II UKN 318/97

Wyrok z dnia 7 listopada 1997 r. II UKN 318/97 Wykonywanie przez domownika w gospodarstwie rolnym prac o charak- terze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wy- miaru czasu pracy, nie może być traktowane jako okres składkowy w rozumie- niu art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1975 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Przewodniczący SSN: Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (spra- wozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 1997 r. sprawy z wniosku Kazimierza K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyj- nego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 5 lutego 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 29 grudnia 1995 r. organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddział w W. odmówił wnioskodawcy Kazimierzowi K. prawa do wcześniej- szej emerytury w związku z brakiem wymaganego okresu zatrudnienia. Organ ren- towy ostatecznie uwzględnił 37 lat okresów składkowych i nieskładkowych, doliczając nadto 6 miesięcy okresów uwzględnionych jako składkowe w postaci pracy w gospo- darstwie rolnym od 1 lipca do 31 sierpnia 1956 r., od 1 lipca do 31 sierpnia 1957 r. oraz od 1 lipca do 31 sierpnia 1958 r. Pozostałych okresów między 3 lutego 1956 r. a 31 sierpnia 1958 r. organ rentowy nie zaliczył po stwierdzeniu, że w tym czasie wnioskodawca uczęszczał do szkoły w D., stąd praca świadczona w gospodarstwie rolnym ojca miała charakter jedynie dorywczy. Wobec odwołania wnioskodawcy, Sąd Wojewódzki oddalił je wyrokiem z dnia 2 31 października 1996 r. [...], stwierdzając, że czynności, które odwołujący się wyko- nywał w gospodarstwie rolnym, nie miały charakteru stałego i systematycznego, nie mogą więc być uznane za pracę w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Apelację wnioskodawcy od tego wyroku Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił (wyrok z dnia 5 lutego 1997 r. [...]). W ocenie Sądu, wnioskodawca w związku z na- uką w Technikum Mechaniczno-Radiotechnicznym w D. w latach 1956-1958 i dojaz- dami do szkoły wracał do domu w godzinach popołudniowych. Nie jest wątpliwe, że wykonywał on pracę na roli i w obejściu gospodarstwa (potwierdzili to słuchani przed Sądem - także w drugiej instancji - świadkowie), ale praca ta nie może podlegać za- liczeniu, miała bowiem charakter dorywczy czy okazjonalny. Dla zaliczenia okresu takiej pracy konieczne jest stwierdzenie, że była to praca podstawowa, stanowiąca główne źródło utrzymania rolnika, a w braku tych warunków nie może być uznawana za okres taki jak składkowy i nie podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia. Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent "przez zastosowanie wykładni ścieśniającej tego przepisu" oraz naru- szenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy - art. 233 § 1 KPC "przez jednostronną ocenę materiału dowodowego", wniósł o jego uchylenie, a także uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy do ponownego roz- poznania lub zmianę wyroku i przyznanie wnioskodawcy wcześniejszej emerytury. Zdaniem kasacji praca w gospodarstwie rolnym może mieć każdy charakter i każde rozmiary, aby podlegać zaliczeniu do okresu zatrudnienia, stąd stanowisko Sądu Apelacyjnego nie jest trafne, podobnie jak dokonana przez niego ocena materiału dowodowego sprawy i stwierdzenie, że nauka w szkole uniemożliwiała wniosko- dawcy wykonywanie prac o charakterze stałym. Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Nie jest trafny zarzut, że wyrok Sądu Apelacyjnego wydany został z narusze- niem art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent. W myśl tego przepisu, przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń, uwzględnia się również okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, 3 przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r., traktując je tak jak okresy składkowe. Oznacza to, że okresy takie uwzględniane są tylko wtedy, gdy spełnione zostały ry- gory wymagane dla okresów składkowych, w tym i ten ustanowiony w przepisie art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 października 1991 r. Przepis ten zezwala na uzna- nie za okresy składkowe okresów przypadających przed dniem wejścia w życie ustawy, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne, albo za które nie było obowiązku opłacania takich składek, w wymiarze nie niższym niż po- łowa pełnego wymiaru czasu pracy. Pracę w gospodarstwie rolnym można uwzględ- nić na podstawie art. 5 ustawy o rewaloryzacji tylko wtedy, gdy była ona wykonywana w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, co trafnie przyjęły oba Sądy rozpoznające sprawę. Zarzut kasacji, że "praca w gospodarstwie rolnym może mieć każdy charakter i każde rozmiary", aby podlegać zaliczeniu do okresów składkowych, jest więc błędny, a konsekwencją jego realizacji byłoby uprzywilejowa- nie osób wykonujących pracę w gospodarstwie rolnym w stosunku do pracowników. Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji wskaza- nego w kasacji przepisu postępowania - art. 233 § 1 KPC. Materiał dowodowy ze- brany w sprawie (w tym także przez Sąd Apelacyjny), został następnie właściwie oceniony, zaś kasacja opiera się w tej części na własnej ocenie zebranego materiału dowodowego i jako taka nie ma uzasadnionych podstaw. Gdy więc brak podstaw do uwzględnienia kasacji, należało orzec jak w sen- tencji po myśli art. 39312 KPC. ========================================