II UKN 280/99

Wyrok z dnia 6 stycznia 2000 r. II UKN 280/99 Na szpitalu jako pracodawcy spoczywa zwiększone ryzyko odpowie- dzialności za zakażenie personelu medycznego wirusowym zapaleniem wątro- by. Przewodniczący: SSN Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 2000 r. sprawy z powódz- twa Nadziei M. i Marii K. przeciwko Państwowemu Szpitalowi Klinicznemu [...] w B. – obecnie Samodzielnemu Publicznemu Szpitalowi Klinicznemu Akademii Medycznej w B. o odszkodowanie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 18 marca 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Białymstoku wyrokiem z dnia 17 listopada 1998 r. [...] wydanym po ponownym rozpoznaniu sprawy, zasądził od pozwanego Samo- dzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Akademii Medycznej w B. (poprzednio Państwowego Szpitala Klinicznego [...] w B.) na rzecz Nadziei M. kwotę 7195 zł i na rzecz Marii K. kwotę 4317 zł, w obu sytuacjach z uwzględnieniem ustawowych od- setek od daty wyrokowania. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powo- łał się na ustalenie następującego stanu faktycznego. Powódka Maria K. jest u pozwanego zatrudniona jako pielęgniarka, a powód- ka Nadzieja M. pracowała na takim stanowisku, przy czym obecnie otrzymuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową. Obie po- wódki były hospitalizowane z tytułu wirusowego zapalenia wątroby, a ich schorzenia zostały uznane za choroby zawodowe na podstawie decyzji Państwowego Tereno- 2 wego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia 27 lutego i 12 maja 1997 r. Powołując się na dowód z opinii biegłego lekarza internisty, specjalistki w zakresie chorób zakaź- nych, wskazał Sąd, że między zachorowaniem na wirusowe zapalenie wątroby typu B a obecnym stanem zdrowia powódek istnieje adekwatny związek przyczynowy. Co prawda po przebyciu tej choroby wytwarza się na ogół odporność na ponowne za- chorowanie, ale nie można było wykluczyć ewentualności zakażenia powódek wiru- sem HBV bądź HAV i HCV. Mając na uwadze stopień długotrwałego uszczerbku na zdrowiu ustalonego przez biegłą, Sąd Pracy zasądził powódkom jednorazowe odszkodowania, podkreś- lając, że dochodzone roszczenia nie uległy przedawnieniu. Trzyletni termin przedaw- nienia z art. 291 § 1 KP rozpoczyna bowiem swój bieg od dnia, w którym pracownik dowiaduje się o doznaniu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu (tak uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 października 1984 r., III PZ 29/84, OSNCP 1985 r. z. 2 – 3, poz. 21). W odniesieniu do powódek stało się to w datach uznania ich schorzenia za choroby zawodowe. Powódki dowiedziały się wówczas z kompetentnego źródła „o istnieniu swego schorzenia jako konsekwencji choroby zawodowej”. Apelacja, którą od tego orzeczenia wniósł pozwany pracodawca, została przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 18 marca 1999 r. [...] uwzględniona w części dotyczącej wysokości ustawowych odsetek. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd Okręgowy podkreślił w szczególności, że brak dokumentacji lekarskiej mogącej wskazywać na powstanie wirusowego za- palenia wątroby w innych warunkach i okolicznościach niż związane z oddziaływa- niem szkodliwych czynników środowiska pracy. Powódki nie przebyły także innych schorzeń, które powodowałyby uszkodzenie wątroby. Aktualna skala tego uszczerbku została przez biegłą oceniona na 25% u powódki N.M. i 15% u powódki M.K. Nie jest zresztą możliwe ustalenie owej skali w odniesieniu do momentu po od- byciu hospitalizacji, gdyż nie było to równoznaczne z ukończeniem procesu leczenia. Kasację od tego wyroku w odniesieniu do odszkodowania dla powódki N.M. wniósł pozwany pracodawca, zarzucając naruszenie § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294) „poprzez nie ustalenie, czy powódka przed zachorowaniem miała w pracy kontakt z pacjentem chorym na żółtaczkę typu B”, jak też § 6 i 7 rozporządzenia Mi- nistra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 3 dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania uszczerbku na zdro- wiu oraz z wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz.U. Nr 35, poz. 199) „poprzez nie ustale- nie stanu uszczerbku na zdrowiu powódki po zakończeniu leczenia, czego wymaga w/w przepis”. Na tej podstawie skarżący domagał się zmiany zaskarżonego orzecze- nia i oddalenia powództwa, przy uwzględnieniu kosztów procesu według norm prze- pisanych. W uzasadnieniu kasacji podniesiono, że o ile w szpitalach zakaźnych nie ma potrzeby dowodzenia, że jego personel pracuje w warunkach ciągłej groźby zara- żenia, o tyle „w innych szpitalach możliwość kontaktu z osobą chorą zakaźnie jest taka sama jak w każdym miejscu np. na ulicy, w jadłodajni czy u fryzjera itp.” Dlatego w przedmiotowej sprawie należało udowodnić, że w okresie, w którym mogło dojść do zarażenia żółtaczką typu B, miała powódka na macierzystym oddziale kontakt z pacjentem chorym na tę chorobę. Skarżący twierdzi też, że uszczerbek spowodowa- ny chorobą zawodową powinien zostać określony po zakończeniu leczenia, a nie w 20 lat później, gdyż nie ma wówczas możliwości ustalenia czy przedmiotowy uszczerbek jest następstwem przebycia żółtaczki typu B. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu, gdyż nietrafne są jej zarzuty, stanowiące kopie zarzutów podniesionych w postępowaniu apelacyjnym, w którym w przekonywający sposób rozprawił się z nimi Sąd Okręgowy. Tytułem wzmocnienia jego argumentacji można co najwyżej podnieść dodatkowo, że „bezpośredni kontakt z chorym zakaźnie lub z materiałem pochodzącym od tych chorych” stanowi tylko część przesłanek, które bierze się pod uwagę przy kwalifikacji schorzenia jako cho- roby zawodowej w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Przepis § 1 rozporządzenia stanowi w ust. 1, że za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie stanowiącym załącznik do tego aktu, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w śro- dowisku pracy, a przy ocenie działania owych czynników należy – zgodnie z ust. 2 przepisu – uwzględniać rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wyko- nywania pracy, bezpośredni kontakt z chorymi zakaźnie lub z materiałem pochodzą- cym od tych chorych oraz z czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczule- 4 niowe i nowotworowe”. Bezpośredni kontakt z chorym zakaźnie lub z pochodzącym od niego materiałem jest zatem usytuowany w szerszym kontekście szkodliwych dla zdrowia czynników środowiska pracy. Stwierdzenie takiego kontaktu ze skonkrety- zowanym chorym na wirusowe zapalenie wątroby typ B lub z pochodzącym od niego materiałem wystarcza więc dla ustalenia, że w środowisku pracy wystąpił ten szko- dliwy dla zdrowia czynnik i oddziałał na oznaczonego pracownika. Brak podobnego kontaktu nie wyklucza natomiast identycznego ustalenia, jeżeli wynika ono w szcze- gólności z rodzaju, stopnia i czasu zawodowego narażenia lub sposobu wykonywa- nia pracy. Szpitale, w tym szpitale kliniczne, są jako środowisko pracy dla personelu medycznego, między innymi pielęgniarskiego, poddane na wszystkich oddziałach oddziaływaniu czynników szkodliwych dla zdrowia, wśród których wystarczy przykła- dowo wskazać choćby źródła tzw. zakażeń szpitalnych. Praca szpitalnego personelu medycznego odbywa się zatem z natury rzeczy w warunkach bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia czy nawet życia ludzkiego. Pracowniczym obowiązkiem tych osób jest jednak ratowanie zdrowia lub życia pa- cjentów, więc personel lekarsko - pielęgniarski nie korzysta z przysługującego ogó- łowi zatrudnionych uprawnienia do powstrzymania się od wykonywania pracy nie- bezpiecznej (art. 210 § 5 w związku z art. 210 § 1 KP). Niejako w zamian musi na szpitalu jako na pracodawcy spoczywać zwiększone ryzyko odpowiedzialności za ewentualne zakażenia personelu medycznego. Jego przedstawiciele dotknięci wiru- sowym zapaleniem wątroby nie muszą dlatego udowadniać, że do zakażenia doszło w związku z pracą zawodową, gdyż jest to wniosek wynikający z faktu zatrudnienia w warunkach szpitalnego narażenia na takie zakażenie. To pracodawca chcący się uwolnić od skutków tego domniemania faktycznego (art. 231 KPC) musiałby ze swej strony próbować wykazać, że do zakażenia doszło bez związku z zatrudnieniem, co wydaje się skądinąd możliwe jedynie wobec osób, które w okresie inkubacyjnym cho- roby były zwolnione z obowiązku świadczenia pracy. Jeszcze bardziej chybiony jest, czy wręcz na nieporozumieniu polega zarzut naruszenia przepisów § 6 i 7 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacenia świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz.U. Nr 36, poz. 199). Kasacja nie wskazuje zresztą, które spośród dwóch jednostek redakcyjnych pierw- szego oraz czterech jednostek redakcyjnych drugiego przepisu ma na względzie i 5 ogranicza się do ogólnikowej tezy, iż wynika z nich nakaz stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu „po zakończeniu leczenia, a nie po 20 latach”. Tymczasem z przepisu § 7 rozporządzenia (§ 6 dotyczy podstaw orzekania o uszczerbku) wynika, że stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu komisja lekarska ustala według stanu: „po zakoń- czeniu leczenia” lub „z końca okresu pobierania zasiłku” z ubezpieczenia społeczne- go (ust. 1), a w razie zgłoszenia wniosku po upływie okresu zasiłkowego – „według stanu z dnia badania” (ust. 2). Gdyby natomiast stopień owego uszczerbku był już „niewątpliwy”, to komisja może orzekać jeszcze przed zakończeniem leczenia bądź pobierania zasiłku (§ 7 ust. 3). Wreszcie czasowa niezdolność do pracy trwająca dłu- żej niż 6 miesięcy upoważnia do „wstępnego ustalenia stopnia uszczerbku”, w celu wypłacenia pracownikowi zaliczki na poczet jednorazowego odszkodowania (§ 7 ust. 4 rozporządzenia). Z przytoczonych przepisów wynika norma, która stanowi, że stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu ustala się według stanu z dnia badania wyko- nywanego wówczas, gdy stopień owego uszczerbku budzi możliwie najmniej wątpli- wości. Tak będzie z reguły po zakończeniu procesu leczenia, czego – jak słusznie zauważył Sąd drugiej instancji – nie można identyfikować z okresem ewentualnej hospitalizacji, chyba że jeszcze wcześniej stopień uszczerbku na zdrowiu byłby już „niewątpliwy”. Prawna regulacja daty ustalania uszczerbku na zdrowiu jest więc swoistym kompromisem pomiędzy postulatem szybkości kompensowania tego uszczerbku a niewątpliwością jego skali. Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł, jak w sentencji. ========================================