II UKN 260/00

Wyrok z dnia 22 marca 2001 r. II UKN 260/00 Przy ustalaniu dochodu rodziny uprawniającego do zasiłku wychowaw- czego, wówczas gdy od daty zawarcia małżeństwa do daty rozpoczęcia okresu zasiłkowego nie upłynął rok kalendarzowy, przyjmuje się dochód osiągnięty w pełnych miesiącach kalendarzowych przypadających w okresie od miesiąca, w którym zawarto małżeństwo do miesiąca powstania prawa do zasiłku. Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2001 r. sprawy z wniosku Anety C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o zasiłek wychowawczy, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 1 grudnia 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowa- nia kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Aneta C. wniosła o przyznanie prawa do zasiłku wychowawczego w okresie od dnia 20 września 1997 r. do dnia 31 maja 1998 r. Składając oświadczenie o do- chodzie rodziny z poprzedniego roku kalendarzowego, wykazała kwotę 11.001,82 zł, stanowiącą dochód jej męża z lutego 1998 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych w W. przyjął tę kwotę za przeciętny dochód w rodzinie ubezpieczonej z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, a stwierdziwszy, że wyniósł 395,61 zł na osobę i przekroczył o 40,13 zł kwotę odpowiadającą 25 % przeciętego wynagrodzenia z roku 1997, decyzją z dnia 6 października 1998 r. odmówił prawa do zasiłku. W odwołaniu ubezpieczona twierdziła, że dochód jej rodziny został obliczony nieprawidłowo i przedstawiła oświadczenie podatkowe męża za rok 1997. 2 Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 12 kwietnia 1999 r. zmienił zaskarżoną decy- zję i przyznał uprawnionej prawo do zasiłku. Sąd ten ustalił, że ubezpieczona za- warła związek małżeński w dniu 10 stycznia 1998 r., a dziecko urodziła w dniu 3 czerwca 1998 r., więc odniósł się do dochodu rodziny z okresu po jej założeniu do początkowego dnia okresu zasiłkowego. Stwierdził, że w tym czasie dochód na jed- nego członka rodziny uprawnionej, przy porównaniu do przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego roku kalendarzowego, nie przekroczył kwoty określonej w art. 15 b ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wycho- wawczych (jednolity tekst: Dz.U. 1998 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz § 7 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasił- ków wychowawczych (Dz.U. Nr 60, poz. 277 ze zm.). Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 1 grudnia 1999 r., uwzględnił apelację organu ubezpieczeń społecznych i zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że odwołanie oddalił. Sąd drugiej instancji rozważył, że prawo do zasiłku wychowawczego zależy od dochodu rodziny i wyłączone jest wówczas, gdy dochód ten przekracza kwotę wymienioną w § 7 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. Wyliczając kwotę dochodu rodziny, Sąd powołał się na art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych, stanowiący, że przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego uwzględnia się dochody członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W kasacji opartej na podstawie z art. 3931 pkt 2 KPC Aneta C., wnosząc o zmianę lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny, wywodziła, że ani ustawa, ani rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych, nie regulują stanu faktycznego jej sprawy i stąd luka, którą sądy orzekające starały się wypełnić, przy czym Sąd Apelacyjny uczynił to z naruszeniem prawa materialnego - przepisu § 6 ust. 6 powołanego rozporządzenia, jak też bez uwzględnienia treści art. 5 KC. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Ustawa z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wy- chowawczych w art. 15a stanowi, że uprawnionemu do urlopu wychowawczego przysługuje zasiłek wychowawczy. Prawo do zasiłku wychowawczego ustala się na okres do dnia 31 maja, a jeżeli zasiłek wypłacany jest dłużej - na kolejne okresy 3 roczne od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja kolejnego roku kalendarzowego. Wynika stąd roczny okres rozliczeniowy, co powoduje, że ograniczeniem nabycia prawa do tego świadczenia, przewidzianym w art. 15b ustawy, jest osiągnięcie przez członków rodziny uprawnionego (por. art. 3 ust. 1 ustawy) w roku kalendarzowym poprzedza- jącym przyznanie prawa do zasiłku przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę przekraczającego kwotę 25% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszo- nego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego dla celów emerytalnych. Za- sady ustalania kwot dochodu uściślone zostały w § 6 ust. 6 i 7 oraz w § 7 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych. Przepisy te stanowią, że zasiłek wychowawczy przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie pracownicy nie przekracza 25% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym oraz że przy ustalaniu tego dochodu uwzględnia się przeciętny miesięczny dochód w po- przednim roku kalendarzowym, ustalony według zasad określonych w przepisach o zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych, z wyłączeniem dochodów uzyskiwanych przez pracownicę przed uzyskaniem prawa do zasiłku. Unaocznia to, że przytoczone przepisy ustawy i rozporządzenia, które odwo- łują się w każdym wypadku do dochodu z poprzedniego roku kalendarzowego, nie regulują sytuacji, w których nie jest możliwe wykazanie rzeczywistego dochodu ro- dziny z całego roku poprzedzającego rok uzyskania prawa do zasiłku, gdyż w roku tym rodzina jeszcze nie istniała. Tak więc Sąd Apelacyjny, stosując do występującej w sprawie sytuacji faktycznej przepis § 6 pkt 6 rozporządzenia, podporządkował go sytuacji, do której jego hipoteza nie przystawała. Wbrew faktom bowiem stwierdził, że dochód został osiągnięty przez rodzinę, a nie przez osobę nie będącą jeszcze jej członkiem w roku kalendarzowym, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. Sąd nie rozważył, że dochód z roku kalendarzowego poprzedzające- go powstanie prawa do zasiłku, stanowiący bazę odniesienia do przeciętnego wyna- grodzenia, miał wartość zerową, gdyż rodzina wówczas dochodu jeszcze nie osią- gała. W takim razie przytoczone przepisy były nieprzydatne do rozstrzygnięcia sprawy. Odpowiednie uregulowanie spornej sytuacji znajduje się jednak w rozporzą- dzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 lutego 1995 r. w sprawie szcze- gółowych zasad ustalania podstawy wymiaru zasiłku i obliczania zasiłków z ubezpie- czenia społecznego (Dz.U. Nr 19, poz. 95), wydanym na podstawie upoważnienia z 4 art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubez- pieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.). Do jego zastosowania w tym wypadku uprawnia przepis § 8 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych, stanowiący, że w sprawach nie unormowanych rozporządzeniem, dotyczących ustalania uprawnień do zasiłku wychowawczego, do postępowania w sprawie tego zasiłku, jego wypłaty oraz zwrotu nieprawnie pobra- nego zasiłku, stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach pieniężnych z ubez- pieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Paragraf 4 wymienionego rozporządzenia przewiduje właśnie sytuację, w której nie jest możliwe wyliczenie podstawy wymiaru zasiłku z okresu pełnych 6 lub 12 miesięcy kalendarzowych, gdyż niezdolność do pracy powstała przed ich upływem. Według tego przepisu, za pod- stawę wymiaru zasiłku chorobowego należy wówczas przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za pełne miesiące zatrudnienia albo też wynagrodzenie, które pracownik osiągnąłby, gdyby pracował pełny miesiąc kalendarzowy. Na margi- nesie należy zauważyć, że analogiczne rozwiązanie przewidziane zostało w przepi- sach art. 36 i 38 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636 ze zm.). Przepisy rozporządzenia dotyczące zasiłków chorobowych znajdują zastoso- wanie do zasad ustalania prawa do zasiłków wychowawczych odpowiednio, przy uwzględnieniu, że nie chodzi o podstawę wymiaru świadczeń, lecz porównywanie uzyskanych dochodów, czyli o dochód rzeczywiście osiągnięty. W konsekwencji na- leży stwierdzając, że przy ustalaniu dochodu rodziny uprawniającego do zasiłku wy- chowawczego wówczas, gdy od daty zawarcia małżeństwa do daty rozpoczęcia okresu zasiłkowego nie upłynął rok kalendarzowy, przyjąć należy dochód osiągnięty w pełnych miesiącach kalendarzowych przypadających w okresie od miesiąca, w którym zawarto małżeństwo do miesiąca, w którym powstało prawo do zasiłku. Do- chód taki jest dochodem rodziny, dającym się porównać do przeciętego miesięczne- go wynagrodzenia ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego odnośnie do tego okresu, o którym mowa w art. 15 d ust. 1 pkt 2 w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych. W takim wyliczeniu uwzględniony jest rzeczywisty dochód rodziny, będący kryterium dyrekty- wy adresowania pomocy do uboższych rodzin wychowujących dzieci. 5 Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39313 § 1 KPC. ========================================