r. stwierdzono u niej niedowład ob- wodowy prawego nerwu twarzowego o nieustalonej etiologii, z dyskretnymi objawami ogniskowymi lewostronnymi. Aktualne schorzenie powódki mogło powstać zarówno wskutek wrodzonych zmian naczyniowych lub nadwrażliwości nerwów, jak i z przy- czyn zewnętrznych, tj. wskutek ciągłego oddziaływania substancji chemicznych i przeciągów. Na tle takich ustaleń Sąd Wojewódzki przyjął, że wystąpienie dolegliwości u powódki wyczerpuje trzy konieczne przesłanki uznania krytycznego zdarzenia za wy- padek przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Krytyczne zdarzenie wystąpiło na skutek sprawczej współprzyczyny zewnętrznej pozostającej w związku z wykonywaną pracą, skoro przyczyną ataku chorobowego powódki było niekorzystne działanie przeciągów oraz szkodliwe oddziaływanie chemicznych czynników w pracy. Równo- cześnie fakt długotrwałego kilkutygodniowego oddziaływania na powódkę szkodli- wych warunków pracy nie przekreślał w ocenie Sądu drugiej instancji, przyjętej przez Sąd Rejonowy niedopuszczalności uznania krytycznego zdarzenia za wypadek przy pracy z uwagi na brak cechy nagłości zdarzenia, albowiem zgodnie z literalnym brzmieniem art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej wyznacznik nagłości odnosi się do zda- rzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną, a nie do tej przyczyny. Powołany w spra- 3 wie biegły nie stwierdził istotnej przeszłości chorobowej u powódki, u której w kry- tycznym dniu objawy chorobowe pojawiły się nagle, a szkodliwe warunki pracy w ciągu zaledwie 3 godzin doprowadziły do gwałtownego i ostrego pogorszenia się stanu jej zdrowia. W konsekwencji Sąd Wojewódzki wyrokował reformatoryjnie. W kasacji pozwany pracodawca zarzucił naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej, a w szczególności ustalenie ce- chy nagłości zdarzenia, jakiemu uległa powódka wskutek złego samopoczucia przez okres dłuższy niż przekraczający jedną dniówkę roboczą, z uwzględnieniem czasu drogi do i z pracy, co według obowiązującej judykatury Sądu Najwyższego przekreśla warunek nagłości zdarzenia. Skarżący twierdził, że długotrwałe oddziaływanie nieko- rzystnych warunków pracy na organizm powódki może wiązać się wyłącznie z ewentualnym ustaleniem choroby zawodowej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest uzasadniona, albowiem Sąd drugiej instancji błędnie zinterpreto- wał pojęcie nagłości zdarzenia w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej, ogra- niczając cechę nagłości tylko do wystąpienia samego zdarzenia jako nagłego skutku oddziaływania czynników zewnętrznych związanych z wykonywaniem pracy. Sąd ten bezpodstawnie nie uwzględnił długotrwałego i systematycznego oddziaływania przy- czyny zewnętrznej [...]. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych w sprawie wyni- kało, że powódka w przeszłości dwukrotnie doznała podobnych przypadłości choro- bowych (podrażnienia nerwów twarzowych), a te samoistne skłonności chorobowe w równym stopniu wpłynęły na powtórzenie się analogicznego incydentu chorobowego w czasie pracy w dniu 5 lutego 1995 r., a nadto że przyczyna zewnętrzna zdarzenia chorobowego była związana z ponadrocznym powolnym, ale systematycznym od- działywaniem na organizm powódki szkodliwych warunków pracy (niekorzystny prze- pływ powietrza - przeciągi i wpływ toksycznych oparów farb i rozpuszczalników). Czynniki te w okresie kilku tygodni poprzedzających wystąpienie zdarzenia choro- bowego wywoływały u powódki symptomy chorobowe w postaci zawrotów, a w ciągu ostatnich trzech dni przed zdarzeniem także ostre bóle głowy. Na tle takich ustaleń nie było wątpliwości, że choroba powódki została wywo- łana przyczynami zewnętrznymi związanymi ze szkodliwym oddziaływaniem wyko- nywanej pracy oraz że bez tego sprawczego czynnika zewnętrznego nie doszłoby do 4 ataku choroby. Jednakże Sąd drugiej instancji zawęził pojęcie nagłości tego zdarze- nia wyłącznie do nagłego zaostrzenia się procesu chorobowego u powódki, tj. do skutku samego zdarzenia, bezpodstawnie pomijając długotrwały, systematyczny okres oddziaływania przyczyny zewnętrznej, które doprowadziło do porażenia nerwu, które zresztą po okresie korzystnego leczenia klinicznego ma aktualnie postać nie- wielkiego uszkodzenia prawego nerwu twarzowego. Tymczasem skutek zdarzenia nie może być oderwany od przyczyny prowadzącej do jego wywołania, co wyraźnie eksponuje art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej wskazujący, że nagłość zdarzenia musi być wywołana przyczyną zewnętrzną, która zatem nie może przejawiać się w postaci powolnego rozwoju lub kumulowania się objawów chorobowych, prowadzących do skutku w postaci nagłego ujawnienia się incydentu chorobowego. Przesłanka nagło- ści zdarzenia, kreująca pojęcie prawne wypadku przy pracy, ściśle rozumiana, ozna- cza co do zasady krótkie, momentalne, jednorazowe lub gwałtowne zadziałanie tej przyczyny zewnętrznej. Nagłość zdarzenia stanowi zaprzeczenie powolnego rozwoju lub kumulowania się objawów charakterystycznych dla chorób zawodowych lub pracowniczych. Dlate- go zdarzenie bywa traktowane jako nagłe także wtedy, gdy powstało wskutek działa- nia przyczyny zewnętrznej w ciągu krótkiego czasu, przy czym dotychczasowe orzecznictwo ograniczało taką miarę czasową - co do zasady - do okresu nie prze- kraczającego jednej dniówki roboczej. Natomiast skutki choroby wywołanej dłuższym działaniem przyczyny zewnętrznej związanej z wykonywaniem pracy powinny być objęte odpowiedzialnością pracodawcy, jeżeli schorzenie to można zakwalifikować do chorób zawodowych lub tzw. chorób pracowniczych (por. wyrok TUS z dnia 19 września 1958 r., TR III 149/58, OSPiKA 1960 nr 3, poz. 63 oraz wyrok Sądu Naj- wyższego z dnia 21 lipca 1977 r., III PRN 22/77, OSNCP 1968 z. 3, poz. 54). W rozpoznawanej sprawie także dla Sądu drugiej instancji było niekwestyjne, że krótkotrwałe oddziaływanie niekorzystnych i szkodliwych warunków pracy „jedno- razowo” nie stanowiło zagrożenia dla zdrowia powódki, ale jej organizm w krytycz- nym dniu nie był w stanie tolerować dalszego systematycznego kontaktu ze szkodli- wymi warunkami pracy. W takich okolicznościach sprawy długotrwałe oddziaływanie szkodliwych warunków zatrudnienia, które doprowadza do nagłego ujawnienia się stanu chorobowego, nie jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej. W rozpoznawanej sprawie nie było bowiem wątpliwości, że to kolejny z wielu dzień pracy w szkodliwych warunkach doprowadził do nagłego ostrego incy- 5 dentu chorobowego, ale przecież wskutek powolnego, długotrwałego i skumulowa- nego oddziaływania szkodliwych warunków zatrudnienia. Skoro zatem przypadek chorobowy powódki został wywołany powolnym, długotrwałym i ciągłym działaniem szkodliwych czynników pracy przez czas znacznie dłuższy niż jedna dniówka robo- cza, bo przez ponadroczny okres jej zatrudnienia w niekorzystnych warunkach, to choroba powódki nie była wypadkiem przy pracy, a mogłaby być rozpatrywana wy- łącznie w kategoriach choroby zawodowej, bądź kwalifikowane jako schorzenie pra- cownicze wywołane warunkami wykonywania zatrudnienia. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował reformatoryjnie na podstawie art. 39315 KPC. ========================================