II UKN 348/97

Wyrok z dnia 26 listopada 1997 r. II UKN 348/97 1. Właściwy do wypłacenia jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu wywołanego chorobą zawodową jest ten pracodawca, u którego choroba ta powstała wskutek narażenia na nią podczas pracy. 2. Od odpowiedzialności takiej pracodawca nie może się uchylić tylko dlatego, że stwierdzenie choroby zawodowej i wywołanego nią uszczerbku na zdrowiu nastąpiło w czasie pracy u innego pracodawcy, również połączonej z narażeniem na powstanie tej choroby, jeżeli data i miejsce zachorowania zos- tały wyraźnie określone w decyzji Państwowego Inspektora Sanitarnego. 3. Do roszczenia o jednorazowe odszkodowanie, przewidzianego w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i cho- rób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) w za- kresie przedawnienia ma zastosowanie art. 291 KP. Przewodniczący SSN: Barbara Wagner, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Teresa Romer (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 1997 r. sprawy z po- wództwa Alicji P. przeciwko Wojewódzkiemu Szpitalowi Zespolonemu Nr 1 w R., Szpitalowi Wojewódzkiemu Nr 2 w R., Zespołowi Opieki Paliatywnej w R. o odszko- dowanie, na skutek kasacji Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego Nr 1 od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 13 marca 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 19 grudnia 1996 r. zasądził kwotę 5 tysięcy 35 złotych na rzecz Anny P. solidarnie od Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego Nr 1 i Szpitala Wojewódzkiego Nr 2 w R., tytułem jednorazowego od- szkodowania za długotrwały uszczerbek na zdrowiu spowodowany chorobą zawo- 2 dową. Sąd tym samym wyrokiem oddalił powództwo przeciwko Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego - Zakładowi Opieki Paliatywnej w R. W uzasadnieniu wyroku Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona na podsta- wie umowy o pracę od 1 października 1960 r. do 31 sierpnia 1974 r. jako pielęg- niarka w Szpitalu Wojewódzkim w R. przy ul. S. Od momentu rozpoczęcia pracy do chwili obecnej jest narażona przy wykonywaniu pracy na czynniki wywołujące cho- robę zawodową. Choroba ta ujawniła się u powódki w lutym 1969 r. Po rozwiązaniu umowy o pracę ze Szpitalem Wojewódzkim w R. powódka pracowała w kilku innych placówkach, a od 1994 r. do chwili obecnej pracuje w Stacji Pogotowia Ratunkowego w R. Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w R. decyzją z dnia 14 lutego 1996 r. stwierdził u powódki chorobę zawodową - żółtaczkę zakaźną, która wystąpiła w 1969 r. Równocześnie Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny uznał, że okres pracy w kontakcie z czynnikiem szkodliwym trwa do chwili obecnej. W związku z tym, że Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego odwołała się od tej decyzji, Pańs- twowy Terenowy Inspektor Sanitarny uchylił decyzję w części dotyczącej pracy w Stacji Pogotowia Ratunkowego i uznał, że choroba powódki powstała w związku z narażeniem zawodowym podczas pracy w Szpitalu Wojewódzkim w R. W czasie tej pracy powódka zachorowała na chorobę zawodową. Od stycznia 1991 r. nastąpił podział tego Szpitala na dwa - Szpital Wojewódzki Nr 1 i Szpital Wojewódzki Nr 2. Uszczerbek na zdrowiu wywołany chorobą zawodową został ustalony na 25%. Sąd powołał się na art. 32 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.), zgodnie z którym między innymi do wypłacenia jednorazo- wego odszkodowania z tytułu choroby zawodowej właściwy jest zakład zatrudniający pracownika w czasie, kiedy stwierdzono trwały lub długotrwały uszczerbek na zdro- wiu. Jednakże gdy w czasie pracy w tym zakładzie pracownik nie był narażony na powstanie lub nawrót choroby zawodowej odszkodowanie powinien wypłacić ostatni zakład pracy, w którym występowało narażenie na działanie czynnika szkodliwego. Sąd zwrócił uwagę, że spór w sprawie sprowadza się do tego, który z zatrudniają- cych powódkę zakładów pracy powinien wypłacić odszkodowanie. Poza wątpliwością pozostaje - podkreślił Sąd - że powódka zachorowała na chorobę zawodową pod- czas pracy w Szpitalu Wojewódzkim w R., a długotrwały uszczerbek na zdrowiu wy- wołany tą chorobą stwierdzono, podczas gdy była zatrudniona w Wojewódzkiej Stacji 3 Pogotowia Ratunkowego. Sąd przyjął, że choroba zawodowa powódki pozostaje w bezpośrednim związku z zatrudnieniem w Szpitalu Wojewódzkim. Według Sądu to, że powódka obecnie pracuje w Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego jest bez znaczenia. Ponieważ od stycznia 1991 r. doszło do podziału Szpitala Wojewódzkiego na dwa szpitale, Sąd powołał się na art. 231 § 4 KP stanowiący o solidarnej odpowiedzialno- ści zakładów pracy utworzonych w wyniku podziału za zobowiązania dzielonego za- kładu pracy. Odpierając zarzut pozwanych, że roszczenie powódki uległo przedaw- nieniu, Sąd powołał się na art. 291 § 1 KP, zgodnie z którym roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne i podkreślił, że w przypadku powódki roszczenie stało się wymagalne z chwilą stwierdzenia choroby zawodowej i uszczerbku na zdrowiu chorobą tą wywo- łanego, a więc w dniu 14 marca 1996 r. Ze względu na to, że powódka nadal pracuje w narażeniu na czynniki szkodliwe dla zdrowia, nie ma też w jej przypadku zastoso- wania art. 49 ust. 3 ustawy wypadkowej. Sąd powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 14 czerwca 1978 r., V PZP 3/78 (OSNCP 1979 z. 8-9 poz. 149). Sąd Wojewódzki w Rzeszowie wyrokiem z dnia 13 marca 1997 r. oddalił ape- lację Wojewódzkiego Szpitala Nr 1 w R. od wyroku Sądu Rejonowego. W uzasad- nieniu Sąd Wojewódzki podał, że stan faktyczny ustalony przez Sąd Rejonowy nie był przez strony kwestionowany. Strony nie wnosiły też o uzupełnienie postępowania. Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że roszczenie powódki nie uległo przedawnieniu. W kasacji Wojewódzki Szpital Zespolony Nr 1 zarzucił wyrokowi Sądu II ins- tancji naruszenie prawa materialnego - art. 49 ust. 3 i art. 32 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) oraz art. 291 KP i art. 442 § 1 KC. W uzasadnieniu wnoszący kasację wywodził, że skoro powódka zachorowała na chorobę zawodową - żółtaczkę zakaźną w 1969 r., a pracę u pozwanego zakoń- czyła w 1974 r., to od tej daty należy liczyć bieg terminu przedawnienia. W ocenie wnoszącego kasację roszczenie powódki uległo przedawnieniu na podstawie art. 442 § 1 KC w związku z art. 49 ust. 3 ustawy wypadkowej z upływem 10-ciu lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę, a więc od dnia 31 sierpnia 1974 r. - od kiedy ustało zatrudnienie powódki narażające ją na powstanie choroby zawodo- 4 wej. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Poza sporem pozostaje, że powódka na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo- wych, dochodziła jednorazowego odszkodowania, z tytułu uszczerbku na zdrowiu powstałego wskutek choroby zawodowej. Do roszczeń tą ustawą przewidzianych, które są sprawami ze stosunku pracy (art. 476 § 1 pkt 3 KPC), ma zastosowanie w zakresie przedawnienia art. 291 § 1 KP. Zgodnie z tym przepisem roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Dlatego też całko- wicie bezpodstawnie kasacja zarzuca Sądowi II instancji naruszenie art. 442 § 1 KC. Przepis ten nie miał w ogóle w sprawie zastosowania. Przepis ten mógłby być brany pod uwagę wówczas, gdyby, niezależnie od jednorazowego odszkodowania przewi- dzianego ustawą z 12 czerwca 1975 r., powódka dochodziła świadczeń dodatkowych w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego (art. 415 i nast. KC). Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 291 § 1 KP. Roszczenie powódki stało się wymagalne od dnia 13 lipca 1996 r. W tej dacie bowiem Obwodowa Komisja do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia orzekła istnienie 25% długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wywołanego chorobą zawodową. Wielokrotnie w orzeczeniach swoich Sąd Najwyższy podkreślał, że roszczenie o jednorazowe odszkodowanie z powodu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wywołanego wypadkiem przy pracy czy chorobą zawodową staje się wyma- galne z chwilą stwierdzenia następstw tych zdarzeń w postaci uszczerbku na zdro- wiu, co nie zawsze pokrywa się z ich datą. Decyzja Państwowego Inspektora Sanitarnego o stwierdzeniu u powódki cho- roby zawodowej wydana została 14 lutego 1996 r. Nawet ta decyzja nie stanowiła samoistnej podstawy dochodzenia roszczeń z ustawy wypadkowej. Samo stwierdzenie choroby zawodowej nie uzasadnia prawa do jednorazo- wego odszkodowania w rozumieniu art. 9 ustawy wypadkowej. Koniecznym warun- kiem do wystąpienia z roszczeniem o przyznanie jednorazowego odszkodowania jest stwierdzenie uszczerbku na zdrowiu, orzeczone przez komisję lekarską do spraw inwalidztwa i zatrudnienia (od 1 września 1997 r. - lekarza orzecznika ZUS). 5 Uszczerbek taki został w przypadku powódki stwierdzony 13 lipca 1997 r. Fakt, iż powstanie choroby zawodowej nastąpiło wskutek narażenia na czyn- niki szkodliwe występujące w Wojewódzkim Szpitalu w R. został stwierdzony prawo- mocną decyzją Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego z dnia 14 marca 1997 r. Uznał on, że w czasie pracy w tym Szpitalu powódka zachorowała na żół- taczkę zakaźną. Wobec pozostającej poza sporem daty stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu u powódki bezpodstawny jest zarzut kasacji o naruszeniu art. 291 KP. Nie można też zgodzić się z tym, że Sąd Wojewódzki naruszył przepis art. 49 § 3 ustawy wypadkowej. Sąd Wojewódzki nie zajmował się szerzej tą kwestią z czego wnioskować należy, iż podzielił wywody dotyczące tego przepisu zawarte w uzasadnieniu Sądu Rejonowego. Omawiany przepis, będący przepisem przejścio- wym ma zastosowanie do sytuacji, w których uszczerbek na zdrowiu spowodowany chorobą zawodową został stwierdzony po wejściu w życie ustawy z 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, wymienianej poprzednio, a zatrudnienie narażające na tę chorobę ustało przed wejściem w życie ustawy. Poza sporem pozostaje, że powódka nadal wykonuje pracę, w której jest na- rażona na tę samą chorobę zawodową - żółtaczkę zakaźną. Powództwo przeciwko Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego zostało prawomocnie oddalone. Sąd kierował się tym, że Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny uznał, iż mimo trwają- cego nadal zatrudnienia w narażeniu na chorobę zawodową, uszczerbek na zdrowiu wywołała żółtaczka zakaźna przebyta w czasie zatrudnienia w pozwanym Szpitalu. Zgodnie z powołaną przez Sąd I instancji uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1978 r. V PZP 3/78 (OSNCP z 1979 r. z. 8-9, poz. 149), za dzień ustania zatrudnienia, w rozumieniu art. 49 § 3 ustawy wypadko- wej, należy uważać dzień, w którym pracownik faktycznie zaprzestał wykonywania pracy narażającej go na powstanie choroby zawodowej, a nie dzień formalnego ustania stosunku pracy. Trudno uznać w okolicznościach sprawy, że Sądy dopuściły się błędnej wy- kładni tego przepisu, czy też naruszyły ten przepis poprzez nie zastosowanie go do roszczeń powódki. Kierując się powyższymi względami, Sąd Najwyższy na mocy art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji. ========================================