III UK 100/08

Postanowienie z dnia 7 maja 2009 r. III UK 100/08 Powaga rzeczy osądzonej (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.) nie występuje w spra- wie z odwołania ubezpieczonego od decyzji organu rentowego odmawiającej ponownego ustalenia prawa do świadczenia na podstawie wniosku złożonego po uprawomocnieniu się wyroku oddalającego poprzednie odwołanie. Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2009 r. sprawy z odwołania Władysława P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziału w B. o prawo do emerytury, na skutek skargi kasacyjnej odwołują- cego się od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 31 lipca 2008 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie i uchylił poprzedzające je postanowie- nie Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 26 maja 2008 r. [...]. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 10 października 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Od- dział w B. odmówił Władysławowi P. prawa do emerytury. Od powyższej decyzji Wła- dysław P. wniósł odwołanie, którym zaskarżył decyzję w całości i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji przez ZUS, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji przez sąd i orzeczenie co do istoty sprawy. Postanowieniem z dnia 26 maja 2008 r. Sąd Okręgowy-Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie odrzucił odwołanie Władysława P. od powyższej decyzji or- ganu rentowego na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., uznając, że w sprawie zacho- dzi powaga rzeczy osądzonej. Sąd Okręgowy ustalił, że z uzasadnienia odwołania oraz z treści odpowiedzi na odwołanie, wniesionej przez organ rentowy, wynika, że sporna między stronami kwestia dotyczy niezaliczenia przez organ rentowy do okre- sów składkowych okresu pracy Władysława P. w Państwowym Ośrodku Maszyno- 2 wym w S. od 8 kwietnia 1954 r. do 15 kwietnia 1964 r. i w Rolniczej Spółdzielni Pro- dukcyjnej w S. od 15 maja 1963 r. do 30 maja 1970 r. Sąd Okręgowy ustalił, że prawo do świadczenia emerytalnego Władysława P. było przedmiotem postępowania sądowego w Sądzie Okręgowym w Lublinie [...], który wyrokiem z dnia 16 listopada 2006 r. oddalił odwołanie Władysława P. od decy- zji ZUS z dnia 7 lipca 2003 r. odmawiającej odwołującemu się prawa do emerytury. Na podstawie akt sprawy [...] oraz uzasadnienia zapadłego w tej sprawie wyroku Sąd Okręgowy ustalił, że przedmiotem sporu na gruncie wymienionej sprawy było rów- nież nieuwzględnienie przez organ rentowy do okresów składkowych okresu pracy Władysława P. w POM w S. od 8 kwietnia 1954 r. do 15 kwietnia 1964 r. i w RSP w S. od 15 maja 1963 r. do 30 maja 1970 r. Sąd Okręgowy uznał, że pomiędzy ZUS a wnioskodawcą sprawa o to samo roszczenie została prawomocnie osądzona i usta- lenia wyroku zapadłego w sprawie [...] są wiążące dla Sądu. W zażaleniu na powyższe postanowienie Sądu Okręgowego pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie art. 366 k.p.c. w związku z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., przez odrzucenie odwołania, pomimo tego że decyzja wydana przez organ rentowy jest decyzją merytoryczną. Wnoszący zażalenie zakwestionował ocenę Sądu pierwszej instancji jakoby przedmiot niniejszej sprawy był tożsamy z przed- miotem poprzedniego postępowania sądowego, wywodząc, że Władysław P. wystą- pił w dniu 12 września 2007 r. z wnioskiem o wznowienie postępowania administra- cyjnego w sprawie o ustalenie prawa do emerytury i przedstawił nowe dowody i oko- liczności, które mają wpływ na prawo do tego świadczenia, to jest: fakt podjęcia pracy w gospodarstwie rolnym od 16 roku życia, fakt podlegania ubezpieczeniu spo- łecznemu rolników w latach 1983-1990, fakt pełnienia służby wojskowej w latach 1961-1963, fakt pracy w szczególnych warunkach, a ponadto dołączył zaświadczenie WKU w C., zaświadczenie Archiwum Państwowego w C., kwestionariusz, świadec- two. W ocenie skarżącego, skoro ZUS powtórnie merytorycznie rozpatrzył sprawę o emeryturę, odwołujący się na podstawie art. 83 § 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nabył uprawnienie do odwołania się od decyzji organu rentowego do właściwego Sądu. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2008 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Lublinie na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. oddalił zażalenie. Sąd drugiej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. sąd jest zobowiązany odrzucić pozew, jeżeli o to samo roszczenie między 3 tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona. Warunkiem za- kwalifikowania sprawy jako prawomocnie osądzonej jest tożsamość stron oraz iden- tyczność przedmiotów rozstrzygnięcia w związku z podstawami obu powództw. Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko zaskarżonego postanowienia, że w sprawie za- chodzi powaga rzeczy osądzonej. W odwołaniu od decyzji ZUS z dnia 10 październi- ka 2007 r. pełnomocnik wnioskodawcy powołał bowiem te same okoliczności, które były przedmiotem oceny Sądu w sprawie [...], żądając ustalenia prawa do emerytury przy uwzględnieniu jako okresów składkowych okresu zatrudnienia Władysława P. w POM w S. od 8 kwietnia 1954 r. do 15 kwietnia 1964 r. i w RSP w S. od 15 maja 1963 r. do 30 maja 1970 r. oraz - co Sąd pierwszej instancji pominął w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - okresu pełnienia służby wojskowej w latach 1961 - 1963. Według Sądu drugiej instancji spór o zaliczenie do okresów składkowych, od których zależy prawo do emerytury, okresu zatrudnienia Władysława P. w POM w S. od 8 kwietnia 1954 r. do 15 kwietnia 1964 r. i w RSP w S. od 15 maja 1963 r. do 30 maja 1970 r. był już przedmiotem prawomocnie zakończonego postępowania przed Sądem Okręgowym w Lublinie, który wyrokiem z dnia 16 listopada 2006 r. oddalił odwołanie Władysława P. od decyzji ZUS z dnia 7 lipca 2003 r. odmawiającej mu prawa do emerytury. Tak samo okoliczność pełnienia przez odwołującego się służby wojskowej w latach 1961-1963 była podnoszona przez niego w pierwszym wniosku o emeryturę i stanowiła przedmiot rozpoznania organu rentowego w decyzji z dnia 7 lipca 2003 r., a następnie została oceniona przez Sąd Okręgowy w sprawie [...]. Sąd drugiej instancji za niezasadne uznał twierdzenia wnoszącego zażalenie, jakoby powagę rzeczy osądzonej wyłączała na gruncie niniejszej sprawy okolicz- ność, że odwołujący się w dniu 12 września 2007 r. złożył wniosek o wznowienie po- stępowania przed organem rentowym w sprawie ustalenia prawa do emerytury oraz że we wniosku tym powołał nowe okoliczności dotyczące okresów składkowych. Sąd drugiej instancji podkreślił, że granice przedmiotowe powagi rzeczy osądzonej wy- znacza przedmiot rozstrzygnięcia sądu w związku z podstawą sporu, a podstawą sporu na gruncie niniejszego postępowania sądowego jest uwzględnienie jako okre- sów składkowych okresu zatrudnienia Władysława P. w POM w S. od 8 kwietnia 1954 r. do 15 kwietnia 1964 r. i w RSP w S. od 15 maja 1963 r. do 30 maja 1970 r. oraz okresu pełnienia służby wojskowej w latach 1961-1963. Wprawdzie ubezpie- czony w ponownym wniosku z dnia 12 września 2007 r. powoływał nowe okoliczno- 4 ści dotyczące okresów składkowych, niebadane dotychczas przez Sąd (fakt podjęcia pracy w gospodarstwie rolnym od 16 roku życia, fakt podlegania ubezpieczeniu spo- łecznemu rolników w latach 1983-1990, fakt pracy w szczególnych warunkach), jed- nakże nie przytoczył żadnych nowych okoliczności odnośnie do okresów, które sta- nowią przedmiot sporu na gruncie niniejszej sprawy sądowej, to jest odnośnie do okresu zatrudnienia w POM w S. od 8 kwietnia 1954 r. do 15 kwietnia 1964 r. i w RSP w S. od 15 maja 1963 r. do 30 maja 1970 r. oraz okresu pełnienia służby woj- skowej w latach 1961-1963. Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko zaskarżonego postanowienia, że obecne odwołanie Władysława P. dotyczy kwestii, która została prawomocnie osą- dzona. Świadczy o tym nie tylko ten sam przedmiot sporu pomiędzy tymi samymi stronami w postępowaniu niniejszym i w sprawie [...], ale również tożsame podstawy faktyczne istniejące w toku obu postępowań. Powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą ka- sacyjną Władysław P. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Są- dowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. Skarga zarzuca narusznie przepisów postępowania - art. 366 k.p.c. w związku z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), przez oddalenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu odwoła- nia, pomimo że zaskarżona decyzja organu rentowego jest decyzją merytoryczną. Skarżący podał, że zgodnie z art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o eme- ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych korzystając z prawa do ubiegania się o ponowną decyzję w sprawie przyznania mu prawa do emerytury, przytoczył we wniosku o wznowienie postępowania z dnia 12 września 2007 r. nowe dowody i okoliczności, które mają wpływ na prawo do tego świadczenia to jest: fakt podjęcia pracy w gospodarstwie rolnym od 16 roku życia, fakt podlegania ubezpie- czeniu społecznemu rolników w latach 1983-1990, fakt pełnienia służby wojskowej w latach 1961-1963, fakt pracy w szczególnych warunkach. Na poparcie swoich twier- dzeń przytoczył dowody z dokumentów: zaświadczenie WKU w C., zaświadczenie Archiwum Państwowego w C., kwestionariusz, świadectwo. Według skarżącego ge- neralną zasadą wynikająca z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz- nych jest prawo ubezpieczonego do wniesienia odwołania od decyzji organu rento- wego. Prawo to nie jest ograniczone w sytuacji wydania merytorycznych decyzji po 5 przeprowadzeniu wznowionego na podstawie art. 114 ustawy o emeryturach i ren- tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych postępowania. Jeżeli organ rentowy po ponownym przeprowadzeniu postępowania ponownie wydaje decyzję o odmowie prawa do świadczenia, ubezpieczonemu przysługuje prawo do wniesienia odwołania. Przedmiotem rozpoznania Sądu w takim przypadku powinna być ocena poprawności wydania decyzji przez organ rentowy i bez znaczenia jest czy wcześniej Sąd zajmo- wał się sprawą na skutek odwołania od pierwotnej decyzji. Skoro bowiem organ rentowy wydał decyzję co do istoty sprawy, to Sąd powinien rozpoznać sprawę me- rytorycznie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W odniesieniu do spraw ubezpieczenia społecznego znaczenie instytucji pro- cesowej powagi rzeczy osądzonej musi być ustalane z uwzględnieniem reguł postę- powania odrębnego w tych sprawach. Rozstrzygnięcia sądowe w sprawach z tego zakresu ustalają treść łączącego strony stosunku prawnego w chwili wyrokowania. Nowe zdarzenia zachodzące po uprawomocnieniu się orzeczenia mogą spowodo- wać przekształcenie treści praw i obowiązków stron stosunku ubezpieczenia spo- łecznego, gdyż nie jest wykluczone spełnienie się lub upadek przesłanek materialno- prawnych prawa do świadczeń. Zasadą rządzącą tymi stosunkami jest właśnie moż- liwość wzruszenia ustaleń stanowiących podstawę faktyczną prawomocnych orze- czeń, także przez wydanie nowej decyzji organu rentowego (por. uchwałę Sądu Naj- wyższego z 3 października 1996 r., II UZP 18/96, OSNAPiUS 1997 nr 7, poz. 117, a poprzednio uchwałę z 20 września 1978 r., II UZP 7/78, OSNCP 1979 nr 3, poz. 48, a także postanowienie Sądu Najwyższego z 19 stycznia 1984 r., II URN 131/83, OSNCP 1984 nr 10, poz. 177, wyrok z 8 października 1986 r., II URN 182/86, OSNCP 1987 nr 12, poz. 212, postanowienie z 14 stycznia 1997 r., II UKN 50/96, OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 328, wyrok z 5 sierpnia 1999 r., II UKN 231/99, OSNAPiUS 2000 nr 19, poz. 734 i wyrok z 8 lipca 2005 r., I UK 11/05, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 98). Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez Sąd przepisów prawa procesowego okazały się uzasadnione. W szczególności jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Przepis ten stanowi, że sąd odrzuci pozew, jeżeli 6 o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo zo- stała już prawomocnie osądzona. Rozpatrywany wyrok w sprawie [...] został wydany wcześniej niż rozpoczęło się postępowanie przed organem rentowym zakończone decyzją z dnia 10 paździer- nika 2007 r. Oznacza to, że decyzja organu rentowego z 10 października 2007 r. oczywiście nie mogła być przedmiotem sprawy już prawomocnie osądzonej. Prawo do świadczenia emerytalnego skarżącego Władysława P. było przedmiotem postę- powania sądowego w sprawie [...], w której wyrokiem z dnia 16 listopada 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie oddalił odwołanie Władysława P. od decyzji ZUS z dnia 7 lipca 2003 r. odmawiającej odwołującemu się prawa do emerytury. Natomiast decyzja organu rentowego z dnia 10 października 2007 r. doty- czyła nowego wniosku skarżącego z 12 września 2007 r. złożonego w trybie art. 114 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w którym skarżący powołał się na nowe dowody i oko- liczności mające wpływ na prawo do tego świadczenia, to jest między innymi: fakt podjęcia pracy w gospodarstwie rolnym od 16 roku życia, fakt podlegania ubezpie- czeniu społecznemu rolników w latach 1983-1990, fakt pełnienia służby wojskowej w latach 1961-1963, fakt pracy w szczególnych warunkach, zaświadczenie WKU w C., zaświadczenie Archiwum Państwowego w C. Organ rentowy rozpatrzył powyższy - nowy wniosek skarżącego i rozstrzygnął w decyzji o braku podstaw do przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury, w świetle oceny zgłoszonych przez niego no- wych twierdzeń i dowodów. Wobec tego nie można mówić o tożsamości podstaw faktycznych istniejących w obydwu postępowaniach. Decyzja z dnia 10 października 2007 r. była decyzją rozstrzygającą o prawie skarżącego do świadczenia emerytal- nego w oparciu o nową podstawę faktyczną inną niż podstawa faktyczna w sprawie [...]. Odwołanie od tej decyzji podlegało merytorycznemu rozpoznaniu, zgodnie z za- sadą przewidzianą w art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponieważ podstawa skargi kasacyjnej dotycząca naruszenia przepisów postę- powania okazała się uzasadniona Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podsta- wie art. 39815 k.p.c. ========================================