II UKN 259/00

Wyrok z dnia 22 marca 2001 r. II UKN 259/00 Do pracownika, który dopiero w okresie wypowiedzenia dokonanego na jego wniosek, objął stanowisko pracy podlegające likwidacji, nie ma zastoso- wania art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2001 r. sprawy z wniosku Wilhelma M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyj- nego we Wrocławiu z dnia 24 listopada 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 3 listopada 1998 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. wstrzymał wypłatę emerytury Wilhelma M., przyznanej mu na podstawie rozpo- rządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczą- cych zakładów pracy (Dz.U. Nr 4, poz. 27), po stwierdzeniu w wyniku kontroli, że nie została przez niego spełniona przesłanka nabycia prawa do tego świadczenia, wyni- kająca z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, gdyż rozwiązanie umowy o pracę nie nastą- piło w warunkach art. 1 ust. 1 lub art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). 2 Odwołanie od decyzji organu rentowego oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 4 maja 1999 r. po ustale- niu, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na skutek wniosku ubezpieczonego, a podana w świadectwie pracy przyczyna jej rozwiązania była nieprawdziwa. Sąd pierwszej instancji przyjął, że w zatrudniającej ubezpieczonego Spółdzielni Kółek Rolniczych w D. dokonywano przesunięć na licznych stanowiskach pracy nie dlate- go, że istniały takie potrzeby organizacyjne, lecz tylko po to, aby umożliwić ubezpie- czonemu uzyskanie prawa do emerytury, z obejściem warunku zwolnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy. Działania w tym kierunku polegały w szczególności na od- wołaniu ubezpieczonego z dniem 31 grudnia 1995 r. z pełnionej od dnia 16 stycznia 1973 r. funkcji prezesa zarządu Spółdzielni, z jednoczesnym powierzeniem mu tylko na czas wypowiedzenia (skróconego do jednego miesiąca) stanowiska specjalisty do spraw zaopatrzenia, zwolnionego właśnie przez pracownika, który przeszedł na sta- nowisko kierownika warsztatów, zajmowane przez pracownika powołanego od dnia 1 stycznia 1996 r. na prezesa Spółdzielni. Na stanowisku specjalisty do spraw zaopa- trzenia, na które ubezpieczony został przeniesiony na czas wypowiedzenia, nie pełnił on żadnych czynności, gdyż od dnia 2 stycznia 1996 r. chorował. Zostało ono zlikwidowane z dniem 1 lutego 1996 r. Wyrokiem z dnia 24 listopada 1999 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację ubezpieczonego. Przejmując ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, Sąd drugiej instancji wyraził pogląd, że w Spółdzielni nie zachodziły żadne względy, mają- ce charakter trudności ekonomicznych lub zmian organizacyjnych, usprawiedliwiają- ce zwolnienie ubezpieczonego z pracy. Ubezpieczony oparł kasację na podstawie naruszenia prawa materialnego - art. 1 ust. 1 i art. 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach roz- wiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnia- nych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, twierdząc, że ich naruszenie polegało na “błędnym przyjęciu przez sądy obu instancji, że prezes Spółdzielni może nabyć prawo do emerytury wcześniejszej tylko w razie upadłości lub likwidacji Spół- dzielni”. Skarżący zakwestionował również - wskazując na naruszenie przepisu art. 83 KC - ustalenie, że powierzenie mu stanowiska zaopatrzeniowca było działaniem pozornym. W ramach podniesionej podstawy kasacyjnej z art. 3931 pkt 2 KPC skar- 3 żący powołał się na naruszenie art. 233 § 1 KPC mające istotny wpływ na wynik sprawy. Wnioski kasacji zmierzały do zmiany “zaskarżonych wyroków sądów I i II instancji i uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych”, ewentualnie “wyroków I i II instancji” i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: O szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy można mówić tylko w sytuacjach opisanych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, czyli wów- czas, gdy dochodzi do zmniejszenia zatrudnienia wymuszonego przyczynami eko- nomicznymi lub zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi, w tym także celem poprawy warunków pracy lub warunków środowiska naturalnego, które następuje przez jednorazowe lub w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące roz- wiązanie stosunków pracy z grupą pracowników obejmującą co najmniej 10 % załogi. Możliwe jest również powołanie się na przyczyny leżące po stronie pracodawcy przy dokonywaniu zwolnienia indywidualnego (art. 10 ust. 1), byle tylko było motywowane wyłącznie powodami wymienionymi w art. 1 ust. 1 ustawy. Trafnie skarżący wywodził, że istotny wpływ na wynik sprawy miały dokonane w jej toku ustalenia faktyczne, zwłaszcza te, które dotyczyły zmian na stanowiskach pracy w Spółdzielni. Decydująca jednak była ocena, że tych przemieszczeń dokony- wano jedynie celem umożliwienia mu nabycia prawa do emerytury, z obejściem wa- runku zwolnienia z pracy w trybie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Ustalenia takie zostały poczynione przez Sąd pierwszej instancji i stały się przedmiotem kontroli Sądu Apelacyjnego, który stwierdził, że znajdują opar- cie w materiale dowodowym oraz że przy jego ocenie Sąd pierwszej instancji nie przekroczył reguł wyrażonych w art. 233 § 1 KPC. Sąd drugiej instancji, przejmując te ustalenia, oparł się na własnym przekonaniu i - jak wynika z uzasadnienia jego wyroku - na wszechstronnym rozważeniu sprawy. Należy zarazem podkreślić, co wielokrotnie znalazło już wyraz w judykaturze Sądu Najwyższego, że ze względu na pełną autonomię sądów orzekających w zakresie oceny dowodów, można ją podwa- 4 żyć wyjątkowo, tylko wówczas, gdy pozostaje w rażącej sprzeczności z wynikami postępowania dowodowego lub zasadami logiki albo życiowego doświadczenia. O takiej sprzeczności w rozpoznawanej sprawie nie może być mowy. Sąd Apelacyjny właściwie ocenił stan faktyczny sprawy, wskazując na okolicz- ności stanowiące wystarczającą podstawę do przyjęcia, że treść świadectwa pracy nie odpowiadała rzeczywistości. Ubezpieczony wskazywał na podany w nim powód swego zwolnienia, jako wynikający z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, czyli likwidacji stanowiska głównego specjalisty do spraw zaopatrzenia. W stanie faktycz- nym niniejszej sprawy kolejność zdarzeń była inna. Pierwotne przyczyny zwolnienia ubezpieczonego leżały w jego własnej decyzji, wyrażonej wobec rady Spółdzielni o zamiarze rozwiązania umowy o pracę w celu przejścia na emeryturę, a zajmowanie likwidowanego stanowiska było już tylko następstwem tej decyzji. W konsekwencji należy wyrazić pogląd, że pracownik, który w okresie wypowiedzenia, dokonanego na jego wniosek, zajmuje stanowisko pracy podlegające likwidacji, nie zostaje - z chwilą opuszczania tego stanowiska - zwolniony z pracy w okolicznościach określo- nych w art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. W tym stanie rzeczy odmowa zastosowania przez Sąd drugiej instancji przepi- su § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 stycznia 1990 r. zasadzała się na stwierdze- niu, że zwolnienie ubezpieczonego nie nastąpiło z inicjatywy ani z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, w związku z czym kasacyjny zarzut naruszenia prawa mate- rialnego, skonkretyzowany jako „błędne przyjęcie przez sądy obu instancji, że prezes Spółdzielni może nabyć prawo do emerytury wcześniejszej tylko w razie upadłości lub likwidacji Spółdzielni”, nie wymagał rozważenia. Trafia zresztą w próżnię, gdyż nie odnosi się stanu faktycznego sprawy ustalonego na podstawie faktów przedsta- wianych przez ubezpieczonego. Z tych względów na zasadzie art. 39312 KPC Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================