II UKN 313/99

Wyrok z dnia 14 stycznia 2000r. II UKN 313/99 Rolnik pobierający zasiłek przedemerytalny nie ma obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie społeczne rolników, gdyż okres pobierania tego za- siłku jest okresem podlegania "innemu ubezpieczeniu społecznemu" w rozu- mieniu art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubez- pieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Przewodniczący: SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Maria Tyszel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2000 r. sprawy z wniosku Mieczysława B. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziało- wie Regionalnemu w T.M. o ustalenie obowiązku ubezpieczenia, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 23 marca 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki -Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, po rozpoz- naniu odwołania Mieczysława B., wyrokiem z dnia 14 października 1998 r. [...], zmie- nił decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w T.M. z dnia 26 lutego 1998 r. ustalającą, że odwołujący się podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i jest z tego tytułu zobowiązany do opłacania składek od 26 lutego 1997 r. Sąd ten ustalił, że wnioskodawca, właściciel gospodarstwa rolnego o pow. 2,23 ha (w tym 1,71 ha przeliczeniowego), do dnia 22 grudnia 1997 r. był pra- cownikiem, a od 23 grudnia 1997 r. pobiera zasiłek przedemerytalny z Rejonowego Urzędu Pracy w T.M. Sąd Wojewódzki uznał, że świadczenie to, wypłacane na pods- tawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu 2 bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.) ma charakter i cel zbliżony do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, wobec czego Mieczysław B. nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu przewidzianemu w usta- wie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin (jed- nolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.). Apelację organu rentowego oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 23 marca 1999 r. [...], uznając za prawidłowe zarówno ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji, jak i wskazaną podstawę prawną rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd wyczerpująco ustosunkował się do podniesionych zarzutów apelacyjnych. Organ rentowy, przytaczając jako podstawę swej kasacji naruszenie przepi- sów prawa materialnego, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości oraz wy- danie orzeczenia co do istoty sprawy, zarzucając temu wyrokowi: „błędną wykładnię przepisów art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 w związku z art. 6 pkt 13 i pkt 14 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz.U. Nr 7 z 1998 r., poz. 25), oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 37j w związku z art. 37m ust. 3 ustawy z dnia 14.12.1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128)”. Wniosek kasacyjny zmierzał do zmiany zaskarżonego wyroku w całości oraz wydania „orzeczenia co do istoty sprawy”. Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Błędny jest wywód kasacji, że: „Ponieważ w art. 37m ust. 3 ustawy o zatrud- nieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ustalono, iż okres pobierania zasiłku i świadcze- nia przedemerytalnego jest okresem nieskładkowym – w przeciwieństwie do okresów pobierania zasiłku dla bezrobotnych – nie znajduje potwierdzenia w wyżej przywoła- nych przepisach pogląd, że okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych jest okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu”. Przede wszystkim okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych jest okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu, ponieważ na mocy art. 2 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent o raz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) jest 3 okresem składkowym. Podobnie stanowi art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118), zwanej dalej ustawą o FUS. Ponadto, istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest charakter prawny zasiłku przedemerytalnego a nie zasiłku dla bezrobot- nych. Być może przytoczony wyżej fragment uzasadnienia nie odnosi się do zasiłku dla bezrobotnych, lecz przedemerytalnego, jednakże Sąd Najwyższy działający jako sąd kasacyjny nie jest uprawniony do „poprawiania” uzasadnienia kasacji i domyśla- nia się rzeczywistej treści argumentów wnoszącego ten ściśle prawny środek zaskar- żenia tak, aby argumenty te stały się adekwatne do przytoczonej podstawy kasacyj- nej i jej zarzutów. W świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnie- niu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.) osoba pobierająca zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne nie jest bezrobotnym w rozumieniu tej ustawy. Taką treść temu przepisowi nadano ustawą z dnia 6 grudnia 1996 r. (Dz.U. Nr 147, poz. 687), natomiast ustawą z dnia 27 czerwca 1997 r., (Dz.U. Nr 93, poz. 569) do art. 37m dodano ust. 3 stanowiący, że okresy pobierania zasiłku przedemerytalnego oraz świadczenia przedemerytalnego są okresami nieskładkowymi w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Wprawdzie za okresy nieskładkowe nie są opłacane składki na ubezpieczenie społeczne, jednakże są one – na podstawie szczególnych przepisów – okresami podlegającymi ochronie ubezpieczeniowej. Słusznie wpraw- dzie podniesiono w uzasadnieniu kasacji, że według art. 4 pkt 5 ustawy o FUS, za okres ubezpieczenia uważa się okresy opłacania składek na ubezpieczenie społecz- ne, a także nieopłacania składek z powodu przekroczenia w trakcie roku kalenda- rzowego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek, oraz że - zgodnie z jego pkt 13 - ubezpieczonym jest osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, jednakże w wywodzie tym pominięty został istotny fragment tego przepisu. „Ubezpie- czonym” w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o FUS jest bowiem także osoba, która przed dniem jej wejścia w życie, tj. przed dniem 1 stycznia 1999 r., podlegała ubez- pieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, a do takich osób należy wnioskodawca. Zdaniem Sądu Najwyższego brak jest logicznych przesłanek usprawiedliwie- nia poglądu prezentowanego w kasacji, że ustawodawca z ochrony ubezpieczenio- wej wyłączył osoby pobierające zasiłek przedemerytalny (świadczenie przedemery- 4 talne). Prawo do zasiłku przedemerytalnego przewidziano dla tych pozbawionych pracy osób, które nie ukończyły wieku emerytalnego, natomiast – jak to podkreśliły Sądy obu instancji - nie tylko spełniają warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i pobierania tego świadczenia, lecz nadto posiadają okres uprawniający do zasiłku w wymiarze przekraczającym okresy wymagane do uzyskania emerytury o 10 lat, jak w rozpatrywanej sprawie, a także o 5 lat – jeśli osoby te przez co najmniej 15 lat wyko- nywały prace uznane, w stosownych przepisach emerytalnych, za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wyłączenie z ochrony ubezpieczeniowej osób posiadających tak długi okres podlegania ubezpieczeniu lub zaopatrzeniu emerytalnemu (osoby uprawnione do świadczenia przedemerytalnego mające okresy jeszcze dłuższe), tylko dlatego, że nie ukończyły wieku emerytalnego, byłoby sprzeczne z wykładnią celowościową art. 37j (37m) ustawy o bezrobociu, bo- wiem niweczyłoby ich charakter ochronny przed skutkami bezrobocia, jaki tym prze- pisom nadał ustawodawca. Słusznie wprawdzie podniesiono w uzasadnieniu kasacji, że osoby pobierające zasiłki lub świadczenia przedemerytalne nie zostały wymienio- ne w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887) „ani w kręgu osób podlegających ubezpieczeniu społecz- nemu obowiązkowo (art. 6), ani w kręgu osób uprawnionych do dobrowolnego obję- cia ubezpieczeniom społecznym (art. 7)”, lecz wnoszący kasację z „pominięcia” tych osób wyciągnął błędny wniosek, że okres pobierania zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego nie jest okresem ubezpieczenia. Wbrew wywodom kasacji, trafne i logiczne jest stanowisko wyrażone przez Sąd pierwszej instancji a pogłębione w zaskarżonym wyroku, że charakter i cel zasiłku przedemerytalnego jest zbliżony do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a przepisy art. 6 i 7 powołanej ustawy pot- wierdzają jego prawidłowość. Skoro bowiem, stosownie do powołanego wyżej art. 37j oraz art. 37m ustawy o bezrobociu i art. 7 pkt 11 ustawy o FUS, okres pobierania zasiłku (świadczenia) przedemerytalnego jest okresem nieskładkowym, nie było uza- sadnionej potrzeby obciążania obowiązkiem dalszego opłacania składek osób posia- dających tak długi okres ubezpieczenia, jakim legitymują się osoby uprawnione do tych świadczeń. Okoliczność, że są to świadczenia wypłacane z Funduszu Pracy, jest nieistotna dla oceny ich charakteru. Prezentowany w kasacji pogląd, że pobieranie zasiłku przedemerytalnego nie rodzi takich samych skutków prawnych i nie jest „równoznaczne z posiadaniem prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego” oraz, że ochrona ubez- 5 pieczeniowa nie obejmuje okresu nieskładkowego, jakim jest okres jego pobierania, prowadzi do wniosku, że osoby pobierające ten zasiłek, które nie są równocześnie rolnikami lub domownikami rolnika, nie są ubezpieczonymi w rozumieniu zarówno ustawy o FUS, jak i stosownych przepisów obowiązujących w tym zakresie przed dniem 1 stycznia 1999 r., są więc pozbawione ochrony ubezpieczeniowej, natomiast prawo do tej ochrony zachowają rolnicy i ich domownicy, pobierający to samo świad- czenie. Stanowisko organu rentowego oznacza podział na dwie grupy osób pobiera- jących zasiłki i świadczenia przedemerytalne rolników i ich domowników, podlegają- cych ubezpieczeniu społecznemu, a więc z jednej strony obciążonych obowiązkiem opłacania składki, ale i – z drugiej strony – uprawnionych do świadczeń z tego tytułu oraz pozostałych osób, nie tylko pozbawionych ochrony ubezpieczeniowej, ale rów- nież możliwości dobrowolnego ubezpieczenia się. Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym w sprawie, nie akceptuje proponowa- nej wykładni powołanych przepisów, wprawdzie zgodnej z finansowym interesem wnoszącego kasację organu rentowego, lecz sprzecznej zarówno z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa wszystkich obywateli Rzeczypospolitej, jak i z wy- kładnią celowościową przepisów chroniących osoby, które wykazały okresy podlega- nia ubezpieczeniu społecznemu w wymiarze przekraczającym wymagany do przyz- nania emerytury, dotknięte bezrobociem w wieku uniemożliwiającym, względnie istotnie utrudniającym, znalezienie pracy. Zdaniem Sądu Najwyższego, okres pobie- rania zasiłku (świadczenia) przedemerytalnego jest okresem podlegania „innemu ubezpieczeniu społecznemu” w rozumieniu art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w związku z jej art. 6 pkt 14 (bez obowiązku opłacania składki). Rolnik (domownik) pobierający zasiłek (świadczenie) przedemerytalny nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu przewidzianemu w tej usta- wie. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżony wyrok nie narusza żadnego z przepisów wskazanych w kasacji, a jej podstawy nie są uspra- wiedliwiona i zgodnie z art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================